ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸ قازاقستانداعى بٸردەن بٸر جەر ٷستٸ سۋ كٶزدەرٸ جوق, قاتال تابيعاتىمەن ەرەكشەلەنەتٸن, ەكونوميكانىڭ دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ سالالارى مۇناي مەن گاز ٶندٸرۋ بولىپ تابىلاتىن, شٶل جەنە شٶلەيت ايماق. سول سەبەپتٸ ماڭعىستاۋ وبلىسىن اگرارلىق ٶڭٸرگە جاتقىزۋ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ. دەيتۇرعانمەن, اگرارلىق سەكتوردى وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنىڭ درايۆەرٸنە اينالدىرۋ ماقساتىندا اتا كەسٸپ - مال شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامىتۋمەن قاتار, ەگٸن شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ٸسكە اسىرىلىپ كەلەدٸ. بۇل تۋرالى ماڭعىستاۋ وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرٸك بەرٸشباەۆ مەلٸمدەدٸ.
ايتا كەتۋ كەرەك, بٸرٸنشٸ جارتى جىلدىقتا 2658,5 توننا ەت, 3000 توننا سٷت, 808,6 مىڭ دانا جۇمىرتقا, 4708,6 توننا ۇن, ونىڭ ٸشٸندە 4513,3 توننا بٸرٸنشٸ سۇرىپتى ۇن ٶندٸرٸلگەن. جالپى مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا ٸلگەرٸلەۋ جوق ەمەس. اروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالار جوسپارىندا, مال شارۋاشىلىعىندا تاۋارلاردىڭ, جۇمىستاردىڭ جەنە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ەكونوميكالىق قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ نەگٸزگٸ ەكٸ باعىت بويىنشا ايقىندالعان.
2017 جىلعا اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, مال شارۋاشىلىعىنىڭ ٶنٸمٸنٸڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن 80 300,0 مىڭ تەڭگە قاراجات بٶلٸنٸپتٸ. اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى - ساپالى دا مول ٶنٸم ٶندٸرۋ كٶزٸ, مالدىڭ ٶمٸرشەڭدٸگٸ مەن ٶنٸمدٸلٸگٸن, ٶنٸم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ نەگٸزگٸ جولى. قازٸرگٸ تاڭدا ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا 36 اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى سۋبەكتٸسٸ تٸركەلگەن.
2017 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنە دەيٸنگٸ ستاتيستيكاعا كٶز جٷگٸرتسەك, مال سانىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ مىناداي: ٸرٸ قارا مال - 19656 باس, ٶتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا - 16101 باس, ياعني كٶرسەتكٸش 22,1% ارتىپ وتىر. ال قوي بولسا - 398279 باسقا جەتكەن, 2016 جىلدىڭ وسى كەزەڭڭمەن سالىستىراتىن بولساق 3,4% ارتقان. ەشكٸ - 114747 باس, ٶتكەن جىلى 106154 باس بولاتىن, ارتۋ كٶلەمٸ 8,1% قۇرادى. جىلقى باسى بولسا 10,4% ارتقان, ياعني 83348, ٶتكەن جىلى 75518 بولاتىن. تٷيە - 62597 باس, ال ٶتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭٸمەن سالىستىراتىن بولساق 8,0% ارتقاندىعى بايقالادى, ياعني 2016 جىلى - تٷيە سانى 57987 باس بولاتىن. قۇس بولسا - 28949 باس, ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعان 2,1% ارتىپ وتىر.
تاعى بٸر ٶزەكتٸ مەسەلە ەگٸن شارۋاشىلىعى. ايتا كەتۋ كەرەك, وبلىستا ەگٸن القابى 2017 جىلى 1100 گا بولدى, ال ٶتكەن 2016 جىلى 941 گا بولاتىن. ٶڭٸردە 2014-2015 جىلدارى 15 جىلىجاي كەشەنٸ بولسا, 2016 جىلدان بەرٸ 27 جىلىجاي كەشەنٸ جۇمىس جاساۋدا. ونىڭ ٸشٸندە ٶنەركەسٸپتٸك جىلىجاي-5, فەرمەرلٸك جىلىجاي-2, جىلىجاي كەشەندەرٸندەگٸ ەگٸس القابى 20,0 گا.
