ورتالىق كوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸندە قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى – باس مەملەكەتتٸك سانيتارلىق دەرٸگەر جانداربەك بەكشيننٸڭ قاتىسۋىمەن قىزىلشامەن سىرقاتتانۋ بويىنشا ەپيدەميولوگييالىق جاعدايعا ارنالعان بريفينگ ٶتتٸ.
قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتٸنٸڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدى ۆەدومستۆو تۇراقتى باقىلاۋعا العان جəنە بارلىق قاجەتتٸ شارالار قابىلداندى.
«ٶتكەن جىلعى جىلعى 1 سəۋٸردەن باستاپ قازاقستاندا حالىقتى قوسىمشا يممۋنداۋ باستالدى. 9 ايعا تولعان بالالار, ەگۋ مəرتەبەسٸ بەلگٸسٸز 30 جاسقا دەيٸنگٸ ادامدار, بۇرىن ەگٸلمەگەن جəنە قىزىلشامەن اۋىرماعان, 5 جəنە ودان دا كٶپ جىل بۇرىن ينفەكتسييا وشاقتارىندا قىزىلشاعا قارسى بٸر ەكپەمەن ەگٸلگەن ادامدار, سونداي-اق ەپيدەميولوگييالىق كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا ۆاكتسيناتسييالاۋعا جاتاتىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ ۆاكتسيناتسييالاناتىن بولادى. سەبەبٸ حالىقتىڭ وسى توبىندا قىزىلشامەن اۋىراتىن ناۋقاستارمەن جيٸ بايلانىستا بولعاندىقتان جۇقتىرۋ قاتەرٸ جوعارى» دەدٸ ج.بەكشين.
ۆاكتسيناتسييا ٷشٸن قىزىلشاعا, قىزامىققا جəنە پاروتيتكە (ققپ) قارسى ارالاس ۆاكتسينا پايدالانىلاتىن بولادى. ۆاكتسينانى «سەرۋم ينستيتۋت وف يندييا» (ٷندٸس تان) كومپانيياسى ٶندٸرگەن, ۆاكتسينانىڭ ساپاسىنا ددسۇ كەپٸلدٸك بەرٸپ وتىر.
بۇل ۆاكتسينا əلەمنٸڭ 70-تەن استام ەلٸندە, ونىڭ ٸشٸندە سوڭعى 10 جىل بويى قازاقستاندا دا پايدالانىلۋدا.
بيىلعا ارناپ بٸرىڭعاي ديستريبيۋتور – «سك-فارماتسييا» جشس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن 788,4 ملن تەڭگە سوماعا 651,5 مىڭ دوزانى (1 دوزانىڭ باعاسى شامامەن 1209 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى) ساتىپ الدى. بٷگٸندە ۆاكتسينا ەلگە əكەلٸنٸپ, بارلىق ٶڭٸرگە تاراتىلدى.
باس مەملەكەتتٸك سانيتارلىق دəرٸگەر حالىق ٷشٸن ۆاكتسيناتسييا تەگٸن جٷرگٸزٸلەتٸنٸن, ەكپەنٸ الۋ ٷشٸن بەكٸتٸلگەن اۋماقتىق ەمحا ناعا جٷگٸنۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ايتتى.
«قوعامدىق دەنساۋلىق ساق تاۋ كوميتەتٸ قىزىلشامەن سىر قاتتانۋ بويىنشا جاعدايعا كٷن سايىن مونيتورينگ جٷرگٸزەدٸ. 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قازٸرگٸ ۋاقىت ارالىعىندا قىزىلشانىڭ 4670 راستالعان جاعدايى تٸركەلگەن, ونىڭ ٸشٸن دە 14 جاسقا دەيٸنگٸ بالالار ارا سىندا 3350 جاعداي (71,2%). قى زىلشانىڭ تٸركەلۋٸ رەس پۋب ليكانىڭ بارلىق ٶڭٸرٸندە باي قالادى, 5 ٶڭٸردە – نۇر-سۇلتان قالاسىندا (اعىمداعى جىلعى قاڭتاردان باستاپ – 1342 جاعداي), سونداي-اق الماتى, شىمكەنت قالالارىندا, اقمولا جəنە تٷركٸستان وبلىستارىندا ٶسۋٸ بايقالادى, ياعني الماتى قالاسىنداعى 84 جاعدايدان شىمكەنت قالاسىنداعى 700 جاعدايعا دەيٸن تٸركەلگەن. بٷگٸندە رەسپۋبليكا بويىنشا 74 ناۋقاس, ونىڭ ٸشٸندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا 19 ناۋقاس ەمدەلۋدە», – دەدٸ ج.بەكشين.
ول سونداي-اق قىزىلشامەن سىرقاتتانۋ كٶبٸنەسە ەگٸلمەگەن بالالاردىڭ اراسىندا تٸركەلٸپ وتىرعانىن, بۇل 60,2%-دان استام ادامدى (2815) قۇرايتىنىن ايتتى, ەگۋ جاسىنا تولماعان بالالار (1 جاسقا تولماعان) – 54%, مەديتسينالىق سەبەپتەرمەن كەيٸنگە قالدىرۋلار (جٸتٸ اۋرۋلار جəنە سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋى, وكنولوگييالىق اۋرۋلار, ورتالىق جٷيكە جٷيەسٸ اۋرۋلارىنىڭ اۋىر ٷدەمەلٸ اۋرۋلارى) – 32%, ۆاكتسيناتسييادان باس تارتۋ – 13,9% (391) سەبەپتەرٸ بويىنشا ەگٸلمەگەن.
