Foto: Akorda.kz
Prezident óz sózinde dóńgelek ústelge qatysýshylarǵa iltipat bildire otyryp, álemdegi kúrdeli ekonomikalyq jaǵdaiǵa qaramastan, Qazaqstan men Qytaidyń saýda-ekonomikalyq qatynasy qarqyndy damyp kele jatqanyn atap ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
«Ótken jyldyń qorytyndysy boiynsha ekijaqty saýda-sattyq kólemi rekordtyq kórsetkishke – 31 milliard dollarǵa jetti. Qytai Qazaqstan ekonomikasyna qarjy quiǵan bes iri investordyń qataryna kiredi. Quiylǵan investitsiianyń jalpy kólemi 23 milliard dollardan asty», - dedi Memleket basshysy.
Prezident keshe kóne Sian qalasynda joǵary deńgeidegi qazaq-qytai kelissózderi ótkenin aitty.
«Biz Tóraǵa Si Tszinpinmen birge ekijaqty qarym-qatynastyń keń aýqymdy máseleleri boiynsha nátijeli pikir almastyq, naqty kelisimderge qol jetkizdik, birlesken málimdemege qol qoidyq. Jalpy, meniń Qytaiǵa memlekettik saparym oidaǵydai ótti dep senimmen aitýǵa bolady. Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar eki eldiń arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqqa zor serpin beredi. Qazaqstanda Qytai qarjysy jumsalǵan birqatar iri kompaniia tabysty jumys istep jatyr. Onyń ishinde CNPC, CITIC, NFC, Sinopec, Huawei siiaqty korporatsiialar bar. Degenmen biz yntymaqtastyǵymyzdyń áleýetin odan ári igerýimiz kerek», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, munai-gaz salasy talai jyldan beri tabysty áriptestiktiń negizi bolyp keledi.
«Biz munai eksportyn kóbeitý úshin «Qazaqstan – Qytai» munai qubyryn keńeitýdi josparlap otyrmyz. Qoldanystaǵy qubyrlardyń (iaǵni, «Atyraý-Keńqiiaq» jáne «Keńqiiaq-Qumkól») munai tasymaldaý múmkindigin arttyrý da ózekti másele. Qazir munai ónimderin tutyný kólemi artyp keledi. Sondyqtan Shymkent munai óńdeý zaýytynyń óndiristik áleýetin jylyna 6-dan 12 million tonnaǵa jetkizý kózdelgen. Biz bul salada kópten beri CNPC-men birge tabysty jumys istep jatyrmyz. Qazaqstan úshin gaz óńdeý qýatyn arttyrý jáne gaz tasymaldaý júiesin keńeitý basym baǵyttyń biri sanalady. Osy rette «Beineý – Bozoi – Shymkent» magistraldi munai qubyrynyń ekinshi jelisin salý óte mańyzdy. Sondai-aq Qashaǵan ken ornynda jylyna 4 milliard tekshemetr gaz óńdeitin zaýyt salýǵa múddelimiz», – dedi Memleket basshysy.
Prezident elimizdiń 2060 jylǵa qarai kómirtegi beitaraptyǵyna qol jetkizýdi maqsat etip otyrǵanyna nazar aýdaryp, jańartylatyn energiia kózderiniń úlesin 2030 jylǵa deiin 15 paiyzǵa jetkizý mindeti turǵanyn málimdedi.
«Memleket bul salaǵa investitsiia salýǵa jan-jaqty qoldaý kórsetedi. Mysaly, biz elektr qýatyn 20 jylǵa deiin aýktsiondyq tarifpen satyp alýǵa kepildik beremiz. Bul tarif jyl saiyn infliatsiiany jáne valiýta baǵamynyń ózgerisin eskere otyryp belgilenedi. Qytailyq áriptesterimizdi osy salanyń investitsiialyq múmkindigin qarap kórýge shaqyramyz», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy ónerkásip salasyndaǵy yntymaqtastyqty jandandyrý qajet ekenin atap ótip, KAZ Minerals jáne NFC kompaniialarynyń mys qorytý zaýytyn salý jónindegi bastamasyn tolyq qoldaitynyn aitty. Bul kásiporyn iske qosylǵanda shikizat eksporty azaiady. Elimizde óndiriletin mys kontsentratyn túgeldei ózimiz óńdeimiz.
«Qazaqstanda óńdeý ónerkásibin damytý úshin qolaily jaǵdai jasalyp jatyr. Atap aitqanda, «Ónerkásiptik saiasat týraly» zań qabyldandy. Otandyq kásiporyndar aliýminii, mys pen myryshty arzan baǵamen satyp alady (London metall birjasyndaǵy baǵalardan 5 paiyzǵa arzan). Budan bólek, ishki naryqtyń suranysyn tolyq óteý úshin osy metaldardyń eksportyn retke keltirý josparda bar», – dedi Memleket basshysy.
Prezident elimiz sirek kezdesetin metaldardyń mol qoryna ie ekenin aityp, osyndai kendi óndirýdiń jáne óńdeýdiń ozyq tehnologiiasyn engizýge múddeli ekenimizdi jetkizdi.
«Qytaida elektromobil jasaý isi qarqyndy damýda. Sol sebepti litii óndirý salasyndaǵy seriktestikti nyǵaitýdyń bolashaǵy zor. Sońǵy jyldary elimizde qytai kólikterine degen qyzyǵýshylyq arta tústi. Cherry, Jac, Exeed jáne Haval brendteri – eń kóp satylatyn avtokólikter qatarynda. Bul saladaǵy yntymaqtastyqty jańa deńgeige kóterip jatyrmyz. Qazaqstanda qytai avtokólikterin qurastyrý qolǵa alynýda. Búgin eki eldiń kompaniialary tiisti kelisimderge qol qoiady», – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev elektrondy saýda salasynda ózara alys-beristi arttyrý úshin qosymsha múmkindikter bar ekenine nazar aýdardy.
