Memleket basshysy Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń besinshi otyrysyna qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn júzege asyrýǵa zor úles qosyp kele jatqanyn jáne keńeste qabyldanǵan sheshimder elimizdegi júrgizilip jatqan reformalarǵa tyń serpin bergenin aitty.
– Búgingi tańda Ulttyq keńestiń usynysymen 13 zań qabyldandy. Taǵy 9 zań jobasy ázirlenip jatyr. Zań shyǵarý jaýapty jáne kúrdeli jumys ekeni barshaǵa belgili. Osy turǵydan alǵanda, Keńes músheleri aýqymdy ister atqarýda. Ulttyq keńes alǵashqy kezeńde óz qyzmetin konsýltativti-keńesshi organ retinde bastady. Al búginde jańa reformalar usynatyn mańyzdy qurylymǵa ainaldy, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy Ulttyq keńes usynǵan sharalar men bastamalar jaiynda óz oiymen bólisti. Eń aldymen, turǵyn-úi jáne ekonomika saiasatyn jetildirý baǵytyna qatysty pikir bildirdi. Búginde qazaqstandyqtar óz zeinetaqy jinaǵynyń bir bóligin turǵyn-úi jaǵdaiyn jaqsartýǵa paidalana bastady. Ainalasy bir aidyń ishinde ǵana myńdaǵan azamat kópten kútken baspanasyn aldy, ipotekasyn ótedi nemese nesiesin azaitty. Degenmen, turǵyn-úi máselesi áli de ózekti bolyp otyr.
– Men Úkimettiń qańtar aiyndaǵy keńeitilgen otyrysynda turǵyn-úi saiasatyn jetildirý úshin jańa usynystar ázirleýdi tapsyrdym. Úkimet aitarlyqtai tiimdi usynystar berdi. Jalpy bul usynystardy qoldaimyn. Degenmen naryqtyń óz erejesi bar. Naqty ekonomikalyq faktorlarǵa bailanysty qurylys kompaniialary qazir arzan úi salýǵa múddeli emes. Sol sebepti qoljetimdi ári sapaly úi salýdy jandandyrý úshin qurylys kompaniialarymen offteik, iaǵni, aldyn ala satyp alý kelisimin jasaý kerek. Soǵan sáikes turǵyn úiler «Nurly jer» baǵdarlamasyndaǵy baǵamen satyp alynady. Mundai tásil synaq jobalary aiasynda aldyn ala pysyqtaldy. Endi muny búkil el boiynsha júzege asyrǵan jón. Bul qadam az ýaqyttyń ishinde quny qoljetimdi jańa turǵyn úiler salýǵa múmkindik beredi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident aýyldyq jerlerdegi turǵyn-úi máselesin sheshý úshin kásipkerler óz jumysshylaryna arnap úi salsa, oǵan ketken shyǵynnyń 50 paiyzyna deiin qaitarýdy usyndy. Bul usynys aýyldy damytýǵa jan-jaqty septigin tigizip, ekonomikalyq belsendilikti arttyryp, qajetti mamandardy, eń aldymen, muǵalimder men dárigerlerdi, mal dárigerlerin tartýǵa múmkindik beredi. Úkimet bul tásildi osy jyldyń ekinshi jartysynan qaldyrmai qoldanysqa engizýi kerek.
Memleket basshysy aimaqtardaǵy áleýmettik-kásipkerlik korporatsiialardyń jumysyn qaita reformalap, olardy tolyqqandy institýtqa ainaldyrý qajet dep sanaidy. Olardyń jumysy ashyq ári qoǵamnyń tolyq baqylaýynda bolýǵa tiis. Áleýmettik-kásipkerlik korporatsiialardyń qyzmetin úilestirý úshin Ulttyq ekonomika ministrliginiń quzyretin kúsheitý kerek. Ekonomikany ártaraptandyrý jáne onyń energiia syiymdylyǵyn tómendetý sharalarymen qatar, «jasyl tehnologiia» baǵytyna qadam basa berý kerek.
