Qorqyt ata murasy men qazaq atbegileriniń kóktemgi joralǵylary Adamzattyń materialdyq emes mádeni muralarynyń tizimine engizildi, dep habarlaidy "Ult aqparat" QR SIM baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Materialdyq emes mádeni murany (MEMM) qorǵaý jónindegi Úkimetaralyq komitet atalǵan qazaqstandyq usynystardy óziniń 2018 jylǵy 26 qarasha men 1 jeltoqsan aralyǵynda Mavrikii Respýblikasynyń astanasy Port-Lýi qalasynda ótip jatqan 13-shi sessiiasy aiasynda maquldady. Qazaqstan IýNESKO-nyń osy bedeldi qurylymynyń jumysyna alǵash ret tolyqqandy múshe retinde qatysýda. Otandyq delegatsiianyń quramynda IýNESKO jáne ISESKO isteri jónindegi Ulttyq komissiia men IýNESKO janyndaǵy Turaqty ókildik qyzmetkerleri, MEMM salasyndaǵy sarapshylar, Qyzylorda oblysynyń ákimdigi men «Ulytaý» qoryq-murajaiynyń ókilderi bar.
«Qorqyt ata murasy: epos mádenieti, halyqtyń ańyz áńgimeleri men áýenderi» nominatsiiasyn Qazaqstan, Ázerbaijan men Túrkiia birlese ázirlep, usyndy. Qobyzshy Maqsat Muhamedjan kópshiliktiń aldynda Qorqyttyń «Qońyr» kúiin oryndap, búkil álemnen jinalǵan qaýymnyń kóńilinen shyǵa bildi. Sessiia barysynda Qorqyt kúilerin oryndaý dástúri myń jyldan astam ýaqyttan beri urpaqtan urpaqqa jalǵasyp kele jatqany jáne túrki halyqtarynyń ortaq tamyrlaryn kórsetetini atap ótildi.
«Qazaq jylqyshylarynyń dástúrli kóktemgi ádet-ǵuryptary» halqymyzdyń «qymyzmuryndyq», «bie bailaý» jáne «aiǵyr qosý» degen joralǵylaryn qamtidy. Olardyń búginge deiin jalǵasýynyń dáleli retinde Qaraǵandy oblysynyń Terisaqqan aýylynda jyl saiyn ótkizilip kele jatqan salt-dástúr merekesi keltirildi. Jylqynyń qazaqtyń ulttyq sana-seziminde alatyn orny erekshe, iaǵni Komitettiń bul sheshimi jylqy dese ishken asyn jerge qoiatyn bizdiń halqymyz úshin qýanyshty bolatyny sózsiz.
Qazaqstannyń IýNESKO janyndaǵy Turaqty ókiliniń orynbasary Asqar Abdrahmanov «Prezident Nursultan Nazarbaev óziniń jaqynda jariialanǵan «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda atap kórsetkendei, b.d.d. IV myńjyldyqtaǵy Botai mádenietin zertteýdiń nátijelerine sáikes Qazaqstan adam balasy atty alǵash qolǵa úiretken jer bolyp tabylady, munyń ózi búkil adamzat órkenietiniń damýyna úlken áser etti. Komitettiń bul sheshimi barsha otandastarymyz úshin zor maqtanyshtyń arqaýyna ainalady», - dep airyqsha aitty.
Dańqty dástúrlerimizdiń IýNESKO tizimine qosylýy tek nasihattaýmen shektelmeýge, olardy bolashaq urpaqtar úshin saqtap qalý jolynda mamandar, jergilikti halyq pen bilik oryndarynyń birlesken keshendi jumysynyń jalǵasýyna demeý bolýǵa tiis.
Komitet, sondai-aq, elimizdiń Materialdyq emes murany qorǵaý jónindegi Konventsiiaǵa 2011 jylǵy jeltoqsanda qosylǵannan beri onyń talaptaryn júzege asyrý boiynsha elimizde atqarylǵan tiisti jumys jaiyndaǵy esebine oń baǵa berdi.
Jinalystyń ashylýynda qatysýshylar qazaq atbegileriniń joralǵylary boiynsha nominatsiianyń avtory bolǵan jáne odan buryn Dúniejúzilik mura tizimine Qoja Ahmet Iassaýi kesenesi men Tamǵaly petroglifterin qosýǵa belsendi atsalysqan, mádeni muramyzdy qorǵaýdaǵy bedeldi otandyq maman Elena Horoshty eske alyp, bir minýt únsizdik jariialandy.
2018 jylǵy maýsymda Materialdyq emes mádenietti qorǵaý jónindegi Konventsiiaǵa tarap-memleketterdiń Parijde ótken 7-shi sessiiasynda tartysty básekelestiktiń nátijesinde elimiz atalǵan Komitettiń quramyna alǵash ret sailanǵan bolatyn. Bul osy saladaǵy mamandarymyzǵa tórt jyl boiy ózderiniń MEMM anyqtaý, qorǵaý jáne nasihattaýda jiǵan-tergen bilimderin qoldanýǵa jáne álemniń barlyq aimaqtarynan jinalatyn áriptesterimen yqpaldastyqta baǵaly tájiribe jinaqtaýǵa múmkindik beredi.
Adamzattyń MEMM Reprezentativtik tizimine jańa otandyq elementterdiń qosylýymen olardyń bizdegi jalpy sany onǵa jetti. Osy kúnge deiin oǵan dombyra kúiin oryndaý men kiiz úi qurý óneri, aitys, qazaq kúresi, Naýryzdy merekeleý, qusbegilik, qatyrma nan pisirý, asyq oiyny engizilgen edi.
Ótken sessiianyń aiasynda atalǵan tizimge 39 jańa elementti qosý qarastyrylýda, olardyń arasynda Soltústik jáne Ońtústik Koreianyń tuńǵysh ret birlesken usynysymen engizilgen korei halqynyń ssireým kúresi bar; jalǵasyp jatqan sessiia aldynda Reprezentativtik tizimge engen elementter jalpy sany 399-dy qurady.
Tanymal tizimge ený - tiisti salt-dástúrler mańyzdylyǵynyń halyqaralyq turǵydan tanylýynyń belgisi. Ol memleketterdiń tiisti mádeni murany qorǵaýǵa mindetti ekenin bildiredi.
