Memleket basshysynyń tóraǵalyǵymen Úkimettiń keńeitilgen otyrysy ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Úkimet otyrysy bastalar aldynda Nursultan Nazarbaev «Úkimet úii» ǵimaratynyń foiesine qoiylǵan tsifrlyq taqtany kórdi. Onda «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń 2018 jylǵy iske asyrylý nátijeleri týraly aqparat jáne Elektrondy úkimettiń Ahýaldyq ortalyǵynyń málimetteri engizilgen.
Keńeitilgen otyrysta elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damý barysy talqylanyp, ekonomikalyq ósimdi odan ári qamtamasyz etý jónindegi sharalar aiqyndaldy.
Otyrysty ashqan Qazaqstan Prezidenti 2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha ekonomikalyq kórsetkishterdiń jaqsara túskenin atap ótti.
– Ekonomikalyq ósim 4 paiyzdan asty. Jalpy, saýda salasynda – 7,6 paiyz, kólik salasynda – 4,6 paiyz jáne ónerkásipte – 4 paiyzdan astam ósim bar. Ózge salalarda da jaqsy qarqyn baiqalady. Jyldyq infliatsiia 5,3 paiyzdy qurady. Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiia kólemi 17,2 paiyzǵa artty, – dedi Elbasy.
Jiyn barysynda Premer-Ministrdiń orynbasary E.Dosaev, Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev, Premer-Ministrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy ministri Ó.Shókeev, Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri J.Qasymbek, Jambyl oblysynyń ákimi A.Myrzahmetov, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi A.Kólginov baiandama jasady.
Memleket basshysy baiandamalardan keiin Úkimet, Ulttyq bank jáne óńirlerdiń ákimderi damýdyń jaqsy kórsetkishterine qol jetkizýge jol ashqan aýqymdy jumystar atqarǵanyn atap ótti.
– Eń tómengi jalaqy kólemi 1,5 ese ósti. 500 myńǵa jýyq adam jumyspen qamtyldy. 113 myń otbasy jańa baspanaǵa ie boldy. Kásipkerlik úshin meilinshe qolaily jaǵdailar jasaldy, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezidenti álemdik ekonomikadaǵy úrdisterge toqtalyp, ekonomikalyq ósimdi odan ári qamtamasyz etý qajettigin aitty.
– Ótken jyldan bastap memlekettik áleýmettik saiasat júieli túrde qaita qarastyryldy. Bes áleýmettik bastama, jýyrdaǵy Joldaý jáne jastarǵa arnalǵan áleýmettik qoldaý sharalary aiasynda barsha qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýdy qamtamasyz etý úshin kóp qarjy bólinýde. Búginde kóptegen elderdiń mundai áleýmettik shyǵyndarǵa shamasy kelmeidi, – dedi Elbasy.
Memleket basshysy budan bylai memleket tiimdiliginiń basty kriteriileri kiris pen turmys sapasy tárizdi eki kórsetkish bolatynyn aityp, árbir ministr men ákimniń jumysy osy turǵydan baǵalanatynyn atap ótti.
Otyrysta Nursultan Nazarbaev barlyq baǵdarlamalyq qujattardyń iske asyrylý barysy men nátijelerine arnaiy toqtaldy.
– Ult josparynda memleket rólin báseńdetýge, jeke biznes pen básekelestikti damytýǵa jáne zań ústemdigin qamtamasyz etýge negizdelgen ekonomikanyń jańa modelin qalyptastyrý mindeti qoiyldy. Ishki jalpy ónim, eń aldymen, eńbek tiimdiligi men ónimdiligin arttyrý, shaǵyn jáne orta biznesti damytý esebinen ósýge tiis. Sońǵy jyldary ekonomikadaǵy shaǵyn jáne orta biznestiń úlesi 25,17 paiyz deńgeiinde qalyp otyr. Bizdiń mindetimiz – bul kórsetkishti 2025 jylǵa qarai 35 paiyzǵa deiin, 2050 jyly kem degende 50 paiyzǵa jetkizý, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Elbasy Biznestiń jol kartasy aiasynda 385 milliard teńge bólingenin, 20 myńnan astam jobaǵa qarjylai qoldaý kórsetilgenin, sondai-aq 180 myńǵa jýyq kásipker tiisti bilim alǵanyn atap ótti.
