Mańǵystaý óńiri Qazaqstandaǵy birden bir jer ústi sý kózderi joq, qatal tabiǵatymen erekshelenetin, ekonomikanyń damýynyń negizgi salalary munai men gaz óndirý bolyp tabylatyn, shól jáne shóleit aimaq. Sol sebepti Mańǵystaý oblysyn agrarlyq óńirge jatqyzý múmkindigi shekteýli. Deiturǵanmen, agrarlyq sektordy oblys ekonomikasynyń damýynyń draiverine ainaldyrý maqsatynda ata kásip - mal sharýashylyǵyn qarqyndy damytýmen qatar, egin sharýashylyǵyn damytý iske asyrylyp keledi. Bul týraly Mańǵystaý oblysy aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Serik Berishbaev málimdedi.
Aita ketý kerek, birinshi jarty jyldyqta 2658,5 tonna et, 3000 tonna sút, 808,6 myń dana jumyrtqa, 4708,6 tonna un, onyń ishinde 4513,3 tonna birinshi surypty un óndirilgen. Jalpy mal sharýashylyǵy salasynda ilgerileý joq emes. Aroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi is-sharalar josparynda, mal sharýashylyǵynda taýarlardyń, jumystardyń jáne kórsetiletin qyzmetterdiń ekonomikalyq qoljetimdiligin arttyrý negizgi eki baǵyt boiynsha aiqyndalǵan.
2017 jylǵa asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýǵa, mal sharýashylyǵynyń óniminiń ónimdiligi men sapasyn arttyrýǵa jergilikti biýdjetten 80 300,0 myń teńge qarajat bólinipti. Asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy - sapaly da mol ónim óndirý kózi, maldyń ómirsheńdigi men ónimdiligin, ónim sapasyn arttyrýdyń negizgi joly. Qazirgi tańda Mańǵystaý oblysy boiynsha 36 asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy sýbektisi tirkelgen.
2017 jyldyń 1 shildesine deiingi statistikaǵa kóz júgirtsek, mal sanynyń kórsetkishi mynadai: iri qara mal - 19656 bas, ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda - 16101 bas, iaǵni kórsetkish 22,1% artyp otyr. Al qoi bolsa - 398279 basqa jetken, 2016 jyldyń osy kezeńńmen salystyratyn bolsaq 3,4% artqan. Eshki - 114747 bas, ótken jyly 106154 bas bolatyn, artý kólemi 8,1% qurady. Jylqy basy bolsa 10,4% artqan, iaǵni 83348, ótken jyly 75518 bolatyn. Túie - 62597 bas, al ótken jyldyń osy kezeńimen salystyratyn bolsaq 8,0% artqandyǵy baiqalady, iaǵni 2016 jyly - túie sany 57987 bas bolatyn. Qus bolsa - 28949 bas, ótken jylmen salystyrǵan 2,1% artyp otyr.
Taǵy bir ózekti másele egin sharýashylyǵy. Aita ketý kerek, oblysta egin alqaby 2017 jyly 1100 ga boldy, al ótken 2016 jyly 941 ga bolatyn. Óńirde 2014-2015 jyldary 15 jylyjai kesheni bolsa, 2016 jyldan beri 27 jylyjai kesheni jumys jasaýda. Onyń ishinde ónerkásiptik jylyjai-5, fermerlik jylyjai-2, jylyjai keshenderindegi egis alqaby 20,0 ga.
Egin sharýashylyǵy salasynda usaq sharýashylyqtardan bólek «KaspiiAgroKompani» JShS iri jylyjai kesheni jumys jasap keledi. «Creen house» E.C.O.» AQ-nyń kólemi 3 ga jylyjai kesheni iske qosyldy, osy jyly kókónister, qulpynai otyrǵyzyldy. 2017 jylǵa egin sharýashylyǵyn damytýǵa 181800,0 myń teńge bólindi, qazirgi tańda qarjyny igerý maqstanda qyzmetter júrgizilýde.
Investitsiialyq salymdar kezinde agroónerkásiptik keshen sýbektisi shekken shyǵystardyń bir bóligin óteý boiynsha sýbsidiialaý: 2017 jylǵa investitsiialyq salymdar kezinde agroónerkásiptik keshen sýbektisi shekken shyǵystardyń bir bóligin óteý boiynsha sýbsidiialaý úshin 260,240 myń teńge bólingen.
"2017 jylǵa 30 qudyq qazylady dep josparlanǵan. Osyǵan bailanysty, 6 investordan (sharýa qojalyqtar) ótinim kelip tústi. 6 investordyń qujattary qaralyp, kóz jetkizý aktisi jasaqtalyp, operatorlyq qorytyndy daiyndaldy. Qazirgi tańda, atalǵan 6 investordyń qazylǵan qudyǵyna ketken shyǵyndy óteý negizinde sýbsidiialaýǵa tiisti nemese tiisti emestigin anyqtaý maqsatynda komissiiaǵa sheshim qabyldaý maqsatynda usynyldy", - deidi Serik Berishbaev.
