BÝRSA QALASYNYŃ TARIHY
Býrsa, Ońtústik Mármár teńiziniń injý-marjany, Túrkiianyń 4-shi iri qalasy, órkenieti 8500 jyl buryn jáne neolit dáýirinen bastalady; Týrizmnen bólek, qunarly jerleri, aýyl sharýashylyǵy, tarihi mádeni qundylyqtary jáne tabiǵi sulýlyǵy bar kúshti indýstriialyq qala.
Býrsa bizdiń eramyzda qurylǵan. karfagendik qolbasshy Gannibal Barsanyń keńesimen. Ol óz sarbazdarynyń kómegimen 3400 metrlik dýalmen qorshalǵan qalaǵa ainaldy. Ol Bitiniia imperatory Prýsiidiń qurmetine Prýza dep ataldy. Býrsa súiengen Ýlýdag sol kezde mańyzdy bolǵany sonsha, qala aty Ýlýdagtan bólek aitylmai, Olimpos ad Prýsa retinde ataldy. Býrsa – Prýs ataýynyń ýaqyt óte kele ózgerýi.
Bitiniiadan keiin Rim jáne Shyǵys Rim dáýirinde ómir súrgen Býrsa bul kezeńderde imperatorlar úlken mán berip, monshalaryna monshalar qosylyp, qalpyna keltirý jumystarymen baiytylǵan.
PERSONEL ÇEKİMİ;
Býrsa Rimniń kózi bolǵanymen, 20 jyldan astam qorshaýdan keiin Orhanǵazy sultany jaýlap alyp, Osman imperiiasynyń astanasy bolǵannan keiin, ásirese kókónis pen jemis-jidek ósirý jáne at qoralarynyń arqasynda tarihi qundylyqqa ie boldy. . . . dúniejúzilik tarihtaǵy eń iri úsh memlekettiń biri. Shekarasy 20 million km²-den asatyn jańadan qurylǵan Býrsa Osmanly imperiiasynyń alǵashqy astanasy jáne alǵashqy 6 sultannyń sońǵy demalys orny bolyp tabylady. Ystambul astana bolǵannan keiin Osmanly tarihynda Saltanat-i Kadime (turaqty astana) dep ataldy.
GASTRONOMIIa
Ýlýdagtan aǵatyn júzden astam bulaq sýymen qorektenetin jáne qala ortalyǵynan taýǵa jarty saǵatta jáne teńizge jarty saǵatta jetýge bolatyn Býrsanyń qunarly jazyǵynda qarqyndy eginshilik júrgizilýde. . saǵat. 2023 jyldan bastap geografiialyq belgisi bar 25 ónimi bar Býrsa ártúrli aimaqtardan kelgen kóshi-qondy Osmanly saraiynyń taǵamdarymen aralastyryp, biregei gastronomiialyq mádenietti qalyptastyrdy. gastronomiia, býrsa kebaby, lavash kotletteri, kashtan kámpitteri, júzim shyryny, grek jańǵaǵy qosylǵan túrik lámderi, tahini lavashy jáne sút halvasy; Farfor, jibek jáne pyshaqtar eń tanymal aýylsharýashylyq qazynalarynyń qataryna túie almurt, qara injir, záitún, qulpynai, piiaz, kókjidek jáne shabdaly jatady.
TABIǴAT JÁNE TERMALDYQ TÝRIZM
Termaldy týrizm jáne saýyqtyrý týrizmi Býrsa jáne onyń aimaǵy Rim dáýirindegi termaldy bulaqtarda tabylǵan emdik termaldy sýlary arqasynda tájiribe men quzyretke ie aimaq.
115 km jaǵalaý syzyǵymen Býrsa; Ýlýdag sarqyramalarymen, kólderimen, kanondarymen, kempingterimen jáne qysqy sport ortalyǵymen tanymal bolǵanymen, bul tabiǵi ǵajaiyp jáne shytyrman oqiǵalarǵa, adrenalinge jáne tabiǵat áreketterine toly qala. týrizm áýesqoilary
DINI SENIM JÁNE TÝRIZM
Býrsa – ártúrli dinderdiń toǵysqan núktesi jáne olardyń árqaisysy úshin erekshe estelikteri bar ómir súrý keńistigi. R.S. 5-8 ǵasyrlar arasynda Shyǵys Rimdikterdiń qýǵyn-súrgininen jáne ikondarmen soǵystardan aman qalǵan monahtar Ýlýdagta turyp dini is-áreketterin jalǵastyrdy. 1-shi jáne 7-shi keńester ótkizilgen Iznik hristian álemindegi úshinshi mańyzdy qonys bolyp tabylady. Orhanǵazyny jaýlap alý qozǵalysyna qatysqan Alperenler óz jaqtastarymen birge Ýlýdag pen Býrsanyń ártúrli jerlerine qonystandy. Osmanly jerindegi mádeniet pen islamdyq oianý erekshe áser etken I Baezid tusynda Taiaý Shyǵys pen Orta Aziiadan ǵalymdar, qamqorshylar jáne qurmetti adamdar Býrsaǵa qonys aýdardy. Býrsa dini týrizmge baǵyttalǵan, 250-den astam tarihi meshitteri, úileri, qabirleri, mańyzdy dini tulǵalary, qala ortalyǵyndaǵy shirkeýleri jáne evrei oramynda aýdandary men sinagogalary bar qala.