– Elimizdi damytý úshin áleýetimiz jetkilikti. Máselen, tek retteletin satyp alýlar kólemi 11 trillion teńgeni quraidy. Sarapshylar quny shamamen 1 trillion teńge kólemindegi importtalatyn taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdi ishki óndirispen almastyrý múmkindigi bar dep baǵalap otyr. Sonymen qatar, shaǵyn jáne orta biznes ókilderi óndirgen ónim kólemi Pavlodar jáne Túrkistan oblystarynda tómendegen. Úkimetke ákimdermen birlesip, osy máseleniń mán-jaiyn anyqtaýdy tapsyramyn. Árbir ákim shaǵyn jáne orta biznestiń damýyna ózi jaýap beredi. Al Úkimet deńgeiinde jeke jaýapkershilik Premer-Ministrdiń orynbasary E.Dosaevqa júkteledi, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev memlekettiń ekonomikaǵa jáne básekeles naryqtardy keńeitý isine aralasý máselelerine airyqsha toqtaldy.
– Monopoliiaǵa qarsy qyzmet mekemesi básekeles naryqtar qalyptastyrý jáne biznes aiasyn keńeitý isimen ainalysýǵa tiis. Jeke sektor ekonomika men eńbek ónimdiligin arttyrýdyń basty qozǵaýshy kúshine ainalýy kerek. Árbir ákim óńir ekonomikasynyń qurylymy qandai bolý kerek ekenin jáne neniń esebinen damitynyn, qandai salalardyń ilgerileýi arqyly jańa jumys oryndary men turǵyndar tabysyn qamtamasyz etetinin naqty bilýge tiis, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Osyǵan bailanysty, ákimderge «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip, óńirdi órkendetý múmkindikterine orai jumys oryndaryn ashýdy kózdeitin ár oblystyń damý josparyn ázirleý tapsyryldy.
Sonymen birge, Qazaqstan Prezidenti eksport quramynda qaita óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń úlesin arttyrýdyń jáne tarifterdiń, halyq úshin áleýmettik máni bar taýarlardyń baǵasyn baqylaýda ustaýdyń mańyzdy ekenin atap ótti.
Nursultan Nazarbaev mal sharýashylyǵyn damytý jáne ishki naryqty otandyq taýar óndirýshiler óndirgen aýyl sharýashylyǵy ónimimen qamtamasyz etý máselelerine erekshe nazar aýdardy.
Memleket basshysy indýstriialandyrý baǵdarlamasyn iske asyrý jáne negizgi kapitalǵa investitsiia tartý úderisiniń nátijelerine toqtaldy.
– Indýstriialandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy aiaqtalyp keledi. 1250 joba iske asyryldy. Bul jobalar ónerkásipti damytý isinde mańyzdy ról atqardy. Elimizdiń Úshinshi jańǵyrýy úshin negizgi kapitalǵa tartylatyn investitsiia kólemin jylyna ishki jalpy ónimge shaqqanda 30 paiyzdan astam deńgeige jetkizýimiz qajet. Sońǵy jyldary bul kórsetkish 20 paiyzdan tómen. Ishki jalpy ónimge qatysty nesieniń de úlesi az – 25 paiyz. Munda naqty sektorǵa salynatyn investitsiia kóleminiń azdyǵy týraly sóz bolyp otyr. Ulttyq bank belsendilik tanytyp, ekonomikalyq ósimdi qamtamasyz etýge atsalysýy kerek, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Nursultan Nazarbaev naqty sektordy jáne infraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrý isin qamtamasyz etý úshin júieli sheshimder ázirleýdi, sondai-aq damyǵan elderdiń investorlaryna basa mán bere otyryp, investitsiia tartýdyń keshendi ekojúiesin qurýdy tapsyrdy.
– Árbir salalyq ministrlikte, ákimdikterde, ulttyq kompaniialarda investitsiialyq jumys pen eksport máselesine jaýapty naqty orynbasardy belgileý qajet. Úilesimdi jumys isteý úshin tiimdi yqpaldastyq ornatý kerek. Biz ónimniń 500 jańa túrin shyǵaryp, 110 elge óz ónimimizdi eksporttap otyrmyz. Dei turǵanmen, ekonomika qurylymyna naqty yqpal ete alatyn jobalar áli de bolsa az. Joǵary dárejede óńdelgen ónim eksportynyń kólemi esh ózgergen joq, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti elimizdiń qarjy jáne bank sektoryndaǵy máselelerdi ýaqtyly sheshý qajettigine nazar aýdardy.
– Sońǵy 3 jyldyń ishinde bankrotqa ushyraǵaly otyrǵan kásiporyndardyń sany 3,7 myńǵa deiin, iaǵni 2 esege jýyq ósti. Qazir olardyń qaryzy 4 trillion teńgeden asty. Shaǵyn bizneske shekten tys kóp nesie berildi. Biznestiń damýyna qaryzdyń kóptigi men óz kapitalynyń tapshylyǵy kedergi keltirýde, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy bankrottyq rásimdi jeńildetý jáne onyń ashyq bolýynyń deńgeiin arttyrý mańyzdy ekenin atap ótti.
