Álemniń on bes tilin erkin meńgergen qytailyq Liýi Siań alǵash shet tilderin úirenýdi qazaq tilinen bastaǵan eken. Jáne arnaiy kýrstarǵa da qatyspai shyńjańdyq dostarynan úirenipti. Tek qazaq tilin ǵana emes, sonymen qatar basqa da shet tilderdi ózdigimen úirengen Liýi til úirenýdiń ońtaily joldary jáne qazaqstandyqtar jaily oilaryn bólisken edi...
Meniń qazaqsha atym - Nurjan
Qazaq tiliniń arqasynda kóptegen qazaq dostar taptym
Qazaq tilimen tanysýym ýniversitetke qabyldanǵan kezden bastaldy. Ol kezde jataqhanada turatynmyn. Kórshim Nurlan degen shyńjańdyq qazaq boldy. Ol qytaisha óte jaqsy sóileitin. Birde onyń ózge tilde sóilegenin estip, birden qyzyǵýshylyǵym oiandy. Bul til jaily surap, úiretýin ótindim. Ol birden kelisti. Sodan soń qazaq tili degen kitap satyp alyp, oqi bastadym. Nurlan kirill áripterin bilmegendikten, erejelerdi óz betimmen oqyp, úirenýge týra keldi. Kirill áripterin mektepte júrgende azdap oqi alatynmyn, sondyqtan ol jaǵynan asa qiynshylyq týǵan joq. Qazaq tiliniń arqasynda kóptegen qazaq dostar taptym. Olarmen úirengen dúniemdi pysyqtap otyrdym.
Uiǵyr tilin bir aidyń ishinde úirenip aldym
Alǵash shet tilderin úirenýdi aǵylshyn tilinen bastaǵanymmen, ony tájiribe júzinde sol eldiń ókilimen tildesý arqyly júieli túrde jattyǵý múmkindigi bolmady. Tek teoriia júzinde oqyp, sonymen shekteldim. Keiin qazaq dostarymmen kezdesken soń, qazaq tilin oqyp qana qoimai, tórt jyl boiy kúndelikti osy tilde sóilep, sózdik qorymdy tolyqtyrdym. Qazaq tilin meńgergen soń, uiǵyr tilin bir aidyń ishinde úirenip aldym. Odan soń osy tilge uqsas túrik tilin de úirendim. Bul tilderge jol ashqan qazaq tili boldy. Odan ózge paidasyna toqtalsam, bastapqyda aǵylshyn tilinde dybystardy, áripterdi durys aita almaitynmyn. Biraq qazaqsha úirengende dostarym, ár qatemdi túzep, áripterdiń dybystalýyn úiretip, aktsentimdi joiýǵa kómektesti. Keiin aǵylshynsha dybystaýym da jaqsardy.
"Sóziń túsiniksiz, durys aitpaisyń" deitin
Til úirenýshilerge berer keńesim, bastysy sóilei berińizder. Aktsentten, qate aitýdan qysylmai múmkindik bolsa, sol tilde sóileitin adamdarmen tildesken jón. Oqý men sóileý qatar júrýi kerek. Men qazaqsha sóilegende alǵashqy kezderi, Yrysjan degen dosym "seniń sóziń túsiniksiz, durys aitpaisyń" deitin. Ishtei onyń sózderine renjitinmin, biraq úirenýdi, sóileýdi toqtatpadym. Men on bes tildi de esh qosymsha kýrska barmai, dostarymnyń kómegimen úirendim. Eger adamda shyn niet bolsa, kez kelgen tildi meńgerýge bolady.
Qazaqstan jaily qytai halqy kóp bile bermeidi
Qazaqstan jaily qarapaiym qytai halqy kóp bile bermeidi. Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵanyn ǵana bilýi múmkin. Sol sebepti qazaqtardyń ana tili orys tili, túrleri orystarǵa uqsas dep oilaidy. Ortalyq Aziia memleketteri eknomikalyq áleýeti jaǵynan birdei dep oilaidy. Shyndyǵynda Qazaqstan ekonomikasy jaǵynan, qazba bailyǵy jaǵynan áldeqaida joǵary. Ortalyq Aziia elderiniń ishinde kósh basynda keledi. Qazaqstanǵa baryp kórmedim, sol sebepti ol el týraly biletinim de kóp emes. Úsh júzge bólinetinin, Naiman, Alban, Kerei degen rýlar bar ekenin bilemin. Jáne ózge Ortalyq Aziia elderine qaraǵanda Qazakstanda orys kóp. Sol sebepti keibir qalalarda tek oryssha sóileidi. Meniń bir eki qazaq dostarym bar, olar múlde qazaqsha sóilei almaidy.
Memlekettik deńgeide eki el óte jaqyn, ári tatý dos. Biraq qarapaiym halyqtyń túsinigi basqa. Birin biri týraly múlde bilmeidi. Ol osy tildi bilmegenniń saldary dep oilaimyn.
