Sarapshylardyń aitýynsha, Ortalyq Aziiada jetekshi memleketter dep eseptelgenimen Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy alys-beris osy ýaqytqa deiin óz deńgeiinde bolǵan joq. Muny saiasatpen bailanystyratyndar kóp. Kózi tirisinde Islam Karimovtyń soltústiktegi kórshisine oń qabaq tanytpaǵany ras. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin Ózbekstannyń byltyr sailanǵan prezidenti Shavkat Mirzieev Ulystyń uly kúni - Naýryzda Qazaqstanǵa resmi is-saparmen keldi. Bul - Mirzieevtiń prezident retinde Qazaqstanǵa jasaǵan alǵashqy sapary. Biraq ózbek basshysynyń shetelge jasaǵan alǵashqy sapary emes-tin. Mirzieev shet elge alǵashqy saparyn sáýirde Reseige jasaidy degen edi. Joq, jospar ózgerip, naýryzdyń basynda ol Qazaqstanǵa barady degen aqparat tarady. Biraq jospar kútpegen jerden taǵy ózgerip, Mirzieev prezident retindegi tuńǵysh saparyn Túrkimenstannan bastady. Qazaqstan - ózbek prezidenti at basyn tiregen ekinshi memleket. Mirzieevtiń alǵashqy saparlaryn alystaǵy AQSh-tan, qiyrdaǵy Eýropadan emes, jaqyn kórshilerden bastaǵany - beker emes.
Jalpy Mirzieevtiń Qazaqstanǵa Ulystyń uly kúninde kelýin saiasatkerler jaqsy yrymǵa balap jatty. Aqordada Nazarbaev-Mirzieev kezdesýinde de shyǵystyq mentalitetke tán aq tilekter, emen-jarqyn áńgimeler aityldy.
- Ózbekstan - bizdiń strategiialyq áriptes, kórshi el, ári baýyr el. Bizdiń turǵyndar kórshi eldiń gúldenýin, amandyǵyn qalaidy, - dedi Nazarbaev. Al, Mirzieev óziniń Astanaǵa saparyn «tarihi sát» dep baǵalady.
- Nursultan Ábishuly! Ótken jyly Samarqanǵa kelgenińizde Qazaqstan ár ýaqytta Ózbekstanmen birge bolatynyn aitqan edińiz. "Jaqsy kúnderde birge qýanyp, qiyndyq týǵan sátterde bir-birimizge súieý bolamyz" dedińiz. Sizdiń ótken jyly Samarqanda aitqan osy sózderińiz bizdi jaqyndata tústi. Osy sózderińiz tireý boldy, búkil ózbek halqy naǵyz dostyń ári baýyrdyń qamqorlyǵyn sezindi, - dedi Ózbekstan Prezidenti.
Nazarbaev byltyr qyrkúiekte Samarqanǵa baryp, ózbektiń marqum bolǵan prezidenti, óziniń uzaq jyldarǵy úzeńgiles serigi Islam Karimovtyń basyna topyraq salyp, duǵa baǵyshtap qaitqan bolatyn.
- Sizder, tuńǵysh Prezident Islam Karimovpen birge eki el arasyndaǵy kópirdi qaladyńyzdar. Bul kópir aldaǵy ýaqytta nyǵaia beretin bolady. Biz ár ýaqytta da Qazaqstandy eń jaqyn ári senimdi kórshi retinde qarastyramyz, - dedi ózbek basshysy. Bul sózderden Mirzieevtiń Nazarbaevqa arqa súieitindigi baiqalady. Elbasy aǵa bolýǵa jarasa, ózbektiń iýrtbashy ini bolýǵa jarap turǵan siiaqty.
Osy sapar barasynda Qazaqstan men Ózbekstan basshylar arasyndaǵy túrli saladaǵy 100 kelisimge qol qoiyldy. Sonyń eń negizgileri – Máńgilik dostyq týraly jáne Strategiialyq áriptestik týraly sharttar. Sondai-aq, Astana men Tashkent arasyn jaqyndastyrý úshin Astana – Tashkent temirjol qatynasy, jańa áýe joly jáne avtobýs reisteri iske qosylǵany osy kezdesýlerde tilge tiek etildi. Qazaq-ózbek shekarasynan taýar ótkizýdi jeńildetý úshin de biraz sharalar qabyldandy. Eki el arasyndaǵy shekara beketteri endi táýlik boiy jumys isteidi. Qosymsha beketter ashý qarastyrylýda.
Jalpy bilikti qolǵa alǵan jarty jyldyń ishinde Mirzieev óziniń baǵyt-baǵdaryn, prezident retindegi kelbetin aiqyndady deýge ábden bolady. Biraq ol ekinshi Karimov bola almaidy. Mirzieev halyqtyń erkimen sanasa alatyn prezident ekendigin kórsetti. Adam quqyqtaryna basa mán berýde. Shaǵyn jáne orta biznesti damytýdy jolǵa qoiyp otyr. Mirzieevtiń bastamalaryn qarapaiym halyqty bylai qoiǵanda, Karimovty Eýropaǵa diktator etken syrttaǵy oppozitsiia ókilderi de qoldai bastady. Osy aptada bir kezderi Karimovpen iyq tiresip, onymen sailaýǵa túsken ózbektiń bas oppozitsioneri, aqyn Muhammed Salyq beinejoldaý arqyly Mirzieevtiń saiasatyn qoldaityndyǵyn bildirdi. Oppozitsiia serkesiniń mundai qadamǵa baratyn da jóni bar. Sebebi jýyrda onyń inisi Muhammed Bekjan 18 jylǵa sozylǵan qamaýdan keiin bostandyqqa shyqty. Islam Karimovtyń kóz tirisinde bostandyq ol úshin oryndalmas arman ǵana bolar edi. Temir torǵa 1999 jyly toǵytylǵan Muhammed Bekjan «Erik» dep atalatyn oppozitsiialyq basylymnyń bas redaktory bolǵan. 1999 jyldyń naýryzynda ony arnaýly organnyń qyzmetkerleri Kievte urlap áketip, Ózbekstanǵa alyp keldi. Sot ony Tashkenttegi jarylystarǵa kináli degen aiyppen 15 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrdy. 2011 jyly ol bostandyqqa shyǵýy tiis edi. Alaida jaza merziminiń bitýine bir ai qalǵanda oǵan taǵy aiyp taǵylyp, qamaý merzimi 4 jyl 8 aiǵa uzartyldy. Bul merzim 2017 jyldyń aqpanynda bitti. Mirziiaevtiń biligi Bekjanǵa bul joly eshqandai aiyp taqpai bostandyqqa shyǵýyna múmkindik berdi.
Bostandyqqa shyqqan Muhammed Bekjannyń jasy 63-te. Degenmen Ózbekstanda saiasi sebeptermen qamaýda otyrǵandardyń sany áli kóp.
B.Ernazar,
«Reiting» gazeti №12, 30 naýryz 2017 jyl