– Dál osyndai strategiialyq mańyzdy salaǵa qatysty memlekettik saiasattyń ustanymdary men sharalary belgisiz kúiinde tur. Sondyqtan balamaly energetikany damytý máseleleri boiynsha jańa zań ázirleý qajet. Onda jańartylatyn energiia kózderin ǵana emes, barlyq balamaly qýat kózderin retteýdiń tásilderi men normalaryn da kórsetý kerek. Úkimetke tiisti zań jobasyn ázirlep, ony Parlamenttiń qaraýyna engizýdi tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev bilim salasyn damytý qajettigin atap ótip, Úkimetke 600 qazaqstandyq bilim berý resýrstaryna limitsiz qol jetkize otyryp, «Bilim» uialy operatorlarynyń tariftik josparyn merzimin shektemei uzartýdy, sondai-aq, mektepterdiń otandyq bilim berý resýrstaryna tegin qol jetkizýin qamamasyz etýdi tapsyrdy.
– Taǵy bir mańyzdy mindet – pedagogika jáne meditsina kadrlaryn daiarlaý. Qazirdiń ózinde kóptegen óńirlerde osy sala mamandarynyń tapshylyǵy erekshe baiqalyp otyr. Bul – óte kúrdeli másele. Ony jedel sheshýimiz kerek. Memleket osy ahýaldy túzetý úshin naqty sharalardy qolǵa aldy. Muǵalimder men dárigerlerdiń jalaqysyn kóbeitip, áleýmettik mártebesin arttyryp jatyrmyz. Buǵan deiin biz pedagogikalyq joǵary oqý oryndarynda oqityn stýdentterdiń stipendiiasyn kóterý týraly sheshim qabyldadyq. Bul qadam óz jemisin berdi. Sondyqtan meditsinalyq oqý oryndaryndaǵy stipendiiany kóbeitý qajet, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev inkliýzivti qoǵamdyq orta qalyptastyrý máselesine jeke-dara toqtaldy. Múmkindigi shekteýli azamattardy júieli túrde qoldaý damyǵan jáne áleýmettik jaýapty memleketterge tán. Qazaqstan bul baǵyttaǵy jumysty únemi jaqsartyp otyrýǵa tiis. Sebebi erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalar sany ósýde. Sonymen qatar mundai iske mamandandyrylǵan uiymdardyń alańsyz jumys isteýi úshin qoldanystaǵy normalar eskirgen.
– Óńirlerdiń erekshelikterin jáne qazirgi zamanǵy standarttardy eskere otyryp, atalǵan saladaǵy normativterdi jańartý qajet. Búginde bir psihologiialyq-meditsinalyq-pedagogikalyq komissiia 60 myń balany qamtidy. Olardyń jumysynyń tiimdiligin arttyrý úshin bul normativti 50 myń balaǵa deiin tómendetý kerek. Balalardy sábi kezinen bastap skriningten ótkizý isin jaqsartý, alǵashqy meditsinalyq-sanitarlyq kómek kórsetý uiymdary janyndaǵy áleýmettik qyzmetterdiń jumysyn kúsheitý qajet. Ýákiletti organdar erekshe qajettilikteri bar bala men onyń otbasy úshin biryńǵai marshrýt túrinde is-qimyldardyń túsinikti algoritmin jasaýy tiis. Óńirlerdegi arnaýly mekemelerdi eskere otyryp, onda bala dúniege kelgennen bastap memleket tarapynan kórsetiletin qyzmettiń barlyq túri usynylýy kerek. Bilim jáne ǵylym ministrligi erekshe balalardyń bilim alý quqyqtaryn iske asyrý máselesine aiyryqsha nazar aýdarǵany jón, – dedi Memleket basshysy.
Prezident múgedektikti anyqtaý rásimderin jeńildetýdi tapsyrdy. Ol úshin Densaýlyq saqtaý ministrligi men Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń aqparattyq júielerin biriktirý kerek. Osylaisha azamattar ózderine qajetti qyzmettiń barlyǵyn bir ǵana meditsinalyq mekemeden alýǵa tiis. Bul joba biylǵy 1 shildeden bastap synaq retinde, al 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap tolyqqandy júzege asýy qajet. Múmkindigi shekteýli adamdardyń turǵyn úilerge, áleýmettik nysandarǵa kirip-shyǵýyn jáne kólikterge minip-túsýin qamtamasyz etý máselesi de ózekti.