ەگٸن شارۋاشىلىعى سالاسىندا ۇساق شارۋاشىلىقتاردان بٶلەك «كاسپيياگروكومپاني» جشس ٸرٸ جىلىجاي كەشەنٸ جۇمىس جاساپ كەلەدٸ. «Creen house» E.C.O.» اق-نىڭ كٶلەمٸ 3 گا جىلىجاي كەشەنٸ ٸسكە قوسىلدى, وسى جىلى كٶكٶنٸستەر, قۇلپىناي وتىرعىزىلدى. 2017 جىلعا ەگٸن شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 181800,0 مىڭ تەڭگە بٶلٸندٸ, قازٸرگٸ تاڭدا قارجىنى يگەرۋ ماقستاندا قىزمەتتەر جٷرگٸزٸلۋدە.
ينۆەستيتسييالىق سالىمدار كەزٸندە اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەن سۋبەكتٸسٸ شەككەن شىعىستاردىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶتەۋ بويىنشا سۋبسيدييالاۋ: 2017 جىلعا ينۆەستيتسييالىق سالىمدار كەزٸندە اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەن سۋبەكتٸسٸ شەككەن شىعىستاردىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶتەۋ بويىنشا سۋبسيدييالاۋ ٷشٸن 260,240 مىڭ تەڭگە بٶلٸنگەن.
"2017 جىلعا 30 قۇدىق قازىلادى دەپ جوسپارلانعان. وسىعان بايلانىستى, 6 ينۆەستوردان (شارۋا قوجالىقتار) ٶتٸنٸم كەلٸپ تٷستٸ. 6 ينۆەستوردىڭ قۇجاتتارى قارالىپ, كٶز جەتكٸزۋ اكتٸسٸ جاساقتالىپ, وپەراتورلىق قورىتىندى دايىندالدى. قازٸرگٸ تاڭدا, اتالعان 6 ينۆەستوردىڭ قازىلعان قۇدىعىنا كەتكەن شىعىندى ٶتەۋ نەگٸزٸندە سۋبسيدييالاۋعا تيٸستٸ نەمەسە تيٸستٸ ەمەستٸگٸن انىقتاۋ ماقساتىندا كوميسسيياعا شەشٸم قابىلداۋ ماقساتىندا ۇسىنىلدى", - دەيدٸ سەرٸك بەرٸشباەۆ.
ٶتكەن جىلى 5 اۋىلشارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸ قۇرىلعان بولاتىن. ولار «بولاشاق», «نەسٸبە-جان», «اتامەكەن-ماڭعىستاۋ», «بوتاكٶز ۇجىمى», «بەينەۋ». بيىل قۇرىلعان كووپەراتيۆ سانى - 6. اتاپ ايتقاندا «ولجا», «بەرگەن بەك», «باس ٷستٸرت», «اسار», «ەلتاي» جەنە «كىزىلوزەن». بۇلاردىڭ بارلىعى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ, جيناۋ جەنە ٶتكٸزۋمەن اينالىسادى.
ۇساق شارۋاشىلىقتاردى بٸرٸكتٸرە وتىرىپ, ٸرٸ اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸن قۇرۋ ارقىلى, ٶندٸرٸستٸ ٸرٸلەندٸرۋ باعىتىندا مال شارۋاشىلىعى دامىعان بەينەۋ جەنە ماڭعىستاۋ اۋداندارىندا جٷيەلٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. مەسەلەن, تەك بەينەۋ اۋدانىنىڭ ٶزٸندە 2017-2020 جىلدارى كەلەسٸ 6 كووپەراتيۆتەر اشۋ جوسپارلانۋدا: بەينەۋ سەلوسىندا «مۋسيرا», بورانقۇل اۋىلىندا «قاراقۇم», ەسەت اۋىلىندا «ەسەت», سام اۋىلىندا «سام قۇمى», سارعا اۋىلىندا «سارعا» جەنە تٶلەپ اۋىلىندا «تٶلەپ» كووپەراتيۆتەرٸ.