«Onlain saýdany damytý asa mańyzdy. Buǵan jappai shekteýler kezinde kózimiz anyq jetti. Qytaidyń «Alibaba Group», «JD.COM» siiaqty internet alpaýyttarynyń osy saladaǵy tájiribesi men áleýeti orasan zor. Ortalyq Aziia elderiniń naryqtaǵy básekede óz artyqshylyqtary bar. Osy oraida, Qazaqstan Qytaidyń iri elektrondy saýda alańdaryn keńinen paidalanýdy usynady. Bul qadam ónimderimizdi naryqqa birlese shyǵarý úshin asa mańyzdy. JD.COM platformasynda Qazaqstannyń ulttyq pavilony ashylady. Bolashaqta ózara saýda-sattyǵymyz arta túsetini anyq. Biz osyny eskere otyryp, jańa keden qoimalaryn ashýǵa belsene kiristik. Osy oraida seriktesterimizge taýaryn bizdiń qoimalarymyzda saqtaýdy usynamyz. Munyń logistika turǵysynan alǵanda óte qolaily ekenin aita ketken jón. Sonda Ortalyq Aziia men Qytaidyń arasynda eki baǵytta da taýar tasymaldaý merzimin azaitýǵa múmkindik týady», – dedi Memleket basshysy.
Memleket basshysynyń pikirinshe, yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa múmkindik beretin mol salanyń biri – agroónerkásip. Jýyrda Qytaiǵa bir million tonna bidai jetkizý jóninde kelisim jasaldy. Onyń kólemin birneshe ese arttyrýǵa bolady. Sondai-aq sońǵy bes jylda Qazaqstannan Qytaiǵa eksporttalǵan maily daqyldardyń kólemi 3,5 ese, ósimdik maiy 2 ese artty. Sonymen qatar Prezident elimizdi qant ónimimen tolyq qamtamasyz etý kózdelip otyrǵanyn jetkizip, Qytai kompaniialaryn qant óndirisin damytýǵa belsene atsalysýǵa shaqyrdy.
Jiyn barysynda Qasym-Jomart Toqaev qurlyqtaǵy kólik dálizderin damytý máselesin de qozǵady. Qytai Batys Eýraziianyń aýqymdy naryqtaryna Qazaqstan aýmaǵy arqyly shyǵa alatynyna investorlardyń nazaryn aýdardy.
«Mundai tasymal joly óte utymdy ekeni sózsiz. Biz Sian qalasyndaǵy qurǵaq portta Qazaqstannyń logistika ortalyǵyn salýǵa basa mán berip otyrmyz. Ortalyq Aziiaǵa, Eýropaǵa, Túrkiia men Iranǵa konteiner poiyzdaryn tikelei jóneltý isinde osy ortalyq negizgi hab bolady. Biz Qytaiǵa qarai «Aiagóz – Baqty» temir jolyn iske qosýdy josparlap otyrmyz. «Dostyq – Moiynty» arasyndaǵy temir jolǵa kúrdeli jóndeý júrgiziledi. Sonda temir jol arqyly jyl saiyn 20 million tonnaǵa deiin júk tasymaldaýǵa múmkindik týady. Eýropa men Aziia arasyndaǵy tranzitti jandandyrý úshin Transkaspii baǵdaryn damytý mańyzdy dep sanaimyn. Bul baǵyttyń bolashaǵy zor», – dedi Memleket basshysy.
Prezident qytailyq iskerlik orta ókilderin qarjy salasyndaǵy seriktestikti nyǵaitýǵa shaqyryp, olarǵa «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń artyqshylyqtaryn aityp berdi. Qazir Qarjy ortalyǵynda 73 eldiń 1 800-den astam kompaniiasy tirkelgen. Olardyń onnan biri – Qytai kompaniialary. Oǵan qosa, keleshekte China International Capital Corporation (CICC) uiymy Qazaqstanda óziniń aimaqtyq bólimshesin ashýdy oilastyryp jatyr.
Prezident sóziniń sońynda elimizde investorlarǵa barynsha qolaily jaǵdai jasalǵanyn atap ótip, búgingi kezdesý eki eldiń saýda-ekonomikalyq seriktestigin nyǵaita túsetinine senim bildirdi.
Sonymen qatar jiyn barysynda CITIC Group basqarma tóraǵasy Chjý Hesin, China National Petroleum Corporation (CNPC) tóraǵasy Dai Hoýlian, Asian Infrastructure Investment Bank vitse-prezidenti Shýkneht Liýdger, POWERCHINA kompaniiasynyń tóraǵasy Din Ianchjan, China General Technology Holding (GENERTEC) basqarma tóraǵasy Iýi Siýibo, SOFCO kompaniiasynyń tóraǵasy Tszin Liý, Xuzhou Construction Machinary Group (XCMG) prezidenti Lý Chýan, JD Group basqarma tóraǵasynyń orynbasary Vei E, Sun Seven Star Investment Group basqarma tóraǵasy Ý Chjen, Xian Aiju Grain and Oil Industrial Group basqarma tóraǵasy Tszia Hei, Great Wall Motors vitse-prezidenti Chjan Tsziýnsiýe sóz sóiledi.
Jalpy, Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń QHR-ǵa memlekettik sapary aiasynda quny 22 milliard dollar bolatyn 47 qujatqa qol qoiyldy.
