Qytai Halyq Respýblikasynyń túrmesinde otyrǵan Qazaqstan azamatshasy Aqjarqyn Turlybaidyń anasy qyzynyń qazirgi jaǵdaiy men atyshýly qylmystyq iske qatysty tyń derekterdi aityp berdi, dep jazady Sputnik Qazaqstan tilshisi.
2014 jyldyń naýryz aiynda Gýanchjoý áýejaiynda 4,5 keli esirtkimen ustalǵan Aqjarqyn Turlybai isi kúlli eldi dúrliktirgeni belgili. Biri ony aqshanyń sońynan ketti dep aiyptasa, endi biri 20 jastaǵy qazaq qyzy esirtki biznesimen ainalysty degenge senbedi. Tanystarynyń ótinishimen Malaiziiaǵa taýar jetkizip berýge kelisken ol áldekimderdiń shyrmaýyna tústi dedi. Qarshadai qyzdyń týystary Aqjarqynnyń kinásiz ekenin aityp, elden kómek kútti. Tipti anasy Elbasydan arasha da surady. 2015 jyly Gýanchjoý soty qazaq qyzyna ómir boiyna bas bostandyǵyn aiyrý jazasyn berdi. Aqjarqynnyń advokattary (avt: qazaqstandyq Suńqar Nurmaǵambetov jáne qytailyq eki qorǵaýshy) sottyń bul úkimimen kelispei, Joǵarǵy sotqa shaǵym túsirdi. 2016 jyldyń sáýirinde apelliatsiialyq sot qazaq qyzyn ómir boiyna bas bostandyǵynan aiyrǵan Gýanchjoý soty úkiminiń zańdy kúshin joiyp, isti qaita qaraý týraly qaýly shyǵardy. Odan beri 2 jyl, 4 ai ótti. Jalpy eseppen alǵanda Aqjarqyn Turlybai 4 jyl, 5 ai ǵumyryn Qytai abaqtysynda ótkizip otyr.
Qyzymdy úsh-aq ret kórdim…"
"Tula boiy tuńǵyshymnyń esirtki biznesimen ainalysty degeni jalǵan aiyp, ana júregim aldamaidy" degen Aqjarqynnyń anasy sary ýaiymǵa salynǵanynan biyl insýlt alyp, aýrýhanadan bir-aq shyqqan. Birneshe ai em qabyldaǵan ol búginde jaǵdaiym jaqsy, ózegimdi órteitini perzentime degen saǵynyshym deidi.
"Aqjarqyn Qytaida ustalǵaly beri úsh-aq ret kórdim. Sońǵy ret 2016 jyly sot otyrysynda kezdestim. Odan beri 2,5 jyl ótti. Men úshin bul qandai aýyr ekenin sózben jetkize almaimyn. Qorǵaýshylarynyń aitýynsha, jaǵdaiy birqalypty. Jumys istep júr dedi. Ózine qajetti kitaptardy Qytaidaǵy qorǵaýshysy aparyp berip júr. Biraq sany shekteýli jáne tek aǵylshyn tilinde bolýy kerek", — degen Aqjarqynnyń anasy Zýhra Seitimova birinshi kezekte ata-ájesi úshin de alańdap otyrǵanyn jetkizdi.
Óitkeni Aqjarqyn ata-ájeniń qolynda tárbielengen. Onyń Qytai elinde ustaldy degenin estigen qariialar úshin bul habar qatty soqqy bolyp tigen.
Qytailyq mamandar da Aqjarqyn jaǵynda
Suhbat barysynda "Qyzymnyń aqtalyp shyǵatynyna senimdimin" dep birneshe ret aitqan Zýhra Seitimova advokattary da sot úkimi Aqjarqynnyń paidasyna shyǵady dep boljam jasap otyr deidi.
"Aqjarqyn osy ýaqytqa deiin taǵylǵan kináni moiyndaǵan joq. Basynda onyń isi qujattarda basqasha jazylǵan, keiin oǵan taǵylǵan ómir boiyna bas bostandyǵynan aiyrý jazasy alyndy. Endi is qaita qaralyp jatqan soń qujattar da ózgertiletini belgili. Ótkende qorǵaýshysy istiń sozylyp ketýin osymen bailanystyrdy. Shynymdy aitsam, ne oilarymdy da bilmeimin. Ishki túisigim aldamaidy dep otyrmyn" degen Zýhra Seitimova qytailyq keibir mamandar da Aqjarqynnyń kinásiz ekenine senip otyr deidi.
