Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmetinde Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komitetiniń tóraǵasy – Bas memlekettik sanitarlyq dáriger Jandarbek Bekshinniń qatysýymen qyzylshamen syrqattaný boiynsha epidemiologiialyq jaǵdaiǵa arnalǵan brifing ótti.
Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komitetiniń derekteri boiynsha epidemiologiialyq jaǵdaidy vedomstvo turaqty baqylaýǵa alǵan jəne barlyq qajetti sharalar qabyldandy.
«Ótken jylǵy jylǵy 1 səýirden bastap Qazaqstanda halyqty qosymsha immýndaý bastaldy. 9 aiǵa tolǵan balalar, egý mərtebesi belgisiz 30 jasqa deiingi adamdar, buryn egilmegen jəne qyzylshamen aýyrmaǵan, 5 jəne odan da kóp jyl buryn infektsiia oshaqtarynda qyzylshaǵa qarsy bir ekpemen egilgen adamdar, sondai-aq epidemiologiialyq kórsetkishter boiynsha vaktsinatsiialaýǵa jatatyn meditsina qyzmetkerleri vaktsinatsiialanatyn bolady. Sebebi halyqtyń osy tobynda qyzylshamen aýyratyn naýqastarmen jii bailanysta bolǵandyqtan juqtyrý qateri joǵary» dedi J.Bekshin.
Vaktsinatsiia úshin qyzylshaǵa, qyzamyqqa jəne parotitke (QQP) qarsy aralas vaktsina paidalanylatyn bolady. Vaktsinany «Serým institýt of Indiia» (Úndis tan) kompaniiasy óndirgen, vaktsinanyń sapasyna DDSU kepildik berip otyr.
Bul vaktsina əlemniń 70-ten astam elinde, onyń ishinde sońǵy 10 jyl boiy Qazaqstanda da paidalanylýda.
Biylǵa arnap Biryńǵai distribiýtor – «SK-Farmatsiia» JShS respýblikalyq biýdjet qarajaty esebinen 788,4 mln teńge somaǵa 651,5 myń dozany (1 dozanyń baǵasy shamamen 1209 myń teńgeni quraidy) satyp aldy. Búginde vaktsina elge əkelinip, barlyq óńirge taratyldy.
Bas memlekettik sanitarlyq dəriger halyq úshin vaktsinatsiia tegin júrgiziletinin, ekpeni alý úshin bekitilgen aýmaqtyq emha naǵa júginý qajettigin atap aitty.
«Qoǵamdyq densaýlyq saq taý komiteti qyzylshamen syr qattaný boiynsha jaǵdaiǵa kún saiyn monitoring júrgizedi. 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap qazirgi ýaqyt aralyǵynda qyzylshanyń 4670 rastalǵan jaǵdaiy tirkelgen, onyń ishin de 14 jasqa deiingi balalar ara synda 3350 jaǵdai (71,2%). Qy zylshanyń tirkelýi res pýb likanyń barlyq óńirinde bai qalady, 5 óńirde – Nur-Sultan qalasynda (aǵymdaǵy jylǵy qańtardan bastap – 1342 jaǵdai), sondai-aq Almaty, Shymkent qalalarynda, Aqmola jəne Túrkistan oblystarynda ósýi baiqalady, iaǵni Almaty qalasyndaǵy 84 jaǵdaidan Shymkent qalasyndaǵy 700 jaǵdaiǵa deiin tirkelgen. Búginde respýblika boiynsha 74 naýqas, onyń ishinde Nur-Sultan qalasynda 19 naýqas emdelýde», – dedi J.Bekshin.
Ol sondai-aq qyzylshamen syrqattaný kóbinese egilmegen balalardyń arasynda tirkelip otyrǵanyn, bul 60,2%-dan astam adamdy (2815) quraitynyn aitty, egý jasyna tolmaǵan balalar (1 jasqa tolmaǵan) – 54%, meditsinalyq sebeptermen keiinge qaldyrýlar (jiti aýrýlar jəne sozylmaly aýrýlardyń asqynýy, oknologiialyq aýrýlar, ortalyq júike júiesi aýrýlarynyń aýyr údemeli aýrýlary) – 32%, vaktsinatsiiadan bas tartý – 13,9% (391) sebepteri boiynsha egilmegen.
