Qytai 16 eldiń jýrnalisine Shyńjańdaǵy lagerlerdi kórsetti

Qytai 16 eldiń jýrnalisine Shyńjańdaǵy lagerlerdi kórsetti

Shyńjańdaǵy "kásiptik úirený ortalyǵy". Onda turyp jatqan azamattardyń sheteldik jýrnalisterdi qarsy alý sáti. 5 qańtar 2019 jyl.

Qytai memlekettik keńesiniń aqparat bólimi 17-23 tamyzda Shyńjań ólkesine 16 elden 20 jýrnalist shaqyryp, Qashqar men Aqsýdaǵy tárbieleý ortalyqtaryn kórsetken. Shyńjańǵa barǵandardyń arasynda Aýǵanstan, Resei, Bangladesh, Túrkiia, Japoniia, Pákistan jýrnalisteri bar. Bul týraly 25 tamyzda Qytaidyń ortalyq televideniiasyna (CCTV) silteme jasaǵan Reuters aqparat agenttigi habarlady.

Qytai biligi tilshilerge arnaiy media seminar uiymdastyryp, Shyńjań qalasyn aralatqan.

"Jýrnalister Shyńjańdaǵy aýyl-aimaqtyń damýy men ekologiiany qorǵaý jumystaryna tań qaldy. Tilshiler Qashqardaǵy eski qalashyqqa baryp, jóndelgen úiler men dúkenderdi kórdi. Bul úiler jóndelse de, memlekettiń qarjysynyń arqasynda ulttyq naqyshyn saqtap qalǵan" dep málimdedi CCTV.

"Shyńjańda turyp jatqandarǵa ulttyq, dini sharalarǵa tyiym salynbaǵan. Osyndaǵy musylmandar, imamdar, jergilikti turǵyndarmen sóileskenimizde olar Shyńjańda eshqandai qysym joǵyn aitty" dedi Bangladeshten kelgen jýrnalist Mustafa Kamal CCTV arnasyna.

CCTV habarlaýynsha, jýrnalister Aqsýdaǵy qaita tárbieleý ortalyǵyna baryp, kinoteatr, sýret salý bólmesin, psihologiialyq kómek ortalyǵyn kórip, "stýdentterdiń qyzyqqa toly ómirine kýá bolǵan".

Pekin bul jolǵy jýrnalister seminaryna Shyńjańdaǵy lagerlerdi synap júrgen Batys elderiniń tilshilerin, BUU ókilderin shaqyrǵan joq.

2017 jyly kókteminde Shyńjań aimaǵyndaǵy az ulttar qysym kórip, olardyń keibiri lagerler qamalyp jatqany aityla bastaǵan. BUU Shyńjańdaǵy "saiasi tárbieleý ortalyqtarynda" millionǵa jýyq adam "erkinen tys" qamaýda otyrǵanyn, olardyń arasynda uiǵyrlar men qazaqtar baryn málimdegen.

Qazaqstannyń birneshe qalasynda azamattar jinalyp, "Shyńjańda jaqyndarymyz qysym kórip jatyr, lagerde otyr, Qazaqstanǵa óte almaidy" degen. Olar Qazaqstan biliginen, halyqaralyq uiymdardan kómek suraǵan. Qazaqstan syrtqy ister ministrligi "Shyńjańdaǵy lagerler Qytaidyń ishki máselesi, onda qamaýda otyrǵan qazaqtar Qytai azamaty" degen. Keiin ministrlik Pekinmen kelissóz júrgizip, Shyńjańnan bergi betke óte almai qalǵan qazaqtardyń máselesi sheshilip jatqanyn aitqan.

Qytai úkimeti basynda saiasi tárbieleý ortalyqtarynyń baryn joqqa shyǵaryp keldi. Keiin Pekin Shyńjańdaǵy saiasatyn "ekstremizmge qarsy shara" dep atap, adamdar erkinen tys otyrǵan lagerlerdi "til úirenip, kásipke baýlityn " ortalyqtar dep túsindirgen edi. BUU men Batys elderi Pekinnen Shyńjańǵa kirýge birneshe ret ruqsat suraǵan. Biraq Qytai Batys elderiniń ókilderin Shyńjańǵa shaqyrmai otyr.

Biyl shildede Japoniia, Avstraliia, Ulybritaniia, Kanada, Frantsiia, Germaniia, Shveitsariia bastaǵan 22 eldiń BUU-daǵy elshileri BUU-nyń Adam quqyǵy keńesine Qytaidyń Shyńjańdaǵy saiasatyn aralasýdy surap, hat jazǵan. Olar Shyńjańdaǵy dini azshylyqtar qamaýda otyrǵan lagerlerdegi qysymdy aiyptaǵan.

Keiin 37 eldiń BUU-daǵy elshileri uiymnyń Adam quqyǵy keńesine hat joldap, Pekinniń Shyńjańdaǵy saiasatyn qoldaitynyn málimdedi. Olardyń qatarynda Resei, Saýd Arabiiasy, Belarýs, Tájikstan, Túrkimenstan bar.

Azattyq