– 5 jyl ishinde zańnamaǵa 30 ózgeris engizilse de, jaǵdai jaqsarǵan joq. Bankrottyq rásim qarjylyq saýyqtyrý sharalaryn qoldanýǵa múmkindik bermeitin kezeńde qoldanylady. Úkimet jáne Premer-Ministr B.Saǵyntaevtyń tikelei ózi óńirler men kásiporyndar boiynsha osy máselelerdi naqty ári júieli sheshý qajet, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev ekonomikadaǵy kóleńkeli ainalymmen kúresý máselelerine toqtaldy.
– Bizdiń mindetimiz – kóleńkeli ekonomika úlesin 3 jyl ishinde kem degende 40 paiyzǵa qysqartý. Zańdy tulǵalar úshin bankter arqyly qolma-qol aqsha alýdyń shekti kólemin belgileý múmkindigin zertteý qajet. Úkimet jeke tulǵalar úshin negizgi qaryzdy tólegen jaǵdaida aiyppuldan bosatyp, salyq amnistiiasyn júrgizýi kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti halyqtyń turmys sapasyn arttyrý máselesine erekshe toqtalyp, Úkimet pen ákimdikter aldyna birqatar mindet qoidy.
– Meniń turmys sapasy máselesin memlekettik basymdyq retinde belgilegenim kezdeisoq emes. Óńirlerge jii baramyn jáne jergilikti jerlerde jurtshylyqty qandai máseleler alańdatatynyn jaqsy bilemin. Turmys sapasy abstraktili uǵym emes. Bul degeniń – turǵyn-úi, bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik kómek, ekologiia, jol, qoǵamdyq kólik, qaýipsizdik máseleleri, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy oblystarda jáne aýdandarda jol salý máselesine basa mán berip, óńirlerdi infraqurylymdyq turǵydan damytý jónindegi jumystardy jalǵastyrýdyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti.
– Meniń tapsyrmam boiynsha, Prezident Ákimshiligi áleýmettik zertteýler nátijesiniń negizinde elimizdiń Problemaly máseleler kartasyn jasady. Onda ár óńir boiynsha joldar, aýyldardyń sýmen qamtylýy, aýrýhanalar, mektepter, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq jáne jeliler jaǵdaiy tárizdi júieli ári infraqurylymdyq problemalar qamtylǵan. Osy siiaqty máselelerdi sheshýge kúsh jumyldyrǵan jón. Ázirlengen kartany Úkimetke berý kerek. Eń aldymen, turǵyndardyń ózekti máselelerin sheshý qajet, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Otyrys barysynda turǵyn úi salý jáne oǵan halyqtyń barlyq sanatynyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jónindegi jumystardy jalǵastyrý qajettigi aityldy.
– «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy boiynsha rekordtyq kólem – 12,5 million sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi. Buryn mundai qurylys qarqyny bizde bolǵan emes. Bul baǵdarlama jergilikti ónim óndirýshilerdiń óndirisin damytýǵa tyń serpin berdi. Olardyń úlesi shamamen 85 paiyzdan asady. «7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha 3,7 myńnan astam turǵynymyz jańa baspanaǵa ie boldy. Sonymen birge, túrli faktorlarǵa bailanysty halyqtyń barlyq sanatynyń bul baǵdarlamalardy paidalanýǵa múmkindigi joq, – dedi Elbasy.
Sondai-aq, Memleket basshysy millionnan astam turǵyny bar qalalarda jastarǵa arnalǵan jaldamaly páter salý jumystaryn jalǵastyrýdy tapsyrdy.
– Keibir óńirler infraqurylymnan alys ári shyǵyn kóp ketetin jańa turǵyn úiler alabyn salý máselesin kóterýde. Biz «adamdar infraqurylymǵa» modeli boiynsha jumys isteimiz degen joqpyz ba, kerisinshe emes. Meniń tapsyrmama sáikes, Astana qalasynyń yqshamdy qurylysyna bailanysty 5 jylǵa arnalǵan Keshendi jospar ázirlendi. Bul rette, turǵyndar úshin qoǵamdyq igiliktiń jáne qyzmetterdiń qoljetimdi bolýy eskeriledi. Óńirler ákimderi osy tájiribeni zerttep, soǵan sáikes jospar qabyldaýǵa tiis, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev halyqqa sapaly bilim berý isin qamtamasyz etý jónindegi jumystardy jalǵastyrýdy tapsyrdy.
