ModernDiplomacy.Eu basylymynda «Prezident Toqaevtyń tusyndaǵy Qazaqstan: barlyq saladaǵy reformalar» atty maqala jariialandy. Maqala avtory – Portýgaliiadaǵy Miniý ýniversitetiniń professory P.Dýarte, dep habarlaidy QazAqparat.
«Shamamen eki jyl buryn Qazaqstanda basshylyq aýysyp, Qasym-Jomart Toqaev prezident sailaýynyń qorytyndysy boiynsha QR Prezidenti laýazymyna ie boldy. Sodan beri elde kóptegen reforma júrgizildi. 30 jyl boiy prezident qyzmetin atqarǵan Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń ekonomikasy men óńirdegi investitsiia tartý ortalyǵy bolýyna múmkindik bergen irgetas qalady. Nazarbaev kezinde Qazaqstan óziniń barlyq kórshilerimen, sondai-aq Eýropa jáne AQSh-pen jaqsy qarym-qatynas ornata aldy. 2019 jyldan keiin eldiń damý vektory ózgerdi. Prezident Q.Toqaev óziniń nazaryn ekonomikalyq qaita qurýlar men syrtqy saiasatqa ǵana emes, sondai-aq eldegi saiasi reformalardy júrgizýge aýdardy», - dep jazady pofessor.
Maqala avtory basshylyq aýysqanǵa deiin Qazaqstan birinshi kezekte ekonomikalyq damýǵa jáne investitsiialar tartýǵa basymdyq bergenin eske salady.
«Shynynda da, Qazaqstan burynǵysynsha álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýge umtylýda. Degenmen, Qazaqstannyń qazirgi Prezidentiniń pikirinshe, ekonomikalyq damýǵa qol jetkizý úshin saiasi reformalar qajet. Bul reformalar Qazaqstannan tysqary álem úshin nege mańyzdy degen suraq týyndaýy múmkin. Bul el Eýropalyq odaqtyń Ortalyq Aziiadaǵy basty saýda áriptesi bolyp sanalady jáne «Bir beldeý – bir jol» baǵdarlamasy sheńberinde Qytai men álemniń ózge elderi arasyndaǵy saýdany damytýda negizgi ról atqarady. Qazaqstan Siriia men Aýǵanstandaǵy qaqtyǵystardy sheshýde AQSh, Resei jáne basqa da álemdik derjavalarǵa qoldaý kórsetip keledi. Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń negizin qalaýshylardyń biri jáne halyqaralyq qoǵamdastyqtyń belsendi múshesi bolyp tabylady», - deidi avtor.
P. Dýarte Qazaqstannyń saiasi jáne ekonomikalyq baǵyty eldiń ózine ǵana emes, jalpy óńirge jáne álemniń basqa elderine de áser etetinin bas aitady.
«Q.Toqaevtyń eń mańyzdy reformalarynyń biri – halyqty saiasi máselelerdi sheshýge tartý jáne halyqtyń suranysy men synyn estitin «halyq únine qulaq asatyn memleket» - úkimet uǵymyn engizý. Úkimet pen halyq arasyndaǵy dialogty keńeitý úshin 2019 jyly Prezident Q.Toqaev Ulttyq qoǵamdyq senim keńesin qurdy. Onyń maqsaty – azamattyq qoǵam men qalyń jurtshylyqtyń usynysyn eskere otyryp, reformalar men zańnama boiynsha naqty usynystar ázirleý. Ortalyq jáne jergilikti bilik organdarynyń esep berýin kóbeitý olardyń tiimdiligin arttyrady jáne sybailas jemqorlyq siiaqty burynnan kele jatqan problemalarmen kúresýge múmkindik beredi. Osyǵan bailanysty, eldiń quqyqtyq júiesi quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń neǵurlym belsendi jáne jaýapty rólin kózdeitin jumystyń servistik modeline kóshý jolymen qaita qurylyp jatyr», - deidi sarapshy
Maqalada memlekettik basqarý salasyndaǵy reformalar týraly da aitylǵan.
