QR Premer-Ministri A. Maminniń QR Úkimetiniń keńeitilgen otyrysynda sóilegen sózi
***
Qurmetti Qasym - Jomart Kemeluly!
Qurmetti áriptester!
Jyl basynan beri el ekonomikasynyń ósý qarqyny alty aidyń kórsetkishteri boiynsha 2,9 % - dan 4,1 % - ǵa artty.
Ósýdiń qozǵaýshy kúshteri negizinen ónerkásip, qurylys, kólik, saýda jáne aýyl sharýashylyǵy salalary boldy.
Óńdeýshi ónerkásiptegi 3,4% deńgeiindegi ósim negizinen mashina jasaý, munai óńdeý, tústi metallýrgiia, farmatsevtika jáne taǵy da basqa salalardyń esebinen qamtamasyz etildi.
Taý ken ónerkásibi 2,1% ósti, alaida kómir óndirý, syrtqy suranystyń azaiýyna bailanysty 5,1% tómendedi. Munai óndirý, Qashaǵan jobasyndaǵy jóndeý jumystarymen bailanysty – 2% azaidy.
14 óńirde ónerkásiptiń ósýi qamtamasyz etilgen.
Negizgi kapitalǵa investitsiialar 11,7% ulǵaidy, onyń ishinde jeke investitsiialar – 13% ósti.
Bul kórsetkishter Qyzylorda, Qaraǵandy jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda joǵary.
Al Shymkent, Nur-Sultan qalalarynda jáne Mańǵystaý oblysynda bul kórsetkishter tómendep otyr.
Qurylys qarqyny Qyzylorda, Qaraǵandy jáne Atyraý oblystarynda joǵary.
Biraq, 4 óńirde ósim qamtamasyz etilmegen. Bul - Shymkent, Nur-Sultan qalalary, Mańǵystaý jáne Soltústik Qazaqstan oblystary.
Syrtqy saýda ainalymy 5 aidyń ishinde 3,3 % artyp, 37,2 mlrd. dollarǵa deiin ósti.
Memlekettik biýdjet kirisi osy jyldyń 6 aiynda 4 trln. 379 mlrd. teńgege atqaryldy, bul jospardan 148 mlrd. teńgege artyq.
Bul ótken jyldyń osyndai kezeńimen salystyrǵanda 730 mlrd. teńgege nemese 20 % artyp otyr.
Memlekettik biýdjet shyǵystary osy jylǵy 1 shildege deiin 6 trln. 342 mlrd. teńge nemese jospardyń 99,6% qurady.
Infliatsiia deńgeii jyl basynan beri 2,6%, al jyldyq mánde – 5,4 % qurady.
Eńbek naryǵy turaqty. Aǵymdaǵy jylǵy birinshi jarty jylda jumyssyzdyq deńgeii 4,8 % qurady.
186 myń jańa jumys orny quryldy, onyń 126 myńy – turaqty.
Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly!
Elbasynyń áleýmettik bastamalaryn, sondai-aq Sizdiń áleýmettik kún tártibińizdi is júzine asyrý - Úkimet jumysynyń basty basymdyǵy.
Biylǵy jyldyń basynan beri eń tómengi jalaqy 1,5 esege arttyryldy, tómen eńbekaqy alatyn jumyskerler úshin salyq júktemesi 10 esege tómendetildi, a.j. 1 maýsymnan bastap biýdjet salasyndaǵy jekelegen jumysshylardyń jalaqysy 30%-ǵa deiin kóterildi.
Halyqtyń tabysyn arttyrý biznes-qaýymdastyqtyń arasynda keń qoldaýǵa ie boldy.
Búgingi tańda tómen jalaqy alatyn 1,1 mln jumysshy orta eseppen eńbekaqysyna 31% kóleminde ústeme aqy aldy.
Sonymen qatar, a.j. 1 sáýirden bastap ataýly áleýmettik kómek kólemi arttyryldy.
