"Qaznet qoldanýshylary COVID-19 arsy vaktsinalarǵa senimsizdikterin bildirýde. Munyń sebebi – preparattyń «tym» qysqa ýaqytta ázirlenýi. Habarlamada vaktsinany tez jasap shyǵarý múmkin emes, óitkeni burynnan belgili qaterli isik áli kúnge deiin emdelmeidi delingen. Shyn máninde, mundai salystyrý durys emes" - dep jazady "Ult aqparat" Stopfake.kz saityna silteme jasap.
Aýrýdy sátti emdeýdiń mindetti sharty onyń sebepteri men damý mehanizmderin túsiný bolyp tabylady. COVID-19 jaǵdaiynda bul aqparat alǵash diagnoz qoiylǵannan keiin birden belgili boldy. 2019 jyldyń jeltoqsanynda mamandar pnevmoniiamen aýyrǵan naýqasta nýklein qyshqylyna taldaý júrgizdi, nátijesinde buryn adamzatqa belgisiz SARS-CoV-2 koronavirýsy anyqtaldy.
Keiinirek ǵalymdar virýstyń genomyn tolyǵymen ashty. Ol barshaǵa qoljetimdi boýly úshin jariialandy.
Osydan keiin álemde aýrýdy zertteý jáne vaktsina jasaý boiynsha belsendi jumys bastaldy. Ǵalymdar buryn bolǵan ázirlemelerdi qoldandy. Bul, mysaly, ázirlengen, biraq áli klinikalyq synaqtan ótpegen SARS koronavirýsyna qarsy vaktsina. Sondai-aq, mamandar ChAdOxadenovirýstyq vektoryn zertteý boiynsha qoldanystaǵy jumystarǵa súiendi, sonyń negizinde COVID-19 qarsy keibir vaktsinalar jasaldy, mysaly, AstraZeneca.
Aita keteiik, COVID-19 qarsy vaktsinalardyń qarqyndy damýyna qaramastan, preparattar muqiiat synaqtan ótkizilip, tekserildi.
Qaterli isikke qarsy dárige kelsek, bul rette jaǵdai áldeqaida qiyn. Birinshiden, qaterli isik – bul bir aýrý emes, bul onkologiialyq aýrýlardyń 200-den astam túriniń jalpy ataýy. Bul jaǵdaida ár túrdiń birneshe shaǵyn túrleri bolýy múmkin. Isikterdiń paida bolý sebebi jasýshalardaǵy DNQ mýtatsiiasy bolyp tabylady, alaida bul mýtatsiiany ne týdyratyny naqty belgisiz. Sonymen qatar, bir obyr isiginde jasýshalar bir-birinen ózgeshe bolýy múmkin. Kóbinese mundai jasýshalar syrtqy áserlerge óte tózimdi jáne olardy saý músheler men tinderge zaqym keltirmesten joiý óte qiyn.
Bir dári-dármek qaterli isiktiń barlyq túrin jeńe almaityny jáne bárine birdei tiimdi bola almaityny anyq.
Alaida ǵalymdar da qarap qalmai, qaterli isik túrlerin zerttep, olardy emdeýdiń jańa ádisterin qoldanýdy jalǵastyrýda.
Sońǵy jyldary mamandar terapevtik vaktsinalar, CAR-T jasýshalyq terapiia, CRISPR tehnologiiasy, sondai-aq adam mikrobiomasyn zertteýge negizdelgen ádis siiaqty emdeýdiń birneshe innovatsiialyq túrlerin usyndy.
Statistikalyq málimetterge súiensek, sońǵy jiyrma jyldyń ishinde meditsinanyń damýy onkologiianyń ártúrli túrlerimen aýyratyn naýqastardyń ómirin bes jylǵa uzartýǵa múmkindik berdi. 1990 jyldan bastap 2016 jylǵa deiin diagnoz qoiylǵan sátten bastap bes jyl ishinde qaterli isik aýrýynan bolatyn ólim-jitim statistikasy 17% tómendedi.
Demek, ǵalymdar qaterli isikke qarsy dári-dármek izdeýdi jalǵastyrýda, biraq bul óte uzaq jáne kúrdeli jumys.
Qoryta aitqanda, osy kúnge deiin qaterli isik aýrýy emdeilmeitindikten, ǵalymdar COVID-19-ǵa qarsy tiimdi vaktsinalar jasai almaidy degen tujyrym durys emes.
COVID-19 aldyn-alý áldeqaida ońai, óitkeni ǵalymdar onyń qozdyrǵyshyn, SARS-CoV-2 koronavirýsyn biledi, onyń genomy tolyǵymen ashty jáne zerttedi.
Óz kezeginde, qaterli isik, eki júzden astam ártúrli onkologiialyq aýrýlardyń jalpy ataýy bolyp tabylady, olardyń árqaisysynyń shaǵyn túrleri bar. Isikterdiń damýynyń naqty sebepteri áli belgisiz. Alaida, mamandar emdeýdiń jańa ádisterin oilap tabýda, nátijesinde bul obyr aýrýyna shaldyqqandar arasynda ólim-jitimniń tómendeýine ákeldi.
