Kúz - immýndyq júieni nyǵaitatyn maýsym. Almaty qalasy Pediatriia jáne balalar hirýrgiiasy ǵylymi ortalyǵynyń joǵary sanatty pediatry Áliia Amangeldieva balalardyń immýnitetin kúsheitýdiń negizgi joldaryn aityp berdi, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
– Adamnyń immýniteti qalai qalyptasady?
– Immýnitet – adam densaýlyǵyn syrtqy jaǵymsyz áserden saqtap, bakteriia, mikrob, virýs syndy bóten aǵzalar men infektsiialarǵa qarsylasatyn aǵzanyń qorǵaýshy áreketi. Immýnitettiń eki túri bolady - týa bitken jáne júre paida bolǵan. Týa bitken immýndyq júie tuqym qýalaidy. Ol bala dúniege kelgen sátten bastap belsendi bolady. Ol teriden, tynys alý, asqazan-ishek jáne zár shyǵarý joldarynan turatyn shyryshty qabyqtan turady. Munyń bári sizdiń balańyzdyń aǵzasyn qorǵaýǵa kómektesetin fizikalyq kedergilerdi týdyrady. Al, ýaqyt óte kele paida bolǵan immýndyq júie adam aǵzasyn qorǵaý úshin jasýshalar (antideneler) qalyptastyrý úshin týa bitken júieni paidalanady. Bul antidenelerdi V– limfotsitteri dep atalatyn jasýshalar jasaidy. Júre paida bolǵan immýndyq júie ózgeredi. Iaǵni,immýndyq júiege ziiandy aýrýlardan saqtaityn antidene qalyptastyrýǵa jattyǵady. Adam aǵzasy immýndyq júieniń myqtylyǵynan túrli aýrýlardy jeńip shyǵady.
– Statistikaǵa sáikes, balalar eresekterge qaraǵanda jii aýyrady eken, balanyń immýnitetin qalai kóterýge bolady?
– Ana súti balanyń immýnitetin kóteredi. Bul ǵylymi dáleldengen. Sondyqtan balany bir jasqa deiin emizgen abzal. Ana súti aqýyzdarǵa bai. Al, eresek balalarǵa keletin bolsaq, olarǵa gigiena erejelerin úiretý kerek. Balany taza aýaǵa jii shyǵaryp, kúndiz bir ýaqyt uiyqtatyp alǵan durys. Múmkindiginshe balany syrttan tamaqtandyrmaǵan jón. Eń bastysy, jii aýyryp qalmas úshin balańyzdyń immýnitetin kóterý kerek.
– Balasy jii aýyratyn ata-analarǵa qandai keńes beresiz?
– Tazalyq. Qoldy jii jýý qajet.Ol túrli virýstar men bakteriialardan qorǵaidy. Jemis-jidek pen kókóniste kóbirek paidalanǵan jaqsy.Balaǵa sýyq sý bermegen durys. Sýyp qalǵan tamaqty mindetti túrde jylytyp berý qajet.
– Úsh jasqa deiingi balaǵa antibiotik bermeý kerek, óitkeni olar immýnitetti tómendetedi deidi bul ras pa?
– Antibiotikter - bul meditsinadaǵy mańyzdy jetistikterdiń biri jáne ony durys qoldanǵan kezde adam ómirin saqtaidy. Sonymen qatar, antibiotikter ziiandy janama áserlerge de ie bolýy múmkin. Keide immýndyq júiege qarsy jumys isteidi.Atibiotikter bakteriialarǵa áser etedi, biraq virýstarǵa emes. Bakteriiaǵa qarsy preparattardy qabyldaý arqyly Siz immýnitetińizdi álsiretesiz.
– Kúz jáne qys mezgilinde qandai dárýmender qabyldaǵan jón?
– Kúndelikti tutynyp júrgen taǵamdarda dárýmender, mineraldar jáne mikroelementter bar. Ony bárimiz jaqsy bilemiz. Sondyqtan dárihanalarda satatyn vitaminderdi qabyldaýdyń qajeti joq dep oilaimyn. Profilaktikalyq shara týraly aitatyn bolsaq, onda densaýlyqqa paidaly ónimderdi qabyldasaq bolǵany.
Mysaly, jidekter antioksidanttarǵa, dárýmenderge, mineraldarǵa jáne amin qyshqyldaryna bai. Ásirese balalarǵa paidaly.Ol immýndyq júieni nyǵaitýǵa kómektesedi. Maily balyqtarda búkil aǵzaǵa arnalǵan birinshi nómirli qabynýǵa qarsy qural - omega-3 mailary bar. Onda E dárýmeni bar. Jumyrtqa - bul aqýyzdyń keremet kózi jáne aǵzaǵa kaltsiidi sińirýge kómektesetin D dárýmeni bar taǵamdardyń biri. Sondai-aq, jumyrtqa quramynda temir, A dárýmeni jáne V tobyndaǵy dárýmenderdiń kóp mólsheri kezdesedi.
Apelsin, kivi, qyzyl jáne sary burysh, qyzylshada S dárýmeni bar. Jalpy, qanyq tústi jemis-jidekter antioksidanttarǵa bai. Olar mikrobtarmen kúresedi.
Vitaminder - bul qarsy kórsetkishteri bar dári-dármekter.Olar kóptegen janama áserler týdyrýy múmkin, sondyqtan olardy dárigerdiń nusqaýymen ǵana qoldaný kerek.
– Tumaý Kavasaki sindromyn týdyrýy múmkin, sonymen qatar koronavirýs infektsiiasyn juqtyrǵan balalarda asqynýlar týǵyzady deidi, osy týraly aityp berińizshi?
– Kavasaki aýrýy – sebebi tolyq anyqtalmaǵan sirek kezdesetin sindrom. Negizinen 5 jasqa deiingi balalarda kezdesedi, ári qyzýdy týdyrady. Ol búkil denedegi qan tamyrlary qabynatyn vaskýlitterdiń bir túri.
KVI juqtyrǵan balalarda kezdesken belgiler Kavasaki aýrýynyń naq ózi emes. Muny Kavasaki aýrýynyń simptomdary deýge bolady. Iaǵni ýaqytsha Covid-19 indetimen qabattasqan mýltijúielik qabyný sindromy (MQS). Bul aýrýdyń belgileri indettiń jeńil jáne simptomsyz túrine shaldyqqan balalarda baiqala bastaýda. Kavasakige uqsas sindromnyń naǵyz Kavasaki sindromynan aiyrmashylyǵy – osy. Sindrom dene qyzýynyń kóterilýinen bastalady, sol kezde jótel, entigý paida bolýy múmkin. Naqty Kavasakidiń aýrýyna uqsas belgilerdiń biri – bórtpe, tildiń, erinniń qyzarýy, alaqannyń isinýi. Sondyqtan aýrýdy tym asqyndyryp almaýy úshin sindromnyń simptomdary baiqalǵan sátten birden dárigerge qaralý kerek.
– Áńgimeńizge rahmet!