Qabyldanǵan sharalar shamamen 5,2 mln adamnyń tabysyna oń yqpalyn tigizdi. Qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamalar men áleýmettik sharalardy iske asyrý nátijesinde a.j. I jartyjyldyǵynda ekonomika ósimi turǵyndardyń ortasha ailyq jalaqysynyń 9%-ǵa jáne naqty tabysynyń 5,5%-ǵa ósýin kórsetti.
Sizdiń tapsyrmańyz boiynsha Úkimet Ulttyq bankpen birlesip kepilsiz tutynýshylyq nesieler boiynsha azamattardyń borysh júktemesin tómendetý boiynsha jumystar júrgizýde.
Sonymen qatar Ózekti áleýmettik máselelerdi sheshý boiynsha shuǵyl sharalar paketi iske asyrylyp jatyr.
Jumyssyz jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattardy nátijeli jumyspen qamtýǵa tartý boiynsha proaktivti sharalar iske asyryla bastady.
Biyl jumyspen qamtý sharalarymen qamtý, onyń ishinde «Bastaý biznes» jáne «Jas kásipker» baǵdarlamalary aiasynda qysqa merzimdi kásiptik oqytý arqyly qamtý 4 ese artady jáne 300 myńnan astam adamdy quraidy.
Aǵymdaǵy jyly shaǵyn nesielendirýge shyǵyndar 19 myń adamdy qamtýmen 85 mlrd teńgege deiin ulǵaityldy.
Jańa biznes-ideialardy iske asyrýǵa granttar kólemi 37 myńnan astam adamdy qamtýmen 18 mlrd teńgege deiin ulǵaitylady.
A.j. 1 qyrkúiekten bastap 122 myńnan astam adamdy qamtýmen, TjKB-degi jumysshy mamandyqtary boiynsha bilim alýshylardyń shákirtaqysy 30%-ǵa ósedi.
Az qamtylǵan jáne kóp balaly otbasylardan shyqqan balalardy JOO-larda oqytý úshin qosymsha 5 myń nysanaly memlekettik bilim berý granttary bólinedi.
Turǵyn úidiń qoljetimdiligin arttyrý úshin Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynda jumys isteitin jastar úshin satyp alý quqyǵynsyz jalǵa beriletin turǵyn úiler sany 3 esege, jylyna 3 myń páterge deiin arttyryldy.
Jeke investorlardy tartýmen turǵyndardyń az qamtylǵan sanattary úshin jalǵa beriletin turǵyn úi kólemi jylyna 20 myń páterge deiin 2 esege arttyrylady.
Atalǵan sharalar paketin iske asyrý 500 myńnan asa adamǵa oń yqpalyn tigizedi.
Jalpy, 2019 jyly áleýmettik sala shyǵyndary 7,1 trln teńgege deiin arttyryldy.
Úkimet atalǵan áleýmettik sharalardy iske asyrý boiynsha barlyq qajetti sharalardy qabyldaityn bolady.
* * *
Sizdiń Sailaýaldy baǵdarlamańyzdy iske asyrý úshin, qurmetti, Qasym-Jomart Kemeluly, Úkimet 7 basymdyqty baǵyt boiynsha júieli sharalar keshenin qamtityn «Jańa kún tártibin» ázirlep, júzege asyrýda.
Birinshi baǵyt. Dinamikaly ekonomika – barshanyń igiliginiń negizi.
Birinshiden, bizdiń jumysymyzdyń basty basymdyǵy – jańa jumys oryndaryn qurý.
Ekonomikanyń turaqty damýyn qamtamasyz etý jáne nátijeli jumys oryndaryn qurý úshin negizgi másele – investitsiialardyń jańa tolqynyn tartý.
Bizdiń mindetimiz – jyl saiyn negizgi kapitalǵa investitsiialar kólemin orta eseppen 20%-ǵa arttyryp, onyń deńgeiin 2025 jylǵa qarai JIÓ-niń 30% deiin jetkizý.