ينفەكتسييانىڭ تارالۋىنا ەگٸلمەگەن ادامداردىڭ, ونىڭ ٸشٸندە 80-جىلداردىڭ سوڭىندا جəنە 90-جىلداردىڭ باسىندا ۆاكتسيناتسييانىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ۆاكتسيناتسييا الماعان كەلەشەك انالاردىڭ بولۋى دا ىقپال ەتتٸ.
بٷگٸندە ەپيدەميولوگييالىق كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا 10 مىڭنان استام ادام ەگٸلدٸ. ەۋروپا ەلدەرٸندە قىزىل شامەن سىرقاتتانۋدا جاعدايدىڭ كٷردەلەنۋٸ بايقالدى جəنە قازاقستاندا سىرقاتتىڭ ٶسۋٸ كٶپ تەگەن مەملەكەتتەرمەن ٸسكەرلٸك جəنە تۋريستٸك قاتىناستارعا بايلانىستى وسى ەلدەردە قىزىلشانىڭ ٶرشۋٸ سالدارىنان 2018 جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ ورىن الا باستاعان. قازاقستاندا اينالىمدا جٷرگەن قىزىلشانىڭ ۆيرۋستارىن گەنوتيپتەۋ ەۋروپالىققا ۇقساس D8 جəنە ۆ3 شتامدارىنىڭ اينالىمىن كٶرسەتٸپ وتىر. بۇل رەتتە, ۆ3 گەنوتيپٸندە Dublin گەنەتيكالىق جەلٸلەرٸ, سونداي-اق جوعارى اگرەسسيۆتٸلٸگٸمەن, پاتوگەندٸلٸگٸمەن جəنە جۇقپالىلىعىمەن سيپات تالاتىن Kabul جەلٸلەرٸ انىقتالعان.
قىزىلشا ۆيرۋسى اۋا-تامشى جولىمەن جەڭٸل بەرٸلەدٸ جəنە ٶمٸرشەڭ بٶلشەكتەرٸ قىزىلشا اۋرۋى ن تاسىمالداۋشى ٷي-جايدان شىعىپ كەتكەننەن كەيٸن ەكٸ ساعاتقا دەيٸن اۋادا ساقتالادى. قى زىلشا بٶرتپە پايدا بولعانعا دەيٸن تٶرت كٷن بۇرىن جəنە بٶرتپە پايدا بولعاننان كەيٸن تٶرت كٷنگە دەيٸن باسقا ادامدارعا بەرٸلە الادى. سوندىقتان اۋرۋ جۇقتىرعان ادام قىزىلشانىڭ ەشبٸر بەلگٸلەرٸنسٸز جəنە ٶزٸنٸڭ دەنساۋلىعى تۋرالى بٸلمەي ۆيرۋس تاراتۋدى جالعاستىرادى. ولار ادامدارمەن قارىم-قاتىناستا بولىپ, جۇمىسقا, مەكتەپكە, دٷكەنگە بارادى, مارشرۋتتاردا جəنە مەترودا جٷرەدٸ. ەگٸلمەگەن ادامدار ۆيرۋسى بار اۋامەن تىنىس العاننان كەيٸن 90% جۇقتىرۋ ىقتيمالدىعىنا ۇشىرايدى.
«ۆيرۋستىق ينفەكتسييالار بويىنشا, ونىڭ ٸشٸندە قىزىلشا بويىنشا ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, جاس بالالارى بار انالارعا, سونداي-اق əرتٷرلٸ سەبەپتەرمەن (بالاسىنىڭ دەنساۋلىعى ەگۋ جاسىنا تولماعان, ۆاكتسيناتسييادان باس تارتۋ جəنە ت.ب.) پروفيلاكتيكالىق ەگۋ الماعان بار لىق ادامدارعا قىزىلشا بويىن شا ەپيدەمييالىق جاعداي تۇراقتانعانعا دەيٸن ادامدار كٶپ جينالاتىن جەرلەرگە (ساۋدا-ويىنساۋىق ورتالىقتارى, كينوتەاترلار, حقكو جəنە ت.ب.) بارۋ دان باس تارتقان جٶن» دەگەن ۇسىنىسىن بٸلدٸردٸ ج.بەكشين.
قىزىلشادان قورعانۋدىڭ بٸردەن-بٸر تيٸمدٸ شاراسى – ۆاكتسيناتسييا. دەنە قىزۋىنىڭ كٶتەرٸلۋٸ, كاتارالدىق كٶرٸنٸستەر (جٶتەل, مۇرىننىڭ بٸتەلۋٸ, تاماقتىڭ اۋىرۋى) جəنە دەنەگە بٶرتپەنٸڭ شىعۋى سيياقتى بەلگٸلەر پايدا بولعان جاعدايدا ۋاقتىلى دياگنوستيكالاۋ, ەمدەۋ جəنە اسقىنۋلارعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا دəرٸگەرگە جٷگٸنۋ قاجەت.
قىزىلشا مەديتسينالىق كٶمەككە كەش جٷگٸنگەن جəنە قوسا جٷرەتٸن اۋىر اۋرۋلار بولعان جاعدايدا ٶلٸمگە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن. ياعني, پنەۆمونييا (ٶكپەنٸڭ قابىنۋى), برونحيت, ەنتسە فاليت (مي قابىعىنىڭ قابىنۋى) سيياقتى قابىنۋلاردىڭ اسقىنۋىمەن قاۋٸپتٸ. بۇدان باسقا, جول جٷرۋدٸ, ساياحاتقا شىعۋدى جوسپارلاعان كەزدە ازاماتتارعا بارۋ جوسپارلانىپ وتىرعان ەلدەگٸ ينفەكتسييالار بويىنشا ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدى بٸلۋ جəنە قورعانىش شارالارىن قابىلداۋ, قىزىلشا جاعدايى كەزٸندە ۆاكتسيناتسييا الۋ ۇسىنىلادى.
نۇربولات ابايۇلى