– Is júzinde júrip turýy qiyn azamattardyń ózdiginen úiden shyǵa almai qalatyn kezderi bolady. Bul jerde olardyń qandai da bir nysanǵa barýy jáne onyń ishinde ózdiginen júrip turýy týraly aitýdyń ózi artyq. Mundai kúrdeli ári qolaisyz jaǵdaidy túbegeili ózgertý qajet. Múmkindigi shekteýli tulǵalardyń qajetti nysandarǵa qiyndyqsyz jetýin qamtamasyz etý úshin «tabaldyryqtan tabaldyryqqa» qaǵidaty boiynsha jumys isteitin naqty normativtik-quqyqtyq aktilerdi tez arada qabyldaý qajet. Osyǵan bailanysty jergilikti atqarýshy organdar Qajetti nysandardyń tizimin nemese kartasyn ázirleýi tiis. Atalǵan tizimde barynsha qajetti uiymdar, olardyń qatarynda halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne basqa da mekemeler bolǵany jón. Sonyń negizinde ákimder atalǵan nysandardy talaptarǵa tolyq sáikestendirýi kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy adam quqyqtaryn qorǵaýǵa qatysty Úkimet, jumys berýshiler men kásipodaq ókilderi ázirlep jatqan Qazaqstandaǵy eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń 2025 jylǵa deiingi is-qimyl josparynyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Sonymen qatar BUU adam quqyqtary jónindegi Joǵarǵy komissarynyń basqarmasy ázirlegen 14 jahandyq indikator negizinde adam quqyqtaryn saqtaý boiynsha baǵalaý júiesiniń Ulttyq indikatorlaryn kezeń-kezeńimen engizýdi jolǵa qoiý usynyldy. Óskeleń urpaqtyń densaýlyǵyn «áleýmettik keselderden» qorǵaý maqsatynda kámeletke tolmaǵandardy qumar oiyndarǵa tartqan nemese sondai jaǵdaiǵa jol bergen zańdy tulǵalardy ákimshilik jaýapkershilikke tartý usynyldy. Áielderge qatysty turmystyq zorlyq-zombylyq kórsetý máselesi de ótkir áleýmettik problema retinde aityldy.
– Jyl saiyn elimizde áielderge qatysty 2,5 myńnan astam qylmystyq is tirkeledi. Onyń ishinde adam ólimine alyp keletin jaǵdailar da bar. Bul ótkir máseleni sheshý úshin memlekettik organdar men úkimettik emes uiymdardyń kúsh biriktirýi qajet. Bul rette, Ishki ister ministrligine qarasty 1999 jyly qurylǵan Áielder men balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý jónindegi arnaiy bólimsheler mańyzdy ról atqarady. Atalǵan bólimsheler politsiia men azamattyq qoǵamnyń arasynda dáneker bolýy kerek. Alaida kezinde olardyń shtattyq sany, ásirese, turmystyq zorlyq-zombylyq faktileri jii tirkeletin aimaqtarda eki esege deiin qysqartyldy. Ishki ister ministrligine Áielder men balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý jónindegi arnaiy bólimshelerdiń shtatyn qaita qalpyna keltirýdi tapsyramyn, – dedi Prezident.
Memleket basshysy óz Joldaýynda túzeý mekemeleri men politsiianyń arnaiy ǵimarattaryndaǵy «kózden tasa» ýchaskelerdi beinebaqylaý júiesimen tolyq qamtamasyz etýdi tapsyrǵan bolatyn. Endi, atalǵan maqsatty iske asyrý úshin Ishki ister ministrligi múddeli memlekettik organdarmen jáne quqyq qorǵaýshylarmen birlesip, Naqty is-qimyl josparyn ázirleýi tiis. Budan bólek Parlamentke advokattardyń kásibi ádep saqtamaǵany jáne zań kómegin kórsetý qaǵidattaryn buzǵany úshin ómir boiyna litsenziiasynan aiyrý týraly normany alyp tastaý máselesin qarastyrý usynyldy.
