Chlený Politbiýro TsK KPSS,
Pervomý sekretariý TsK Kazahstana
tovarishý Dinmýhamedý Ahmetovichý Konaevý
ot poeta Makataeva Mýkagaliia,
projivaiýshego v. g. Alma-Ate,
po ýlitse Panfilova,
147 kv. 95
HAT
Asa ǵuzyrly Dimash Ahmetuly, qapelimde Sizge hat joldap, ózińizge tym qajetti, asyl ýaqytyńyzdy alǵanym úshin aldyn ala ǵapý ótinemin. Buny bek túsinemin. Biraq men basqasha batyldyqqa bara almaǵan bolar edim. Tózimniń de shegi bar emes pe, onyń ústine bul shatpaq uzaq jyldar boiy janymdy jegidei jep keldi. Ashyǵyn aitqanda, Sizge meni mazasyzdandyrǵan jailardyń bárin jaiyp salýǵa, birtúrli qorqasoqtap júreksinip júrdim. Bulardy buryn aitpaǵanymnyń da ózgeshe sebep-saldary bar bolatyn. Sol týraly, qymbatty Dimash aǵa, esh búkpesiz júregimmen qan jylap turyp aitsam dep edim.
Men 1931 jyly 9 qańtarda Almaty oblysy, Narynqol aýdany Engels atyndaǵy ujymshar, Shalkóde aýyldyq keńesindegi sharýalar Súleimen Maqataev pen Naǵima Maqataevanyń otbasynda dúniege kelippin. Ákem S.Maqataev ujymshardy tuńǵysh uiymdastyrýshylardyń biri edi, sońynan sol sharýashylyqty basqardy. Kedeiler zaýzatynan shyǵyp, kommýnister qataryna kirdi. Uly Otan soǵysynda Kalinin mańaiynda 1942 jyly erlikpen qaza taýyp, artyna kári sheshesi, áieli men úsh ulyn qaldyryp ketti. Onda men tórtinshi synypta oqitynmyn. Biz maidan shebinde bolmasaq ta, sol jaraly jyldardyń taqsiretin jurtpen birge tartqanymyz aian. Ujymshar dalasy meniń hám turǵylastarymnyń naǵyz mektebi boldy. Yńyrshaǵy ainalǵan attar men ógizder jekken soqa aidap, tuqym seýip, masaq terip, shóp shaptyq biz. Sodan keiin ǵana partaǵa otyrdyq, mektepte qalai bolsa solai oqytty. Búl ótkender men ótkelekter shopannan bastap akademik, stýdentten bastap partiianyń qarapaiym qyzmetkerine deiin jyly qabyldaǵan shyǵarmalarymda kórinis, sheshim tapty.
Keshirińiz, aitaiyn degenim bul emes edi. Men ózimniń ózekti órtegen ókinishti saldyr-salaq ómirim týraly, týǵan ádebietke qalai kelgenim týraly, on eki jyl boiy qazaq keńes jyryna ne qosqanym týraly, tirshiligimde (áiteýir shyǵarmashylyq ta emes) súiingen jáne kúiingen sátterim týraly aitqym keledi.
Álqissa. Internatta onjyldyqty bitirgennen keiin otbasynyń kúrdeli aýyr turmysyna bailanysty joǵarǵy oqý ornynda bilim alýdy jalǵai almadym. Anam qartań tartyp, syrqattana berdi. Kishi baýyrlarym áli mektep qabyrǵasynda edi, ájem jaryqtyqtyń ábden kúii ketip, shańyraqtyń tireýi jalǵyz ózim bolyp qaldym. Aýyldyq keńestiń hatshysy, Qyzyl otaýdyń meńgerýshisi, ujymshar komtorgy qyzmetterin atqaryp, birneshe jyl jeti jyldyq mektepte ustazdyq ettim. On segiz jasymda úilendim, biyl oǵan jiyrma bes jyl tolady. Jubaiymmen tórt bala tárbielep otyrmyn, tuńǵyshym ýniversitette oqyp, aldaǵy jylda bitiredi.