Nysanaly parametrlerge qol jetkizý úshin negizgi kapitalǵa 5 jyl boiy 30 trln teńge somasynda investitsiialar tartý qajet. Búginde 12,4 trln teńge somasynda jobalar pýly anyqtaldy. Iaǵni, jyl saiyn orta eseppen 3 trln teńgeden qosymsha qarjy tartý qajet.
Tikelei sheteldik investitsiialardyń jyldyq kólemin qazirgi 24 mlrd dollardan 2025 jylǵa qarai 34 mlrd-qa deiin arttyrý kerek.
Investitsiialar tartý úshin óńdeý ónerkásibiniń, otyn-energetika kesheniniń, kólik jáne logistikanyń, AÓK pen týrizmniń áleýeti zor.
Investitsiialar tartý jahandyq básekelestiktiń artýy jaǵdailarynda júzege asyrylyp jatyr. Osyǵan balanysty Úkimet barlyq memlekettik qoldaý sharalaryn qoldanýmen jáne qolaily investitsiialyq ahýal qurýmen investitsiialar tartý boiynsha proaktivti jumystardy júrgize bastady.
Aǵylshyndyq quqyqty, jobalardy qurylymdastyrýdy jáne teń qarjylandyrýdy qoldaný arqyly AHQO áleýetin paidalaný sheteldik jáne otandyq investorlar úshin tartymdy jaǵdailar týdyrady.
Árbir ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organ men ulttyq holding úshin naqty nysanaly indikatorlar qoiylady.
Investitsiialar tartý jónindegi úilestirý keńesinde barlyq investitsiialyq jobalardyń júzege asyrylý barysy qarastyrylatyn bolady.
Ekinshiden, Úkimet biznes-qaýymdastyqpen birlesip Indýstriia 4.0 tehnologiialaryn engizýmen óndiristi keńeitý, eksport geografiiasyn keńeitý, óńdeýdi tereńdetý, onyń ishinde transulttyq kompaniialardy tartý arqyly da óndiristiń jahandyq tizbegine ený boiynsha negizgi salalardy damytý strategiiasyn qaita qarastyrady.
Bul 2025 jylǵa qarai óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligin 1,7 esege, al eksportty 1,5 eseden astamǵa arttyrýǵa múmkindik beredi,
AÓK salasynda naryqty sapasy joǵary otandyq ónimdermen tolyqtyrý jáne 2025 jylǵa qarai importty 2 esege tómendetý mindeti tur.
Sonymen qatar AÓK salasynda eksportty 2,4 mlrd dollardan 5 mlrd dollarǵa deiin arttyrý boiynsha sharalar jalǵastyrylady.
Ekonomikanyń damýy úshin qyzmet kórsetý salasynyń áleýeti zor. Eń aldymen, bul týrizm, elektrondy saýda, kólik jáne logistika.
Salaǵa 600 mlrd teńge investitsiia tartýmen týrizmdi damytýdyń 2025 jylǵa deiingi jańa memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý shektes salalardy eskerýmen 200 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. 2025 jylǵa qarai JIÓ-degi týrizm úlesi 8%-ǵa deiin artady.
Tranzittik, saýda-logistikalyq qýattylyqtardy ulǵaitý, jergilikti jáne respýblikalyq joldardy rekonstrýktsiialaý jáne salý arqyly kólik-logistikalyq keshendi damytý 150 myńǵa jýyq jańa jumys oryndaryn quryp, salanyń JIÓ-degi úlesin 10%-ǵa deiin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Onlain-saýda naryǵynda jumys oryndaryn qurýdyń zor áleýeti bar.
2025 jylǵa qarai qazaqstandyq internet-alańdarda satyp alýlar kólemi 500 mlrd teńgege deiin artyp, jalpy bólshek saýdanyń 5%-yn quraityn bolady. Elektrondy kommertsiia aiasynda tranzitten logistikalyq kompaniialardyń kútiletin tabysy 1,3 trln teńgege deiin ósedi. Shektes salalardy eskerýmen 280 myńǵa deiin jumys oryndary qurylady.
