Foto: ashyq derekkóz
Bismillah ir-rahman ir-rahim! Ózińe týra basta…
Shytyrman. Iaǵni, meniń enshili ómirim men tańbaly jazýym. Bastan ótken ǵumyrdyń kóńildegi sýreti. Qalamǵa ilingen jazýdyń júrektegi júgi. Tutas ǵumyr emes, bederli belester ǵana. Bar jazý emes, dertti tolǵanystar ǵana. Ómir — arqaý, jazý — órmek. Ekeýiniń týmysy bir — Meniń ózim. Men. Men… Kimmin? Eshkim bilmeidi. Óz uǵymym da buldyr. Anyq aqiqaty: tegim — kisi, dinim — islam, násilim — túrik, ultym — qazaq, uranym — Alash, esimim — Muhtar, soiym — Maǵaýin, týǵan jylym — miládi 1940, búgingi jasym — elý altynyń ústinde…
Óte uzaq ǵumyr keshippin. Ómirdiń kóbi ótken, azy emes, áldenendei bir bólshegi ǵana qalǵan. Abai atam aitqandai, keler zamanyń — kók tuman. Sáýle kómeski, úmit býaldyr. Sen… seniń kesimiń áýel bastan belgili. Tozańnan jaraldyń, topyraqqa ainalasyń. Eshteńe ózgermeidi. Biraq… urpaǵyń bar emes pe! Búkil ulysyń, ultyń aldyndaǵy tar keshý nemen tynbaq? Azamatyńdy qajytyp, jetkinińniń jigerin qum qylyp, básire bailyǵyńdy talapaiǵa salyp, jurtyńdy birjola tozdyryp bara jatqan zamanǵa qarsy turar qaila bar ma? Sen bilmeisiń. Bilseń de júzege asyra almaisyń. Seniń bilgeniń, qolyńnan keleri jazý ǵana edi. Sonymen qanaǵat taptyń. Sonymen ómirińdi uzarttyń. Keýdeńdi basqan ker zamanda qasiret, zardyń ózi kúsh beripti. “Men siiaqty erlerdi — Jaratty ma eken qudaiym — Qaiǵydan shirip ólerge,— Keiingi týǵan bala úshin!..” Bul — Qaztýǵan — Murat. Sen maldandyń, biraq osy deńge jetkenshe, iaǵni, qaiǵydan shirip ólmes buryn bar zapyranyńdy aqtaryp ketpek ediń.
Sen, tipti, jańa bastaǵan bala kezińniń ózinde osy ǵasyrdaǵy eń uly, eń zarly tulǵa Maǵjannyń taǵdyryna qyzyqtyń. Azapty ólimine emes, soǵan deiin bárin aityp úlgergenine. Sen uzaǵyraq jasadyń, keńshilikte boldyń, báribir aityp úlgermediń.
Endi mine… bas bailaýly qalsa da, aýyzǵa erik tigen zamanda, ózegiń talmai, ómiriń túgesilmei turyp qolyń qaltyrapty. Seniń eń sońǵy serpiniń — sovettik imperiianyń túbine jetken Avgýst búliginen úsh kún buryn jaryqqa shyqqan “Sary qazaq” bolypty. Keiipkerdiń zamanǵa laǵynet aitqan kerez sózimen bitetin edi ǵoi: “Qarǵys! Qarǵys atsyn! Kórińde ókir! Qan jaldap týdyń, qanǵa tunshyǵyp ól! Adamzat tarihyndaǵy eń qaraly, eń qapas, zulmat zaman, halyqtardyń qarǵysy atsyn seni!” Sodan soń: “Bul sózder XX ǵasyrda barynan túgel airylǵan eń baqytsyz qaýym — alash jurtynyń aýzynda tabiǵi ári zildi estiledi eken” — dep túiindepsiń. Óz túiiniń, ózińniń kerez sóziń bola jazdapty! Aqtalma! “Qazaq tarihynyń álippesi”— jiyrma jasynda júrek túbine túsken, otyz birdeńe jyl boiy buǵyp, bulyqsyp jatqan Joqtaý jyrynyń bir sátte ǵana lap etip syrtqa shyqqan kórinisi — keiin jazylsa da, ótken kún esebindegi eńbek, jarar, qajetti kezinde jaryqqa jetkizdiń, biraq bar ketigińdi toltyra almaidy. Al sońǵy bes jylda attyń jaly, túieniń qomynda júrip tańbaǵa túsken eki áńgime men alty-jeti maqala — assa eki ailyq qana jumys.
Saǵan sol tar kúnderdiń ózinde kúsh bergen nemene? Senim bolsa kerek. Ózińdi óte jaqsy kóretin ediń. Men jazbasam, qazaq ádebieti turalap qalady, men kúrespesem, ejelgi mura birjola umytylady, atanyń arýaǵyn arqalap júrgen — jalǵyz ózim, alashtyń muratyn keler urpaqqa jetkizetin — Men, Men ǵana, Men bolmasam, ulysymnyń yrysy ortaiady, urpaǵymnyń kókirek-kózi ashylmaidy, Men, Men… dep oiladyń. Az ba, kóp pe, bar jasaǵan eńbegiń — osy. Senimniń kórinisi.
Muhtar Maǵaýin. "Men" kitabynan úzindi.