1961 jyly meni aýdan ortalyǵyna shaqyryp alyp, "Sovettik shekara" atty aýdandyq únjariianyń jaýapty hatshysy etip bekitti. Úlken senim artyp, SOKP qataryna aldy. Buǵan qanaǵattanyp, aianbai adal eńbek ettim. Birte-birte shyǵarmashylyqpen jasyryn ainalysyp, qoljazbamdy eshqandai redaktsiiaǵa joldamai, ishtei býlyǵyp, ińkár izdeniske tústim. Ózimshe oryssha úirenip, álemniń klassikalyq kórkem oi qazynasymen tanystym. 1962 jyly kópten beri oida júrgen V.I.Lenin týraly poemalar toptamasyn aiaqtap, onyń úzindilerin "Sotsialistik Qazaqstanǵa" jiberip edim, artynsha jaryq kórdi. Odan keiin respýblika basylymdarynda óleńderim jii-jii jariialanyp, teledidar men radiodan berile bastady. Jambyl, Maiakovskii, Seifýllin siiaqty izasharlardan keiin men kósemge fánilik pende retinde qarap, onyń azamattyq beinesin barynsha ashyp kórsetkim keldi. Olar 1964 jyly "Ilich" degen atpen jaryq kórdi. Sol poemamen men qazaq ádebietiniń esigin ashtym. Sonymen birge ómirde de, ónerde de meniń mańdaiymdy taýǵa da, tasqa da soqqan kezeń bastaldy. 1962 jyly (N.S. Hrýshevtiń kezi) bizdiń aýdandy joiyp, týǵan ujymshardy eki shaqyrym jerdegi jańa qonysqa aýdardy. Bul kolhozshylardyń qaltasyn qaǵyp, kóp qiyndyq keltirdi; óz úiińdi qiratyp, jańadan irge kóterý ońai ma? Ákemniń mańdai teri sińgen mektep te buzyldy. Ǵimarat onyń kózindei kórinýshi edi (Bul shynynda da solai bolatyn, kerek deseńiz, asyl mura retinde odan bir sýret te qalǵan joq). Aýdan irilengen soń biraz qyzmet te qysqartyldy. Men táýekel etip, jumys ta, baspana da bolmai turyp, úlken úmitpen astanaǵa kóship bardym (tórt bala, anam men zaiybym jáne kishi inim bar edi). Bir bólmeni otyz somǵa jalǵa alyp, "Sotsialistik Qazaqstanǵa" ádebi qyzmetker bolyp ornalastym. Áielim qazaq tili men ádebietiniń mamany bola tursa da, mektepterde oryn bolmai shyqty. Tirshilikte turmystyń túitkilderi kóp, úlken qyzym altynshy synypta oqyp júrip apatqa ushyrap, dúnie saldy. Bir jyl gazette qyzmet istep, demalys alyp aýylǵa kettim. Birinshi mamyr merekesine tap kelip, onda úsh kún kidirip qaldym. Keshikkenim úshin jumystan shyǵaryp jiberdi. Endi men úshin eń qiyn kúnder týdy.