Ótken jyly 5 aýylsharýashylyǵy kooperativteri qurylǵan bolatyn. Olar «Bolashaq», «Nesibe-Jan», «Atameken-Mańǵystaý», «Botakóz ujymy», «Beineý». Biyl qurylǵan kooperativ sany - 6. Atap aitqanda «Olja», «Bergen Bek», «Bas Ústirt», «Asar», «Eltai» jáne «Kyzylozen». Bulardyń barlyǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý, jinaý jáne ótkizýmen ainalysady.
Usaq sharýashylyqtardy biriktire otyryp, iri aýyl sharýashylyǵy kooperativterin qurý arqyly, óndiristi irilendirý baǵytynda mal sharýashylyǵy damyǵan Beineý jáne Mańǵystaý aýdandarynda júieli jumystar júrgizilýde. Máselen, tek Beineý aýdanynyń ózinde 2017-2020 jyldary kelesi 6 kooperativter ashý josparlanýda: Beineý selosynda «Mýsira», Boranqul aýylynda «Qaraqum», Eset aýylynda «Eset», Sam aýylynda «Sam qumy», Sarǵa aýylynda «Sarǵa» jáne Tólep aýylynda «Tólep» kooperativteri.
Jastardyń kásip ashýǵa degen yntasy joǵary ekendigi de qýantady. Óńirimizde ótken jyly «Atameken» kásipkerler palatasynyń bastamasymen «Bastaý Biznes» jobasy júzege asyryla bastady. Bir qýantarlyǵy, kásipke ikemdi jastar qatary artqan. Miáselen, Jańaózen qalasynda – 240 jas oqytylyp, 45 mln. teńge qarajatty quraityn 12 biznes joba maquldanǵan. Sonymen qosa ústimizdegi jyldyń 2 toqsanynda 75 adamǵa arnalǵan jumys ornyn ashylǵan. Munaily aýdanynda – 48 jas oqytylyp, 30 mln. teńge qarajatty quraityn 12 biznes jobasy maquldanyp, qosymsha 15 jumys orny ashyldy.
Serik Berishbaev óz sózinde qaita óńdeý salasy boiynsha da jumystar qolǵa alynǵanyn aitady. QR aýyl sharýashylyǵy ministrligimen sút, et, teri, jún, maily daqyldar, astyq, jemis-kókónis, qant qyzylshasy jáne kartop óńdeýdiń 9 baǵyty boiynsha qaita óńdeý kásiporyndarynyń kartasy jasalǵan. Oǵan óńirdegi kelesi qaita óńdeýshi kásiporyndar endi otyr, iaǵni «Aqtaý sút», «Aq-nek», «Beineý sút zaýyty», «Jańaózen sút zaýyty», «Millina food production company ltd» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikter. Bul kásiporyndar negizinen Resei jáne Belarýs elderinen tasymaldanatyn qurǵaq sút negizinde jumys jasaidy.
Et baǵyty boiynsha da atalmysh kartaǵa kirgen kásiporyndar bar. Olar «Qaraǵantúbek» jáne «Senek» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikter. Óńirdegi birden bir un tartý kásiporny «Beineý astyq terminaly» jumys jasaityny belgili. Terminal 2015 jyly - 30462 tonna, 2016 jyly 28185,7 tonna, 2017 jyldyń 1 jarty jyldyǵynda 5500 tonna un óndirdi.
Jyl sońyna deiin iske asyrylatyn jobalar kóp. Olardyń qatarynda bekire tuqymdy balyq ósirý kesheni, qus fabrikasy, qutyǵa quiylatyn qymyz óndirisi, táýiligine 8000 litr túie sútin qutyǵa quiý zaýyty, táýiligine 4000 litr túie sútin óndiretin tseh, jylyjailar, syiymdylyǵy 15000 tonnalyq túiirshikti jem óndiretin zaýyt pen syiymdylyǵy 1321, 5000 jáne 8500 tonna kókónis saqtaý qoimalar qurylysy aiaqtalysymen, indýstriialyq jáne agrarlyq salalar dami túspek.
Joǵaryda aitylǵan jańa biznes jobalar negizinen Aqtaý qalasy jáne Qaraqiia, Túpqaraǵan, Munaily aýdandarynda júzege asyrylmaq. Nátijesinde, barlyǵy 300-den astam adam jańa jumys oryndarymen qamtylady dep kútilýde. Iaǵni, mal sharýashylyǵyn damytý jónindegi is-shara josparyn júzege asyrý Mańǵystaý oblysynyń áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaiyn jaqsartýǵa, sondai-aq óńirde sharýa qojalyqtaryn damytýǵa mańyzdy serpin bermek.
Daiyndaǵan Nurbol Oqýov,
QR Jýrnalister Odaǵynyń múshesi
Mańǵystaý oblysy, Aqtaý qalasy