«Prezident Q.Toqaev Úkimetke memlekettik qyzmetshilerdiń sanyn 25% qysqartýdy, sondai-aq jas kadrlardy kóbirek tartýdy tapsyrdy. Áleýmettik jelilerdi jii paidalanatyn Prezident memlekettik qyzmetterdiń tiimdiligin arttyrý úshin olardy tsifrlandyrýdy óziniń basym mindetine ainaldyrdy. Prezident Q.Toqaev saiasi reformalardan basqa, tabiǵi resýrstarǵa shamadan tys táýeldilikti azaitýǵa, ekonomikany ártaraptandyrýǵa basymdyq beredi. Sondyqtan, Qazaqstan eksporttaityn munai, gaz, ýran jáne basqa da shikizat resýrstaryn óndirý múmkindigine qaramastan, Q.Toqaev Úkimetke aýyl sharýashylyǵynyń áleýetin barynsha paidalanýdy tapsyrdy. Óitkeni Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy ónimine joǵary suranys tanytyp otyrǵan Qytaimen jáne Aziianyń basqa da tez damyp kele jatqan elderimen ózara is-qimyl jasaidy», - dep jazady P. Dýarte.
Avtor eldegi áleýmettik reformalardyń da der kezinde qolǵa alynǵanyn aitady.
«Prezident Q.Toqaev atap ótkendei, «ekonomikalyq reformalar azamattardyń tabysyn arttyrýǵa múmkindik berip, ómir sapasynyń neǵurlym joǵary standarttaryn qamtamasyz etkende ǵana aqtalady». Is júzinde bul halyqtyń neǵurlym osal toptaryn, sondai-aq óz isin ashý úshin kreditterge táýeldi jekelegen adamdar men kompaniialardy qorǵaýdy bildiredi. Osylaisha, Q.Toqaev bank kreditteriniń kólemin ulǵaitýǵa jáne ony innovatsiialar arqyly ónimniń qunyn ulǵaitatyn kásiporyndarǵa baǵyttaýǵa, solai memlekettiń qaramaǵyndaǵy tiimsiz kásiporyndardyń sanyn qysqartýǵa umtylady. Pandemiianyń ekonomikalyq áserinen kóp zardap shekkenderge qoldaý kórsetý úshin Prezident bank nesieleri boiynsha aiyppuldardy alyp tastaýdy usyndy. Uzaq merzimdi áser etýi múmkin taǵy bir qyzyqty áleýmettik shara – Q.Toqaevtyń joǵary bilim alý árbir mektep túleginiń túpki maqsaty bolýy kerek degen ideiadan birtindep bas tartýǵa tyrysýy. Onyń ornyna, ol belgili bir tehnikalyq daǵdylardy úiretetin kásibi ortalyqtar men kolledjderdi alǵa jyljytý úshin ýniversitetter sanyn azaitýǵa tyrysyp jatyr», - deidi avtor.
Miniý ýniversitetiniń professory muny ártúrli mamandardy qajet etetin naryq qajettilikterine beiimdelý qajettiligimen túsindiredi.
«Jalpy alǵanda, Q.Toqaevtyń Qazaqstan Prezidenti laýazymyndaǵy qyzmetin jáne onyń reformalaryn naqty baǵalaýǵa áli erte. Ol Qazaqstandaǵy keńestik oilaý men eskirgen basqarý júiesin ózgerte otyryp, eldiń qordaly ishki problemalarymen kúresýge tyrysyp júrgeni anyq. COVID-19 pandemiiasy shielenistirip jibergen ishki-syrtqy problemalar men onyń saldaryn úilestirý áreketi Prezident Q.Toqaevtyń reformalary elge jańa dáýirdiń syn-qaterlerin jeńýge qanshalyqty kómektese alatynyn kórsetedi», - dep túiindegen P. Dýarte.