“Mýzart”, “Orda” toptarynyń ánderi unaidy
Qazaq mádenietimen tanystyǵym tildi úirengen soń bastaldy. Qazaqsha ánder tyńdap, kinolaryn kórdim. “Mýzart”, “Orda” toptarynyń ánderi unaityn. Esimde qalǵany “Saǵyndym Almatymdy”, “Belgisiz jan” ánderi. Kóp kinolaryn da kórgenmin. Biraq attary esimde qalmapty, tek “Jaraly sezim” degen kinony umytpadym. Aqyndardan Abai Qunanbaiulyn oqydym.
Shyńjańdyq qazaqtar men qazaqstandyq qazaqtar eki túrli
Qazaqstan týraly kóp bilmegen soń bolar Qytaimen uqsastyq tappadym. Qytaidyń Koreiamen, Japoniiamen uqsas jerleri kóp. Tipti qazaqtardy alatyn bolsaq, shyńjańdyq qazaqtar men Qazaqstandyq qazaqtar eki túrli. Birine qytai tili, mádenieti áser etse, ekinshisinen orystardyń áserin baiqaýǵa bolady.
Bilim berý júiesi, tárbie bólek. Mysaly, qazaq qyzdaryn dos retinde qushaqtaýǵa bolady, al qytailyq qyzdarǵa nemese shyńjańdyq qazaq qyzdarǵa olai jasaý ersi kórinedi. Bizge ol jat.
Shyńjańdyqtar Qazaqstannan kelgen qazaqtarmen sóilesý qiyn deidi. Olarmen kelisemin. Qazaqtar óz aralarynda qazaqsha sirek sóilesedi. Keide qytailyq qazaqtarǵa joǵarydan qaraityndai kórinedi. Temir degen qazaqstandyq dosymnan nege olai etesińder degenimde, “Olar kedei. Az tabys tabady” degen bolatyn...
Qazaqtar óte jaqsy, sándi kiinedi
Stýdent kezimde qazaq dostarym kóp bolatyn. Olar maǵan qazaqshany tez úirenýge kóp septigin tigizdi. Qazir de bar qazaq dostarym, biraq burynǵydai kóp emes.
Qazaqtardyń minezi týraly aitar bolsam, olar ashyq. Kez kelgen adammen birden sóilesip ketedi. Bilegendi jaqsy kóredi jáne jaqsy bileidi de. Qazaqtardyń minezin kóbinshe orystarǵa uqsatamyn.
Alǵashqyda maǵan qyzyq kóringeni, qazaqsha sóilei bastasam, shyńjańdyqtar tań qalatyn, al qazaqstandyqtar onsha tań qala qoimaityn jáne keibireýi qazaqsha sóilegisi kelmeitin.
Qazaqtar óte jaqsy, sándi kiinedi. Ol orystardyń áseri dep oilaimyn. Qytailyqtar kiimge, sánge asa mán bermeidi.
15 kg salmaqtan aryldym
Ádette saǵat tańǵy beste turamyn. Odan artyq uiyqtai almaimyn. Sodan soń jańa sózder jattap, jańalyqtar oqimyn. Stadionǵa baryp, 5 km júremin. Sonyń arqasynda 15 kg salmaqtan aryldym. Fýtboldy jaqsy kóremin. Keide dostarymmen kezdesip, fýtbol qaraimyz.
Germaniia halqynyń mádenieti janyma jaqyn
On bes eldiń tilimen, mádenietimen tanyspyn. Sonyń ishinde Germaniia halqynyń mádenieti janyma jaqyn. Óitkeni olardyń kópshiligi tárbieli, bilimdi, zańdy qurmettep, oǵan baǵynady. Adamdardyń bir birine degen qarym qatynasy da jaqsy. Oiyndaǵysyn búkpei, ashyq, tik aitady jáne odan olardyń bir birine degen kózqarasy ózgermeidi. Qazaqstanda qalai ekenin bilmeimin. Biraq qytaida olai pikirińdi tik aitar bolsań, jaqyn dostaryńnyń ózin joǵaltyp alýyń múmkin.
Áieldi qytaidan emes, ózge ulttan alǵym keledi
Áieldi qytaidan emes, ózge ulttan alǵym keledi. Ózim birneshe tildi bilgendikten, maǵan ózge ultpen túsinisý ońai. Bir jaǵynan ózge bir tildi úirenýge taǵy bir múmkindik týady.
Qazaq taǵamdary uiǵyr taǵamdaryna uqsas dep oilaimyn
Qazaq taǵamdarynan qurt jep kórdim, óte tuzdy ári qatty bolady. Ózgesin kórmedim. Jalpy attaryn bilemin: qaimaq, naryn, samsa. Qazaq taǵamdary uiǵyr taǵamdaryna uqsas dep oilaimyn. Bolashaqta jep kórermin dep úmittenemin.
Biletin tilderim: aǵylshyn, ispan, portýgal, italian, nemis, japon, káris, frantsýz, orys, niderland, rýmyn, qazaq, uiǵyr, túrik, qytai tilderi.
Daiyndaǵan Ainur Slámǵajy,
Beijiń qalasy
.jpg)