"Aqjarqynnyń áýejaida ustalǵan kezindegi videojazbalardy kórgen qytailyq psiholog mamandary eger sómkesinde esirtki baryn biletin adamnyń júzinde kishkene bolsyn emotsiianyń baiqalyp, qobaljýy tiistigin aitypty. Al Aqjarqyn eshbir alańsyz turǵan. Mamandardyń aitýynsha, eger adam bir ret bolsa da esirtki qoldansa, qan quramynda ol birneshe ýaqytta joiylyp ketýi múmkin, biraq tyrnaq pen shashta ómir boiyna saqtalady eken. Tipti esirtkini jai ustap kórgen adamnyń qolyndaǵy kletkalarda onyń quramy saqtalady deidi. Bul eki saraptama qorytyndysynda da Aqjarqyn taza bop shyqty. Advokattary da shyndyqtyń jeńip shyǵatynyna sendirip otyr",-dedi Qytai túrmesinde otyrǵan boijetkenniń anasy.
"Advokat aqysyn tappai otyrmyn"
Aqjarqyn Turlybai isti bolǵan soń ata-anasy úilerin satyp, týystarynan jylý jinaǵan. Keiin kredit alǵan. Bas-aiaǵy jinalǵan 10 myń AQSh dollaryn Qytaidaǵy qos advokattyń qyzmet aqysy retinde tólegen. Onyń biri aǵylshyn jáne orys, ekinshisi qytai tilin erkin meńgergen. Al Qazaqstandaǵy qorǵaýshy Suńqar Nurmaǵanbetov Aqjarqynǵa aqysyz arasha bolyp keledi.
"Qytaidaǵy eki qorǵaýshynyń qyzmet aqysynyń bir million teńgesi qalǵan. Ony naýryz aiynda berýim kerek edi. Ózim "Qyzmet aqysyn áli kúnge deiin tólemegen soń, jumys istemei jatyr ma eken?" dep oilanyp otyrmyn. Bir million teńge biz úshin ońai aqsha emes. Ózim eki jerde jumys isteimin, tapqan tabysym kreditim (Aqjarqyn ustalǵan kezde qorǵaýshy aqysyn tóleý úshin alynǵan – avtor) men kúndelikti as-aýqattan artylmaidy. Aqjarqynnan ózge de perzentterim bar ǵoi" dep muńyn shaqqan ana qarjynyń joqtyǵy qoldy bailap otyrǵanyn aitty. Tipti Qytai eline barmaq túgili, viza jasatýdyń ózine aqsha tappai otyr eken. SIM jasap bergen viza merzimi ótip ketipti.
Úkim shyǵatyn kúndi eshkim bilmeidi
"Qorǵaýshylar úkim ótken jyldyń basynda shyǵyp qalar dep úmittendirip edi. Keiin sol jyldyń sońynda ary ketse úsh aida úkim shyǵýy múmkin dep te boljam jasady. Odan beri qanshama ýaqyt ótti. Qazir habar joq. Advokattary kútýden basqa amal joq deidi. Úkimniń qashan shyǵatyny týraly tipti boljam da jasai almai otyr ol kisiler. Qorǵaýshylary qoldarynan kelgenniń baryn jasap jatqanyna senimdimin. Osy tamyz aiynyń ishinde Qytaidaǵy qorǵaýshylarynyń biri Almatyǵa kelmekshi. Jaqsy habar bolar dep úmittenip otyrmyn", - dedi Zýhra Seitimova.
Eske sala ketsek, jýyrda ǵana Aqjarqyn Turlybaidyń Qazaqstandaǵy advokaty Suńqar Nurmaǵanbetov Qytai eline baryp qaitty.
"Shildeniń 17-20 aralyǵyndy Qytaida boldym. Jumysym Aqjarqyn Turlybaidyń isine qatysty. Qazir ne bolyp jatyr? Sot sheshimi jariia etý satysynda tur. Sot (jańa quram) keńes berý bólmesine ketti. Aqjarqynnyń jaǵdaiy burynǵydai qanaǵattanarlyq deńgeide”, – dep jazdy advokat jelidegi paraqshasynda.
