فوتو: اشىق دەرەككٶز
بيسميللاھ ير-راحمان ير-راحيم! ٶزٸڭە تۋرا باستا…
شىتىرمان. ياعني, مەنٸڭ ەنشٸلٸ ٶمٸرٸم مەن تاڭبالى جازۋىم. باستان ٶتكەن عۇمىردىڭ كٶڭٸلدەگٸ سۋرەتٸ. قالامعا ٸلٸنگەن جازۋدىڭ جٷرەكتەگٸ جٷگٸ. تۇتاس عۇمىر ەمەس, بەدەرلٸ بەلەستەر عانا. بار جازۋ ەمەس, دەرتتٸ تولعانىستار عانا. ٶمٸر — ارقاۋ, جازۋ — ٶرمەك. ەكەۋٸنٸڭ تۋمىسى بٸر — مەنٸڭ ٶزٸم. مەن. مەن… كٸممٸن? ەشكٸم بٸلمەيدٸ. ٶز ۇعىمىم دا بۇلدىر. انىق اقيقاتى: تەگٸم — كٸسٸ, دٸنٸم — يسلام, نەسٸلٸم — تٷرٸك, ۇلتىم — قازاق, ۇرانىم — الاش, ەسٸمٸم — مۇحتار, سويىم — ماعاۋين, تۋعان جىلىم — ميلەدي 1940, بٷگٸنگٸ جاسىم — ەلۋ التىنىڭ ٷستٸندە…
ٶتە ۇزاق عۇمىر كەشٸپپٸن. ٶمٸردٸڭ كٶبٸ ٶتكەن, ازى ەمەس, ەلدەنەندەي بٸر بٶلشەگٸ عانا قالعان. اباي اتام ايتقانداي, كەلەر زامانىڭ — كٶك تۇمان. سەۋلە كٶمەسكٸ, ٷمٸت بۋالدىر. سەن… سەنٸڭ كەسٸمٸڭ ەۋەل باستان بەلگٸلٸ. توزاڭنان جارالدىڭ, توپىراققا اينالاسىڭ. ەشتەڭە ٶزگەرمەيدٸ. بٸراق… ۇرپاعىڭ بار ەمەس پە! بٷكٸل ۇلىسىڭ, ۇلتىڭ الدىنداعى تار كەشۋ نەمەن تىنباق? ازاماتىڭدى قاجىتىپ, جەتكٸنٸڭنٸڭ جٸگەرٸن قۇم قىلىپ, بەسٸرە بايلىعىڭدى تالاپايعا سالىپ, جۇرتىڭدى بٸرجولا توزدىرىپ بارا جاتقان زامانعا قارسى تۇرار قايلا بار ما? سەن بٸلمەيسٸڭ. بٸلسەڭ دە جٷزەگە اسىرا المايسىڭ. سەنٸڭ بٸلگەنٸڭ, قولىڭنان كەلەرٸ جازۋ عانا ەدٸ. سونىمەن قاناعات تاپتىڭ. سونىمەن ٶمٸرٸڭدٸ ۇزارتتىڭ. كەۋدەڭدٸ باسقان كەر زاماندا قاسٸرەت, زاردىڭ ٶزٸ كٷش بەرٸپتٸ. “مەن سيياقتى ەرلەردٸ — جاراتتى ما ەكەن قۇدايىم — قايعىدان شٸرٸپ ٶلەرگە,— كەيٸنگٸ تۋعان بالا ٷشٸن!..” بۇل — قازتۋعان — مۇرات. سەن مالداندىڭ, بٸراق وسى دەڭگە جەتكەنشە, ياعني, قايعىدان شٸرٸپ ٶلمەس بۇرىن بار زاپىرانىڭدى اقتارىپ كەتپەك ەدٸڭ.
سەن, تٸپتٸ, جاڭا باستاعان بالا كەزٸڭنٸڭ ٶزٸندە وسى عاسىرداعى ەڭ ۇلى, ەڭ زارلى تۇلعا ماعجاننىڭ تاعدىرىنا قىزىقتىڭ. ازاپتى ٶلٸمٸنە ەمەس, سوعان دەيٸن بەرٸن ايتىپ ٷلگەرگەنٸنە. سەن ۇزاعىراق جاسادىڭ, كەڭشٸلٸكتە بولدىڭ, بەرٸبٸر ايتىپ ٷلگەرمەدٸڭ.