"Sotsialistik Qazaqstandai" bedeldi basylymnan ketkennen keiin qyzmetke ornalasý ońai emes edi. Alaida úmit úzbei, ózime, jaryma shyǵarmashylyǵyma sendim. Osyndai árisári jaǵdaida júrip, Karl Marks ómiriniń Londondaǵy aýyr kezeńine arnap "Mavr" degen poema jazdym. Ol 1970 jyly jaryqqa shyqty. Onymen qatar "Armysyńdar, adamdar!" atty jinaq daiyndap edim, ol 1966 jyly baspa júzin kórdi. Eki jyl ótken soń ortaq ashanasy bar páter alyp jaǵdaiym birshama túzele bastady da túgeldei birjolata shyǵarmashylyqqa den qoidym. "Qarlyǵashym, keldiń be?", "Mavr", "Dariǵa-júrek" óleńder kitabym oqyrmandar qolyna tidi. Dante Aligeridiń "Adam ájýasyndaǵy" "Tamuq" bólimin tutas Shekspir "Sonetteri" men Amerikanyń demokrat aqyny Ýolt Ýitmenniń "Shóp shyraiyn" tárjimeledim. Árqashan ýaqyt shaqyrýyna elgezek ún qosyp, bizdiń eńbekkerlerdiń jasampazdyq turmys-tirshiligin jyrlap, týǵan halqym, Otanym, partiia týraly, maǵan qymbat ta qasterli taqyryptarǵa barlaý jasadym. Eger, jyrlarymdy eseptemegende, "Bolshevikter", "Atajurttan reportaj", "Alataý — Altai — Arqa — Atyraý" tolǵaýlary solai týǵan bolatyn. Bárine de rahmet! Áiteýir eńbegim esh bolyp, eskerýsiz qalǵan joq, KSRO Jazýshylar odaǵyna múshelikke óttim. 1973 jyly oqyǵym kelip, tilek bildirgenimde Qazaqstan Jazýshylar odaǵy meni Máskeýdegi Joǵary ádebi kýrsqa jiberdi, degenmen keibir óz basymdaǵy jeke kemshilikterime bailanysty oqýdy jalǵastyra almadym.
Qymbatty Dimash aǵa!
Joǵaryda aitqandarymnyń bári múlde iz-túzsiz ketken emes. Naqtylai aitsam, meniń aýdanym men ujymshar joiylyp, "Sotsialistik Qazaqstannan" shyǵarylyp, qyzym qaitys bolyp, oǵan qosa birneshe et jaqyn týǵan-týysymnyń qazasynan keiin kúiinip, bárinen baz keshtim. Bunyń bári 1962-1964 jyldardyń arasynda (N.S.Hrýshevtiń kezeńinde) bolǵan edi. Sol tusta men ómirimde túzelmeitin qate jiberdim. Árine, ony moiyndaý ońai emes.
Qasaqana ma, joq pa bilmeimin, ózińiz tóreshi bolyńyz, der kezinde ýaqytyly jarna tólemei, SOKP qatarynan ózimnen-ózim shyǵyp qaldym. Biletti Sovet aýdandyq partiia komiteti tartyp aldy. Syrǵabekova hatshy bolatyn. Ol tap bolǵan jaǵdaida shyǵýǵa jol taba almai tyǵyryqqa tireldim.
Qalai degende de óz kinámnan tazarý úshin shyǵarmashylyqta sharq uryp oilandym, tolǵandym, izdendim. Álgi ataǵan jumystarymnyń barlyǵy sol silkinisterden sońǵy jemis. Bar jan-tánimmen eljurtymmen birge ekenimdi tanytqym keldi.
Bizdiń qoǵamda adam ózin tań shyǵyndai taza saqtaý, qandai ǵanibet. Ókinishke qarai, qanshama ter tógip eńbektensem de, budan on jyl buryn jibergen qatelik esh tynym bermeidi maǵan.
Keide týǵan ádebiette qaraqan basynyń qamyn kúitteitin kóldeneń kók atty kórindim. Sondyqtan qateligim eshqandai jóndelmestei sezinip, unjyrǵam túsip, kóleńkede qalýǵa tyrystym, áldekimder meni de kóleńkede ustaýǵa áreket etti. Ne istegen lázim?
Bárine de dariǵa aqyn júrek kináli. Áitse de barymdy salyp, eńbektendim. Báribir jeńil emes edi. Qol qalamnan qalt etkende jaǵalaǵan jaǵympaz dostarmen, dáldúrish aqyndarmen ishe bastadym. Olardyń yrqyna qalai túskenimdi baiqamai qalǵandaimyn. Álsin-álsin meniń serilik ómirim bastaldy. Ózim uiattan órtenip tursam da, qurdastarymnyń sál qýanyshtaryna silteitin boldym. Ishkenimdi jasyrmaimyn, biraq úiime de, basqalardyń kúiine de ziian keltirgen joqpyn, al rýhani jaǵyn qaidam?!