BÝRSA ÓNDIRIS QALASY
Býrsa memleket aldyndaǵy bedeldi ornyn saqtai otyryp, bir jaǵynan kókónis, jemis-jidek, dándi daqyldar, jibek, pyshaq jáne plitka óndirýdi jalǵastyryp, eńbekqor qala bolý ereksheligin atap ótti. Bul tiimdilik 19 ǵasyrda Býrsada bastalǵan indýstriialandyrýdyń alǵashqy izderin kórsetedi. Al jańadan jaryq kórgen Túrkiia Respýblikasy ǵasyrlar qorjynynan nár alǵan bul jaǵdaiǵa bei-jai qaramai, indýstriialandyrý qozǵalysynda Býrsany da nazardan tys qaldyrmaidy. Búgin Býrsa Túrkiianyń jetekshi eksporttyq qalalarynyń biri bolyp tabylady, qalanyń túkpir-túkpirindegi 18 túrli uiymdasqan indýstriialyq aimaqtarda azyq-túlik ónimderin óńdeýden avtomobilge, toqyma ónerkásibinen logistikaǵa deiin ondaǵan túrli óndiris pen biznes baǵyttary bar.
BÝRSA IýNESKO QALASY
Plitkalar Býrsada Rim, Shyǵys Rim jáne Seljýk kezeńderin kórgen jáne búgingi kúnge deiin saqtalǵan. Shyny ónerkásibi Bursada Rim, Shyǵys Rim jáne Seljýk kezeńderinde jalǵasyn taýyp, Osmanly dáýirinde kórkemdik shyńyna jetti. Iznik aimaǵynda glazýr tehnikasymen jasalǵan jáne eń sheber qoldarmen boialǵan kvartsty tastan jasalǵan plitkalar óndirisi jumys istep tur. Iznik mektebiniń plitkalar óneri jáne dizainy kafedrasynda M.Iu. Ulydaǵ ýniversiteti jáne Býrsa qalalyq mýnitsipalitetiniń kásibi kýrstary (BUSMEK) plitka óneri, plitka dizainy jáne keskindeme boiynsha akademiialyq jáne praktikalyq bilim beredi.
600 jyldyq dástúr: jibek
Baiazid tusynda Irannan keletin jibekke kvota belgileý arqyly Osmanly geografiiasynda Býrsada óndirile bastaǵan Býrsa jibegi kóp uzamai dúnie júzindegi eń tanymal jáne sapaly jibek boldy. Osy sebepti álemdegi eń kóne saýda joly sanalatyn Jibek jolynyń Aziia qurlyǵyndaǵy sońǵy aialdamasy 14 tarihi qonaq úii men 24 tarihi bazary bar Býrsa Hanlar aimaǵy boldy. Kóptegen jyldar boiy jibek naryǵynda sheshýshi faktor bolǵan Býrsa Býrsa qalalyq ákimshiliginiń kómegi men qoldaýymen Býrsa aýyldarynda jibek ósirýdi yntalandyrady jáne qoldaýdy jalǵastyrýda. BUSMEK Umurbey jibek óndirisi jáne dizain ortalyǵynda oqýmen qatar jibek óndirisi de bar.
Býrsa pyshaǵy
Ǵasyrlar boiy Osmanly armiiasynyń Býrsa bolatynyń qos sýarýymen qylysh shyǵarǵan Býrsa Osmanly dáýirinde de, Túrkiia Respýblikasynda da óndirisin toqtatpaǵan áigili pyshaqtarymen áigili qala boldy.
2014 jyly «Sultandar keshenderi, tarihi bazar, Hanlar aýdany jáne Osmanly Jumalyqyzyq aýyly bar Osmanly memleketiniń dúniege kelýi» degen atpen 2014 jyly IýNESKO-nyń Dúniejúzilik mura tizimine engizilgen Býrsa da IýNESKO-nyń materialdyq emes álemine engizilgen. 700 jyldyq kóleńkeli oiyn mádenieti bar mura tizimi Karagóz Hachivat – bul kóleńkeler oiyny. Turaqtylyqty muqiiat qorǵaityn plitka, jibek jáne pyshaq óndirisiniń arqasynda 2021 jyly IýNESKO-nyń Shyǵarmashylyq qalalar jelisine engizilgen Býrsa 2022 jyldan beri IýNESKO-nyń oqý qalalary tiziminde óz ornyn aldy. Sonymen qatar, 2022 jylǵy Túrik áleminiń mádeni astanasy missiiasyn sátti oryndap, týdy tabystady.
Bir sózben aitqanda, Býrsa – ártúrli mádenietterdiń boiaýy, óndiris orny, qunarly jerler eli, saýda joldarynyń aialdamasy, nanym-senimderdiń beibit tynyshtyǵy jáne tarihtyń tamyrly muraǵaty. Býrsa qala emes, óleń.