ەندٸ مٸنە… باس بايلاۋلى قالسا دا, اۋىزعا ەرٸك تيگەن زاماندا, ٶزەگٸڭ تالماي, ٶمٸرٸڭ تٷگەسٸلمەي تۇرىپ قولىڭ قالتىراپتى. سەنٸڭ ەڭ سوڭعى سەرپٸنٸڭ — سوۆەتتٸك يمپەرييانىڭ تٷبٸنە جەتكەن اۆگۋست بٷلٸگٸنەن ٷش كٷن بۇرىن جارىققا شىققان “سارى قازاق” بولىپتى. كەيٸپكەردٸڭ زامانعا لاعىنەت ايتقان كەرەز سٶزٸمەن بٸتەتٸن ەدٸ عوي: “قارعىس! قارعىس اتسىن! كٶرٸڭدە ٶكٸر! قان جالداپ تۋدىڭ, قانعا تۇنشىعىپ ٶل! ادامزات تاريحىنداعى ەڭ قارالى, ەڭ قاپاس, زۇلمات زامان, حالىقتاردىڭ قارعىسى اتسىن سەنٸ!” سودان سوڭ: “بۇل سٶزدەر XX عاسىردا بارىنان تٷگەل ايرىلعان ەڭ باقىتسىز قاۋىم — الاش جۇرتىنىڭ اۋزىندا تابيعي ەرٸ زٸلدٸ ەستٸلەدٸ ەكەن” — دەپ تٷيٸندەپسٸڭ. ٶز تٷيٸنٸڭ, ٶزٸڭنٸڭ كەرەز سٶزٸڭ بولا جازداپتى! اقتالما! “قازاق تاريحىنىڭ ەلٸپپەسٸ”— جيىرما جاسىندا جٷرەك تٷبٸنە تٷسكەن, وتىز بٸردەڭە جىل بويى بۇعىپ, بۇلىقسىپ جاتقان جوقتاۋ جىرىنىڭ بٸر سەتتە عانا لاپ ەتٸپ سىرتقا شىققان كٶرٸنٸسٸ — كەيٸن جازىلسا دا, ٶتكەن كٷن ەسەبٸندەگٸ ەڭبەك, جارار, قاجەتتٸ كەزٸندە جارىققا جەتكٸزدٸڭ, بٸراق بار كەتٸگٸڭدٸ تولتىرا المايدى. ال سوڭعى بەس جىلدا اتتىڭ جالى, تٷيەنٸڭ قومىندا جٷرٸپ تاڭباعا تٷسكەن ەكٸ ەڭگٸمە مەن التى-جەتٸ ماقالا — اسسا ەكٸ ايلىق قانا جۇمىس.
ساعان سول تار كٷندەردٸڭ ٶزٸندە كٷش بەرگەن نەمەنە? سەنٸم بولسا كەرەك. ٶزٸڭدٸ ٶتە جاقسى كٶرەتٸن ەدٸڭ. مەن جازباسام, قازاق ەدەبيەتٸ تۇرالاپ قالادى, مەن كٷرەسپەسەم, ەجەلگٸ مۇرا بٸرجولا ۇمىتىلادى, اتانىڭ ارۋاعىن ارقالاپ جٷرگەن — جالعىز ٶزٸم, الاشتىڭ مۇراتىن كەلەر ۇرپاققا جەتكٸزەتٸن — مەن, مەن عانا, مەن بولماسام, ۇلىسىمنىڭ ىرىسى ورتايادى, ۇرپاعىمنىڭ كٶكٸرەك-كٶزٸ اشىلمايدى, مەن, مەن… دەپ ويلادىڭ. از با, كٶپ پە, بار جاساعان ەڭبەگٸڭ — وسى. سەنٸمنٸڭ كٶرٸنٸسٸ.
مۇحتار ماعاۋين. "مەن" كٸتابىنان ٷزٸندٸ.