Bálkim, meniń qamymdy jegender bolǵan shyǵar, óz-ózimdi ittiń etinen jek kóre turyp, áldenege qorynatyn boldym. Osyndai sátterde óz oilarymmen ońashada qalyp, poeziia pirine syiynatyn edim. Ailap jazý stolynyń janynda tapjylmai otyrdym. Tek, jyr ǵana meniń janyma daýa bolyp, dertimdi emdedi. Ol maǵan adal, taza qyzmet etti. Men de oǵan qaryzdar bolyp qalǵanym joq.
Eshýaqytta ishkish bolǵan emespin, bolmaimyn da, al salynyp ishken kisi eshqashan otbasyn asyrap, bala tárbielep, aqylǵa qonymdy áldeqandai áreket etpeidi. Ádette adamnyń kúnesten góri, kóleńke jaqtary kózge kóp túsedi. Nájistiń aty - nájis. Ol adamǵa, ásirese, men siiaqtylarǵa bir juqsa, jýyq arada odan tazarý ońailyqqa soqpaidy. Óz is-áreketterimde adamdarǵa udaiy taýpiqsyz qarap, ásirese iship alǵanda, imansyzdyqqa boi uryp, kóp qatelik jasappyn. Eshkimdi kústánalamai, dórekilik tanytpai, betiń bar, júziń bar demei, qara qyldy qaq jarǵandai týralyǵyn aityppyn. Aqyrynda osy jylǵy qańtarda Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń sekretariaty meni KSRO Jazýshylar odaǵy músheliginen shyǵaryp tyndy, ózime de sol kerek shyǵar. Ol úshin eshkimdi de kinálamaimyn.
Kezinde men Jazýshylar odaǵynyń apparatyńda da, "Juldyz" jýrnalynda da qyzmet ettim. Biraq báribir ózimdi árqashan basy artyq sezindim. Ol áriptesterimniń maǵan degen salqyn qarym-qatynasy sezilip turatyn, meniń atyma jamalǵan jamanat qanyma sińgendei.
Qurmetti Dimash aǵa!
Qazir men bárinen de túńildim. Joldas-dostardan da, ámpei ymyralastardan da, jaman ádetterden de. Úide omalyp jaza beremin, jaza beremin. Bulardyń ne ákelerin kim biledi? "Syrym saǵan, Otanym" atty jańa kitaptyń qoljazbasyn daiyndadym. Eger "Jazýshy" baspasy nemese Qazaqstan Jazýshylar odaǵy 1975 jylǵy josparǵa engizbei, syzyp tastasa taǵdyrym qalai bolady? Eki jyl boldy esh jerde jumys istemeimin, otbasym úlken, keiýana anam, tórt balam bar, áielim jarty jalaqymen mektepte ustazdyq etip júr.
Taiaý arada meniń "Aqqýlar uiyqtaǵanda" atty jańa jinaǵym jaryq kórdi. Chilidiń uly aqyny Pablo Nerýdaǵa arnaǵan poemam jariialandy. Sóitse de men erteńnen kúderimdi úzbei, jazýdy jalǵastyryp jatyrmyn. Jaqynda ǵana "Halqyma hat" degen óleńimdi támamdadym.
Ardaqty Dimash aǵa!
Men qyryq eki jasqa tolyp, jan tynyshtyǵyn basqa taraptan izdegenimdi túsindim. Ózime-ózim kelip, kinámdi jýyp-shaiyp, óz aqymaqtyǵymnan joǵaltqanymdy qalpyna keltirýge kómektesińiz. Ajal aldynda turǵandaimyn, qutqara kórińiz!
Siz qalai sheshseńiz, solai bolady.
Izgi iltipatpen M.Maqataev 17.Ý.1974 J.
(Qazaqshalaǵan kim ekeni belgisiz)
