«SMART CITY: aimaqtyń damýyndaǵy jańa múmkindikter» atty Resei jáne Qazaqstan sarapshylary qatysqan dóńgelek ústelde Máskeý, Krasnodar, Astana qalalarynda iske qosylǵan «Aqyldy qala» tujyrymdamasy boiynsha tsifrlandyrý jáne «SMART CITY Qyzylorda» tujyrymdamasyn júzege asyrý máseleleri talqylandy.
Sharany aimaqta jaqyn arada qurylǵan Oblystyq tsifrlyq tehnologiialar basqarmasy uiymdastyrdy.
«Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev atap ótkendei, «Ekonomikada tsifrlandyrýdy keńinen qoldaný birqatar salalarynyń joiylyp ketýine jáne túbegeili jańalaryn qurýǵa ákeledi. Bizdiń kóz aldymyzda bolyp otyrǵan ózgerister - bul tarihi shaqyrtýlar ári ult úshin múmkindik». Aita ketý kerek, tsifrlandyrý - bizdiń óńirdiń damýynda strategiialyq basymdyqqa ie. Osy baǵyttaǵy jumystardy tiimdi úilestirý maqsatynda biz Qyzylorda oblysynyń jeke memlekettik organy – tsifrlyq tehnologiialar basqarmasyn qurdyq»,-dedi aimaq basshysy Q.Kósherbaev.
«Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy jáne «Aqyldy qala» tujyrymdamasy aiasyndaǵy jobalardyń júzege asý barysy jóninde oblys ákiminiń orynbasary Evgenii Kim baiandady.
«Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy jáne «Smart city» tujyrymdamasy boiynsha 2018 jyly aimaqta 37 joba júzege asýda. Qyzylorda oblysy «Aqyldy basqarý» baǵytynda pilottyq aimaq retinde tańdaldy. Joǵaryda atalǵan jobalar 8 baǵyt boiynsha, onyń ishinde 5 negizgi joba «Smart City» aiasynda: bilim berý, densaýlyq saqtaý, turǵyn úi, kólik jáne qaýipsizdik salalary boiynsha júzege asyrylatyn bolady»,-dedi Evgenii Kim.
Sonymen qatar, ónerkásip salasyn tsifrlandyrý boiynsha «Intellektýaldy ken orny» tsifrlyq tehnologiiasyn engizý boiynsha jumys bastaldy. Nátijesinde munai óndirýdi 1-2%-ǵa, kúrdeli jóndeý merzimin 700 kúnge deiin arttyrý, operatsiialyq shyǵyndardy 10%-ǵa deiin tómendetý jáne basqarý sheshimderiniń tiimdiligin 20%-ǵa deiin arttyrý josparlanyp otyr. Ýran óndirý ónerkásibinde: «Baiken-U» JShS kásiporny «Qazatomónerkásip-Sairan» JShS-niń tazartý tsehynda daiyn buiymdardy jinaý blogynyń robottyq keshenin engizý tájiribesi boiynsha zertteýler júrgizýde. Robottyq keshendi engizý qolmen jumys isteýden bosatyp, ónimdi tasymaldaý-oraýǵa qatysty barlyq algoritmdi avtomattandyrýǵa jáne ekologiialyq jaǵdaidy jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Al, bilim berý salasynda aimaqtaǵy bilim berý mekemelerin memlekettik-jekemenshik áriptestik arqyly kompiýtermen qamtý boiynsha sharalar qabyldandy. Jyldyń aiaǵyna deiin barlyǵy 293 mektep joǵary jyldamdyqty Internet jáne Wi-Fi jelisimen jabdyqtalady. Sondai-aq, aimaqtaǵy 293 bilim berý mekemesi «Kúndelik» elektrondy jýrnal júiesine qosylǵan.
Densaýlyq saqtaý salasy boiynsha óńirdegi 80 paiyz meditsinalyq mekemelerde kejolaqty internet jelisi ornatylǵan. Meditsina mekemelerin «qaǵazsyz ainalymǵa» kóshirý boiynsha jumys bastaldy. Turǵyndarǵa kórsetiletin meditsinalyq qyzmetti jaqsartý maqsatynda «Oblystyq meditsinalyq ortalyqta integratsiialanǵan operatsiialyq júieni ornatý» jobasy júzege asyrylýda. Bul joba otaǵa daiyndyq ýaqytyn 20%-ǵa deiin qysqartyp, ólim qaýpin azaitady, sondai-aq, jylyna 3000-ǵa deiin operatsiia ótkizýge múmkindik beredi.
Qaýipsizdik sektoryn tsifrlandyrý sheńberinde 5 joba júzege asyrylatyn bolady. Qazirgi tańda IID jedel basqarý ortalyǵynda 272 beinebaqylaý kamerasy jáne 8 jol qozǵalysy erejesi buzylýyn tirkeitin júie jumys isteidi. 2022 jyldyń sońyna deiin Qyzylorda qalasynda 3200 beine kamerany ornatý jáne 31 jol qozǵalysy erejeleri buzylýyn tirkeitin júieni iske qosý josparlanýda. Sondai-aq, Qyzylorda oblysy 112 (112-ge uqsas) Biryńǵai dispetcherlik qyzmetin iske asyrý úshin pilottyq aimaq retinde tańdaldy.