Ekonomikany ártaraptandyrý úshin sonymen qatar basqa salalar da damityn bolady. Bizdiń aldymyzda 2025 jylǵa qarai ekonomika boiynsha eńbek ónimdiligin keminde 33%-ǵa arttyrý, sondai-aq shikizattyq emes eksportty 38 mlrd dollarǵa deiin ulǵaitý mindeti tur.
Úshinshiden, bul ekonomikany tsifrlandyrý.
Taý-ken metallýrgiiasy kesheni, óńdeý ónerkásibi, energetika, kólik jáne logistika, aýyl sharýashylyǵy kásiporyndarynda tsifrlandyrý shyǵyndardy tómendetý jáne eńbek ónimdiligin 1,5 ese arttyrý arqyly ekonomikanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Ekinshi baǵyt. Qýatty óńirler – qýatty Qazaqstan.
Kenttený boiynsha álemdik betalystardy eskerýmen «Nurly jol», «Nurly jer» jáne 2025 jylǵa deiingi óńirlerdi damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamalary aiasynda bizdiń jumysymyz iri aglomeratsiialar men jalpy qalalardy sapaly damytýǵa baǵyttalatyn bolady.
Oblys ákimdikterimen birlesip «adamdar infraqurylymǵa» qaǵidaty negizinde 6 myń 454 aýyldyq eldi mekennen turǵyndar sanynyń dinamikasy, ekonomikalyq kórsetkishteri men tiisti infraqurylymnyń bolýy boiynsha damý áleýeti bar 3 myń 387 aýyldan turatyn tsifrlyq karta jasaldy.
«Aýyl - El besigi» jobasyn odan ári iske asyrý tirek jáne seriktes aýyldardyń infraqurylymyn basymdyqty qarjylandyrý arqyly júrgiziledi.
Bul biýdjettik investitsiialardy paidalaný tiimdiligin jáne 2025 jylǵa qarai aýyldyqtardyń 85%-nyń ómir súrý sapasyn arttyrady.
2019 jyly 700 myń adam turatyn 53 aýyldyń infraqurylymy jańǵyrtylyp, 4 myń 700 jańa jumys orny qurylady.
Úshinshi baǵyt. Tabysty kásipkerlik.
Sizdiń tapsyrmańyz boiynsha Úkimet ShOB-tyń JIÓ-degi úlesin qazirgi 28%-dan 2025 jylǵa qarai JIÓ-niń 35%-yna deiin jetkizý boiynsha sharalar qabyldaityn bolady.
Kásipkerlikti damytý kóbine óńirlik sipatqa ie.
Osyǵan bailanysty, Úkimet «Atameken» UKP-men birlesip 6 oblysta zertteýler júrgizdi.
Máselen, tek Atyraý oblysynda import almastyrý aiasynda 539 áleýetti taýarlar men qyzmetter anyqtalǵan.
Mundai jobalardy iske asyrý kásiporyndardyń óndiris kólemin 80 mlrd teńge somasyna arttyryp, 1 190 mamandyq boiynsha 8 myń jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar, mashinajasaý jáne ken óndirý ónerkásibi salasynyń 100 mlrd teńgege jýyq qarajatqa import almastyrý áleýeti bar.
Biylǵy jyldyń sońyna deiin oblystardyń, respýblikalyq mańyzy bar qalalardyń ákimdikteri «Atameken» UKP-men birlesip salalardy damytýdyń óńirlik baǵdarlamalaryn ázirleidi.
Tórtinshi baǵyt. Tiimdi memlekettik basqarý.
Yqsham memlekettik apparat qurý úshin vedomstvolyq baǵynyshty uiymdardy jáne olarǵa bólinetin biýdjet qarajatyn ońtailandyrý boiynsha jumystar jalǵasady.