جاستاردىڭ كەسٸپ اشۋعا دەگەن ىنتاسى جوعارى ەكەندٸگٸ دە قۋانتادى. ٶڭٸرٸمٸزدە ٶتكەن جىلى «اتامەكەن» كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باستاماسىمەن «باستاۋ بيزنەس» جوباسى جٷزەگە اسىرىلا باستادى. بٸر قۋانتارلىعى, كەسٸپكە يكەمدٸ جاستار قاتارى ارتقان. مٸەسەلەن, جاڭاٶزەن قالاسىندا – 240 جاس وقىتىلىپ, 45 ملن. تەڭگە قاراجاتتى قۇرايتىن 12 بيزنەس جوبا ماقۇلدانعان. سونىمەن قوسا ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 2 توقسانىندا 75 ادامعا ارنالعان جۇمىس ورنىن اشىلعان. مۇنايلى اۋدانىندا – 48 جاس وقىتىلىپ, 30 ملن. تەڭگە قاراجاتتى قۇرايتىن 12 بيزنەس جوباسى ماقۇلدانىپ, قوسىمشا 15 جۇمىس ورنى اشىلدى.
سەرٸك بەرٸشباەۆ ٶز سٶزٸندە قايتا ٶڭدەۋ سالاسى بويىنشا دا جۇمىستار قولعا الىنعانىن ايتادى. قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸمەن سٷت, ەت, تەرٸ, جٷن, مايلى داقىلدار, استىق, جەمٸس-كٶكٶنٸس, قانت قىزىلشاسى جەنە كارتوپ ٶڭدەۋدٸڭ 9 باعىتى بويىنشا قايتا ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارىنىڭ كارتاسى جاسالعان. وعان ٶڭٸردەگٸ كەلەسٸ قايتا ٶڭدەۋشٸ كەسٸپورىندار ەندٸ وتىر, ياعني «اقتاۋ سٷت», «اق-نەك», «بەينەۋ سٷت زاۋىتى», «جاڭاٶزەن سٷت زاۋىتى», «Millina food production company ltd» جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸكتەر. بۇل كەسٸپورىندار نەگٸزٸنەن رەسەي جەنە بەلارۋس ەلدەرٸنەن تاسىمالداناتىن قۇرعاق سٷت نەگٸزٸندە جۇمىس جاسايدى.
ەت باعىتى بويىنشا دا اتالمىش كارتاعا كٸرگەن كەسٸپورىندار بار. ولار «قاراعانتٷبەك» جەنە «سەنەك» جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸكتەر. ٶڭٸردەگٸ بٸردەن بٸر ۇن تارتۋ كەسٸپورنى «بەينەۋ استىق تەرمينالى» جۇمىس جاسايتىنى بەلگٸلٸ. تەرمينال 2015 جىلى - 30462 توننا, 2016 جىلى 28185,7 توننا, 2017 جىلدىڭ 1 جارتى جىلدىعىندا 5500 توننا ۇن ٶندٸردٸ.
جىل سوڭىنا دەيٸن ٸسكە اسىرىلاتىن جوبالار كٶپ. ولاردىڭ قاتارىندا بەكٸرە تۇقىمدى بالىق ٶسٸرۋ كەشەنٸ, قۇس فابريكاسى, قۇتىعا قۇيىلاتىن قىمىز ٶندٸرٸسٸ, تەۋٸلٸگٸنە 8000 ليتر تٷيە سٷتٸن قۇتىعا قۇيۋ زاۋىتى, تەۋٸلٸگٸنە 4000 ليتر تٷيە سٷتٸن ٶندٸرەتٸن تسەح, جىلىجايلار, سىيىمدىلىعى 15000 توننالىق تٷيٸرشٸكتٸ جەم ٶندٸرەتٸن زاۋىت پەن سىيىمدىلىعى 1321, 5000 جەنە 8500 توننا كٶكٶنٸس ساقتاۋ قويمالار قۇرىلىسى اياقتالىسىمەن, يندۋسترييالىق جەنە اگرارلىق سالالار دامي تٷسپەك.
جوعارىدا ايتىلعان جاڭا بيزنەس جوبالار نەگٸزٸنەن اقتاۋ قالاسى جەنە قاراقييا, تٷپقاراعان, مۇنايلى اۋداندارىندا جٷزەگە اسىرىلماق. نەتيجەسٸندە, بارلىعى 300-دەن استام ادام جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلادى دەپ كٷتٸلۋدە. ياعني, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارا جوسپارىن جٷزەگە اسىرۋ ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا, سونداي-اق ٶڭٸردە شارۋا قوجالىقتارىن دامىتۋعا ماڭىزدى سەرپٸن بەرمەك.
دايىنداعان نۇربول وقۋوۆ,
قر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ
ماڭعىستاۋ وبلىسى, اقتاۋ قالاسى