– Bilim salasynda muǵalimderdiń jumys jaǵdaiy jaqsaryp keledi jáne olardyń jalaqylary ósti. Joǵary oqý oryndary derbestikke ie boldy. Mektepke deiingi bilim berý aýqymy keńeidi. Ótken jyly 70-tei jańa mektep salyndy. Barlyq mektepti tolyq internetpen jáne kólikpen qamtamasyz etý qajet, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti tehnikalyq jáne kásibi oqytý isindegi mamandar daiarlaý úderisi men ony bitirgen túlekterdiń jumysqa ornalasý máselesine de toqtaldy.
Nursultan Nazarbaev elimizdegi densaýlyq saqtaý júiesiniń jaqsy damyp kele jatqanyn aitty.
– Densaýlyq saqtaý salasynda infraqurylymdy damytyp, meditsinalyq qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý jumystary jalǵasa beredi. Ómir súrý uzaqtyǵy men týý kórsetkishi artyp keledi. 16 million adamnyń densaýlyq jónindegi elektrondy tólqujaty jasalyp, jedel járdem qyzmeti jańǵyrtyldy. Men qol qoiǵan zańnyń arqasynda dári-dármek baǵasy rettelip, ashyqtyqqa mán beriletin boldy. Biýdjet qarjysyn 26 milliard teńgege únemdeýge septigin tigizgen dári-dármektiń ashyq esebin engizý jónindegi tájiribeni qoldaimyn, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezidenti óńirlerdegi meditsinalyq qyzmet kórsetý isiniń qoljetimdiligine qatysty problemalarǵa toqtalyp, «Salamatty Qazaqstan» arnaiy poiyzdaryn iske qosý jónindegi jobanyń tiimdiligin aitty.
– Shalǵai aýyldarda jyljymaly meditsinalyq tekserý oryndaryn uiymdastyrýǵa bolady. 3 jyl ishinde jedel járdem qyzmetin avtomobildermen jáne reanimobildermen qamtamasyz etý isin sheshý kerek. Osynyń bárine 27 milliard teńge bólý qajet. Ákimder 2020 jyldyń aiaǵyna deiin inventarizatsiialaý negizinde, eń aldymen, aýdandyq aýrýhanalar men emhanalardy qajetti meditsinalyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etýi qajet, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy áleýmettik qoldaý kórsetý aýqymy aitarlyqtai óskenin atap ótip, Úkimetke 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan beriletin áleýmettik tólemaqylardyń ortasha mólsherin 30 paiyzǵa deiin arttyrýdy, sondai-aq múgedekterdiń quqyqtaryn qamtamasyz etý jáne turmys sapasyn jaqsartý jóninde Ulttyq jospar qabyldaýdy tapsyrdy.
– Prokýratýra eńbekkerlerdiń eńbek quqyǵyna qatysty 37 myńnan astam zań buzýshylyqty anyqtady. Sonyń ishinde eńbekaqy jónindegi qaryzdar, eńbek etý jaǵdaiy qaýipsizdiginiń buzylýy, jalaqynyń durys eseptelmeýi, densaýlyqqa ziian keltiretin jaǵdailarǵa bailanysty qosymsha tólemaqynyń berilmeýi, sheteldik kásiporyndarda jumys isteitin azamattarymyzdyń quqyqtarynyń shektelýi siiaqty máseleler bar. Úkimet, ákimder men prokýratýra organdary bul máseleni qatań baqylaýǵa alýy tiis, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Sońynda Nursultan Nazarbaev Úkimettiń barlyq jumysynyń nátijesin halyq sezinýi tiis ekenin atap ótip, «Qazaqstan – 2025» strategiialyq damý josparyna sáikes, 2019 jylǵy Ministrler kabineti jumysynyń tiimdiligi jónindegi negizgi kriteriilerdi bekitti.
– Ekonomikanyń turaqty ósimin 4 paiyzdan kem emes deńgeide qamtamasyz etý kerek. Ozyq 30 eldiń qataryna qosylý úshin bolashaqta 5 paiyzdyq kórsetkishke qol jetkizý qajet. Ishki jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta biznestiń úlesin 28,2 paiyzǵa deiin jetkizgen jón. Shikizattyq emes taýarlar men qyzmetter kóleminiń ósimin 24,7 milliard dollarǵa deiin, eńbek ónimdiliginiń ósimin 2016 jylǵy mólsherden 12,3 paiyzǵa, investitsiia ósimin ishki jalpy ónimnen 16,8 paiyzǵa deiin jetkizýdi qamtamasyz etý qajet. Ósimniń inkliýzivti modeli aiasynda turǵyndardyń ortasha jan basyna shaqqandaǵy naqty kirisin 2016 jylǵy kórsetkishten 6 paiyzǵa deiin arttyrý kerek, – dedi Memleket basshysy.