Qosalqy qyzmetterdi ortalyqtandyrý boiynsha sharalar qabyldanady (ǵimarattardy kútý, býhgalterlik esep, memlekettik satyp alýlardy ótkizý).
Biyl jyl sońyna deiin elektrondy formatta usynylatyn memlekettik qyzmetter úlesi 80%-ǵa, kelesi jyldyń sońyna deiin 90%-ǵa deiin jetkiziledi.
Memleket qarjysynyń tiimdiligin arttyrý boiynsha jumystar júrgizilýde.
Memlekettik baǵdarlamalardyń nysanaly kórsetkishteri men memlekettik organdardyń strategiialary olardyń naqty qarjylyq qamtamasyz etilýin eskerýmen túzetiledi.
Kelesi jyldan bastap jergilikti biýdjetterdiń kiris bazasyna shaǵyn jáne orta biznesten túsetin korporativti tabys salyǵy beriledi.
Sondyqtan, investitsiialardy belsendi tartyp, kásipkerlikti damytyp otyrǵan óńirlerdiń jergilikti biýdjetine qosymsha salyq túsedi.
Besinshi baǵyt. Tiimdi áleýmettik ál-aýqat júiesi.
Áleýmettik qoldaýdyń ataýlylyǵy men tiimdiligin arttyrý boiynsha sharalar qabyldanady.
Muqtaj azamattarǵa kómektiń kórsetilýi olardy elimizdiń ekonomikalyq tirshiligine belsene tartylýǵa yntalandyrýy tiis.
Qazaqstandyq otbasylar boiynsha jasalǵan áleýmettik kartalar negizinde ár otbasynyń áleýmettik ál-aýqatyna monitoring júrgizilip, odan soń qoldaý sharalary belgilenedi.
Ekonomikanyń jáne turǵyndardyń naqty tabysynyń ósimi máseleleri eńbek naryǵynyń tiimdiligimen tikelei bailanysty.
Halyqtyń demografiialyq ósimin eskere otyryp, jumyssyzdyq deńgeiin 4,8%-dan 4,5%-ǵa deiin azaitý úshin 2025 jylǵa deiin 2,7 mln adamdy jumys oryndarymen qamtamasyz etý kerek.
Sondyqtan investitsiialar tartý arqyly jumys oryndaryn qurý máselesi Úkimet úshin birinshi kezektegi másele.
Ulttyq eńbek naryǵyn júieli jańǵyrtý boiynsha sharalar qabyldanady, onda elektrondy eńbek naryǵyn damytý, turǵyndarǵa proaktivti qyzmetter kórsetýge basymdyq berýmen jumyspen qamtý ortalyqtarynyń jumysyn «qaita júktemeleý» jáne eńbek ornalastyrýda derbes tásildi qoldaný qamtylady.
Altynshy baǵyt. Bilimdi ult: barshaǵa arnalǵan qazirgi bilim berý standarttary.
Biyl jyl sońyna deiin Bilim berý men ǵylymdy damytýdyń 2025 jylǵa deiingi memlekettik baǵdarlamasy bekitiledi.
Onyń aiasynda úsh aýysymdyq mektepter máselesi sheshiledi.
Barlyǵy 500 mektep salý josparlanǵan. Onyń ishinde 100-den asa jekemenshik mektep jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrýdy engizý esebinen ashylady.
Sonymen qatar, MJÁ mehanizmi boiynsha 3 myńǵa jýyq jańa balabaqshalar ashylady.
2021 jylǵa qarai elimizdiń mektepterinde, kolledjderde, JOO-larda jańa oqytý baǵdarlamasyna tolyq kóshý qamtamasyz etiledi.
Bul rette shaǵyn mektepterde bilim berý sapasyn kúsheitýge, aýyldyq jáne qalalyq mektepter arasyndaǵy aiyrmashylyqty azaitýǵa erekshe nazar aýdarylatyn bolady.