Infektsiianyń taralýyna egilmegen adamdardyń, onyń ishinde 80-jyldardyń sońynda jəne 90-jyldardyń basynda vaktsinatsiianyń bolmaýyna bailanysty vaktsinatsiia almaǵan keleshek analardyń bolýy da yqpal etti.
Búginde epidemiologiialyq kórsetkishter boiynsha 10 myńnan astam adam egildi. Eýropa elderinde qyzyl shamen syrqattanýda jaǵdaidyń kúrdelenýi baiqaldy jəne Qazaqstanda syrqattyń ósýi kóp tegen memlekettermen iskerlik jəne týristik qatynastarǵa bailanysty osy elderde qyzylshanyń órshýi saldarynan 2018 jyldyń sońynan bastap oryn ala bastaǵan. Qazaqstanda ainalymda júrgen qyzylshanyń virýstaryn genotipteý eýropalyqqa uqsas D8 jəne V3 shtamdarynyń ainalymyn kórsetip otyr. Bul rette, V3 genotipinde Dublin genetikalyq jelileri, sondai-aq joǵary agressivtiligimen, patogendiligimen jəne juqpalylyǵymen sipat talatyn Kabul jelileri anyqtalǵan.
Qyzylsha virýsy aýa-tamshy jolymen jeńil beriledi jəne ómirsheń bólshekteri qyzylsha aýrýy n tasymaldaýshy úi-jaidan shyǵyp ketkennen keiin eki saǵatqa deiin aýada saqtalady. Qy zylsha bórtpe paida bolǵanǵa deiin tórt kún buryn jəne bórtpe paida bolǵannan keiin tórt kúnge deiin basqa adamdarǵa berile alady. Sondyqtan aýrý juqtyrǵan adam qyzylshanyń eshbir belgilerinsiz jəne óziniń densaýlyǵy týraly bilmei virýs taratýdy jalǵastyrady. Olar adamdarmen qarym-qatynasta bolyp, jumysqa, mektepke, dúkenge barady, marshrýttarda jəne metroda júredi. Egilmegen adamdar virýsy bar aýamen tynys alǵannan keiin 90% juqtyrý yqtimaldyǵyna ushyraidy.
«Virýstyq infektsiialar boiynsha, onyń ishinde qyzylsha boiynsha epidemiologiialyq jaǵdaidy eskere otyryp, jas balalary bar analarǵa, sondai-aq ərtúrli sebeptermen (balasynyń densaýlyǵy egý jasyna tolmaǵan, vaktsinatsiiadan bas tartý jəne t.b.) profilaktikalyq egý almaǵan bar lyq adamdarǵa qyzylsha boiyn sha epidemiialyq jaǵdai turaqtanǵanǵa deiin adamdar kóp jinalatyn jerlerge (saýda-oiynsaýyq ortalyqtary, kinoteatrlar, HQKO jəne t.b.) barý dan bas tartqan jón» degen usynysyn bildirdi J.Bekshin.
Qyzylshadan qorǵanýdyń birden-bir tiimdi sharasy – vaktsinatsiia. Dene qyzýynyń kóterilýi, kataraldyq kórinister (jótel, murynnyń bitelýi, tamaqtyń aýyrýy) jəne denege bórtpeniń shyǵýy siiaqty belgiler paida bolǵan jaǵdaida ýaqtyly diagnostikalaý, emdeý jəne asqynýlarǵa jol bermeý maqsatynda dərigerge júginý qajet.
Qyzylsha meditsinalyq kómekke kesh júgingen jəne qosa júretin aýyr aýrýlar bolǵan jaǵdaida ólimge alyp kelýi múmkin. Iaǵni, pnevmoniia (ókpeniń qabynýy), bronhit, entse falit (mi qabyǵynyń qabynýy) siiaqty qabynýlardyń asqynýymen qaýipti. Budan basqa, jol júrýdi, saiahatqa shyǵýdy josparlaǵan kezde azamattarǵa barý josparlanyp otyrǵan eldegi infektsiialar boiynsha epidemiologiialyq jaǵdaidy bilý jəne qorǵanysh sharalaryn qabyldaý, qyzylsha jaǵdaiy kezinde vaktsinatsiia alý usynylady.
Nurbolat Abaiuly