Qasym-Jomart Toqaev saiasi reformalardy dáiekti iske asyrýǵa basa mán beredi. Jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytýdyń jańa tujyrymdamasyn ázirleý aiasynda tiisti zań jobasyn daiyndaý tapsyryldy. Biyl kent, aýyl, aýyldyq okrýg ákimderin tikelei sailaý ótkiziledi.
– Bul elimizdiń qoǵamdyq-saiasi ómirindegi eleýli oqiǵa bolmaq. Sailaý týraly zańnamaǵa engiziletin barlyq ózgerister men tolyqtyrýlar pysyqtalýda. Tiisti zań aldaǵy ýaqytta qabyldanady. Sodan keiin ǵana kentterdiń, aýyldar men aýyldyq okrýg ákimderiniń tikelei sailaýyna qajetti barlyq normativtik-quqyqtyq negiz tolyǵymen qalyptasty dep aita alamyz. Biraq, biz munymen shektelip qalmaimyz. Kelesi mańyzdy qadam – aýdan ákimderiniń tikelei sailaýy. Men bul sailaýdy 2024 jyly ótkizý kerek dep sanaimyn. Osy bastama elimizdi demokratiialandyrýǵa jáne jergilikti basqarý institýtyn nyǵaitýǵa eleýli úles qosady dep senemin. Túptep kelgende, aýdandarda sailaý ótkizý halyq biligin ornatýdyń aiqyn kórinisi bolmaq, – dedi Memleket basshysy.
Prezident qos azamattyǵy úshin jaýapkershiliktiń kúsheitilýi múmkin ekenin aitty. Qasym-Jomart Toqaev Úkimet pen Memlekettik qyzmet isteri agenttiginen buǵan deiin berilgen memlekettik qyzmetshiler men kvazimemlekettik uiym basshylary arasynda qos azamattyǵy bar adamdardy jumystan shyǵarý týraly tapsyrmasynyń esebin surady.
Memleket basshysy jer máselesiniń erekshe mańyzdy ekenin atap ótip, qazaq jeriniń sheteldikterge satylmaityny týraly buǵan deiin de birneshe márte málimdegenin eske saldy.
– Bul máselege qatysty qaýesetterdi toqtatý qajet. Sondyqtan men mynadai naqty sheshimder qabyldadym. Birinshiden, sheteldikterge jáne sheteldik zańdy tulǵalarǵa aýyl sharýashylyǵy jerlerin satýǵa, jalǵa berýge zań júzinde birjola tyiym salýdy tapsyramyn. Bul sheteldikterdiń úlesi bar zańdy tulǵalarǵa da qatysty. Men muny Prezidenttiń zań shyǵarý bastamasy arqyly jedel túrde júzege asyrý qajet dep sheshtim. Prezident Ákimshiligi dál osy máselege bailanysty tiisti zań jobasyn ázirleýi kerek. Ekinshiden, bir aidyń ishinde Jer reformasy jónindegi komissiiany quryp, 25 naýryzda jumysqa kirisýdi tapsyramyn. Komissiianyń quramyna agrarlyq sektordyń bedeldi ókilderin jáne jer máselesin jetik biletin sarapshylardy qosý kerek. Úshinshiden, Úkimetke biylǵy tamyz aiynyń sońyna deiin jer reformasynyń negizgi máseleleri boiynsha ortaq mámile arqyly túbegeili bailam jasaýdy tapsyramyn. Tórtinshiden, komissiia jumysynyń árbir kezeńi jáne onda usynylǵan sharalar týraly halyqty únemi habardar etip otyrý kerek. Basty mindettiń biri – komissiia jumysynyń jáne sheshim qabyldaýdyń meilinshe ashyqtyǵyn kórsetý. Eń bastysy, jer sheteldikterge satylmaityny týraly túbegeili sheshim qabyldandy, – dedi Memleket basshysy.
Jiyn sońynda Prezident Ulttyq keńestiń mańyzdy mindetteriniń biri memleket pen qoǵam arasynda tiimdi bailanys ornatý ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, qoǵamdyq jumys, eń aldymen, azamattarymyzdyń aldyndaǵy úlken missiia ári joǵary jaýapkershilik. Ulttyq keńes úilesimdi qoǵamdyq ortanyń damýyna, órkenietti dialog normalarynyń túbegeili qalyptasýyna septigin tigizýi tiis.