Tehnikalyq bilim berýdi ekonomikanyń qajettilikterine barynsha baǵdarlaý úshin kolledjder transformatsiiasy jáne olardy jumys berýshilerdiń senimdi basqarýyna berý bastaldy. 390 kolledjde World Skills halyqaralyq standarttary men modýldik baǵdarlamalar engiziledi. Sonymen qatar, naryqtaǵy suranysqa orai qazirgi kolledjder jelisine ońtailandyrý jáne profildendirý júrgiziledi.
Jataqhanalardy oryndarmen qamtamasyz etý úshin 2022 jyldyń sońyna qarai 75 myń oryn paidalanýǵa beriledi, biyldyń ózinde 8 myń oryn paidalanýǵa beriledi.
Ǵylym salasynda onyń tiimdiligin arttyrý úshin ǵylymdy qarjylandyrý men basqarýdyń jańartylǵan mazmuny engiziledi, bul rásimderdiń ashyqtyǵy men bólinetin qarajattyń tiimdiligin qamtamasyz etedi.
Jetinshi baǵyt. Salaýatty ult: meditsinalyq qyzmetter sapasy men qoljetimdiligi.
Sizdiń tapsyrmańyzdy oryndaý aiasynda barlyq qarjylandyrý kózderi arqyly densaýlyq saqtaýdy qarjylandyrýdy 2024 jylǵa qarai JIÓ-niń 5%-na deiin jetkizý kózdelgen. Bul rette, shyǵyndardyń 60%-y densaýlyq saqtaý jáne birinshi rettik meditsinalyq kómek kórsetý boiynsha profilaktikalyq sharalarǵa baǵyttalady.
Mindetti meditsinalyq saqtandyrý júiesin engizý 1 adamǵa jalpy shyǵyndardy aǵymdaǵy jylǵy 97 myń teńgeden 2025 j. 270 myń teńgege deiin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Bul densaýlyq saqtaý salasynyń investitsiialyq tartymdylyǵyn edáýir arttyryp, onyń infraqurylymynyń turaqty damýyn qamtamasyz etedi.
2025 jyldyń sońyna deiin 1,1 trln teńgeden astam somaǵa 643 jańa nysan salynady, onyń ishinde MJÁ boiynsha 790 mlrd teńge somasyna 95 iri nysan salynady (72%).
Qabyldanǵan sharalar nátijesinde 2025 jylǵa qarai kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy 73 jastan 75 jasqa deiin ulǵaiady.
Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly!
Siz Elbasy - Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń áleýmettik-ekonomikalyq strategiiasyn jalǵastyryp, sabaqtastyq negizinde elimizdiń turaqty damýyn qamtamasyz etetin jáne halyqtyń ózekti máselelerin sheshýge baǵyttalǵan irgeli sharalardy qabyldadyńyz.
Úkimet pen ákimdikterdiń aldynda áleýmettik jáne ekonomikalyq mańyzy úlken tapsyrmalar men mindetterdi belgiledińiz.
Qoiylǵan mindetterdi iske asyrý maqsatynda Úkimet ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar úshin naqty nysanaly indikatorlardy belgilep, olardy ýaqytynda jáne tiimdi oryndaý úshin jańa tásilder engizdi.
Osy rette, ekonomikanyń sapaly jáne turaqty damýyn qamtamasyz etý maqsatynda:
- investitsiialardy belsendi tartýǵa,
- ónimdi jumys oryndaryn qurýǵa,
- ekonomikany ártaraptandyrýǵa,
- ónimdilikti ósirýge jáne eksportty damytýǵa baǵyttalǵan barlyq qajetti sharalar qabyldanatyn bolady.
Úkimet qazaqstandyqtardyń ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan Sizdiń tapsyrmalaryńyz ben bastamalaryńyzdy ýaqytyly jáne sapaly oryndaý boiynsha jumysty jalǵastyrady.
Osy rette, Úkimet barlyq qajet sharalardy uiymdastyrýda.
Nazarlaryńyzǵa rahmet.