Aýyl sharýashylyǵynda azyq-túlik taýarlary saýdasyn júieleý maqsatynda «Agrobirja» jobasy iske asyrylýda. Osy jobany júzege asyrý aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy taýar óndirýshileriniń keminde 30%-yn elektrondy saýda-sattyq júiesine tartýǵa, azyq-túlik baǵasyn kem degende 10% turaqtandyrýǵa múmkindik beredi. Aldaǵy ýaqytta «Avtomattandyrylǵan jylyjai qurylysy» jobasyn iske qosý josparlanýda.
Aýylsharýashylyǵynda 2018 jyly josparlanǵan ónim 600 tonna bolsa, odan keiingi jyldary 900 tonnany quraityn bolady. Sonymen qatar, veterinardyń jumys júktemesin 25% -ǵa tómendetý jáne eńbek shyǵyndaryn 40% tómendetý úshin «Mobi-Vet» jobasyn iske qosý josparlanyp otyr. Shieli aýdanynyń «Aqmaia» sharýa qojalyǵynyń jumysyn, onyń shegirtkelermen kúreste drondy paidalaný tájiribesin arnaiy atap ótken jón.
Kásipkerlik salasynda 2017 jyldyń 30 qańtarynda «Kásipkerler ortalyǵy» qurylǵan bolatyn. Qazirgi tańda atalmysh ortalyq «bir tereze» qaǵidaty boiynsha kásipkerlerge 40-tan astam qyzmet túrin kórsetedi. Ortalyqtaǵy barlyq qyzmetter aqysyz usynylady.
Sondai-aq, jer ýchaskesin jalǵa berý-satý quqyǵyn tapsyrý úshin saýda-sattyq protsesin avtomattandyrý boiynsha «Jer ýchaskeleriniń onlain-aýktsiony» júiesi quryldy.
Jiyn barysynda QR Prezidenti janyndaǵy Memlekettik qyzmet akademiiasynyń professory Dmitrii Kiselev tsifrlandyrý jobalaryn ázirleý jáne engizý tájiribesimen bólisse, «Aerogeomatika» kompaniiasynyń bas direktory Sergei Mishenko tsifrlyq tehnologiialar kómegimen Krasnodar biýdjetin jylyna jarty milliard rýblge deiin qalai ulǵaitqanyn aitty.
Máskeý aqparattyq tehnologiialar departamentiniń «Aqparattyq qala» MM basshysynyń orynbasary Aleksei Shegoltsov «Aqyldy qala – ósý men damý strategiiasy» atty baiandamasynda RF astanasyndaǵy «aqyldy qala» jobasynyń damý kezeńderimen tanystyrdy. Aita keteiik, jaqynda BUU reitingisinde Máskeý elektrondyq úkimet boiynsha birinshi orynǵa ie boldy.
«2011 jyly qol jetimdi qyzmetter men múmkindikterdi biryńǵai derekqorǵa jinai bastaǵanda qiyndaý boldy. Buǵan deiin memlekettik organdardyń aqparattandyrý salasyndaǵy biryńǵai saiasaty bolmaǵandyqtan, kóptegen málimetter qaitalanýy oryn aldy. «Bizdiń qala» jáne «Ashyq derekter» portaldaryn qurý azamattarǵa ártúrli saladaǵy máseleleri boiynsha shaǵymdaryn qaldyrýǵa jáne aqparat alýǵa múmkindik berdi. Biraq ýaqyt óte kele baǵdarlama turǵyndardyń barlyq qajettilikterin qanaǵattandyra almaityny anyqtaldy. Osylaisha derekterdi joǵary deńgeidegi sharalardan bastap naqty oqiǵalarǵa deiin biriktirýge múmkindik beretin «Aqyldy qala» strategiiasy ázirlendi. Barlyq salalyq baǵyttar belgili bir qurylymmen naqty blokqa toltyryldy. Ótkenge kóz jiberip, istelgen jumystarymyzdy baǵalaimyz jáne áli de atqarylar jumystardyń kóp ekenin túsinemiz», - dedi Aleksei Shegoltsov.
Sarapshylardyń baiandamasynan soń taqyryp boiynsha suraq-jaýap aiasynda talqylaýlar boldy.
Eske salaiyq, qazirgi tańda aimaqta smart-menedjment, bilim, densaýlyq saqtaý, turǵyn úi, kólik, qaýipsizdik jáne biznes salasynda 30-dan astam joba júzege asyrylýda. Qyzylorda oblysy «Aqyldy basqarý» baǵytynda pilottyq aimaq retinde tańdaldy. Onyń sheńberinde jańa kishi júielerge arnalǵan «Sitýatsiialyq ortalyqtyń aqparattyq-taldaý júiesin damytý» jobasy iske asyrylyp jatyr. Sonymen qatar, daryndy jastardy qoldaý úshin tehnikalyq laboratoriialar men kovorking ortalyǵynyń qyzmetterin kórsetý, IT-startap-jobalaryn jáne biznes-inkýbatordy damytý maqsatynda Qyzylorda qalasynda «IT parki» quryldy. Sondai-aq, 2017 jyly jeltoqsanda Qyzylorda oblysynda «HackDay2017» jas IT-mamandarynyń alǵashqy aimaqtyq festivali ótti. Halyqaralyq tájiribeni zerdeleý úshin aimaq delegatsiiasy Tatarstan Respýblikasy men Qytai Halyq Respýblikasynyń SmartCity jobasy aiasyndaǵy zamanaýi nysandaryn aralady.
