كٷز - يممۋندىق جٷيەنٸ نىعايتاتىن ماۋسىم. الماتى قالاسى پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ جوعارى ساناتتى پەدياترى ەلييا امانگەلديەۆا بالالاردىڭ يممۋنيتەتٸن كٷشەيتۋدٸڭ نەگٸزگٸ جولدارىن ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
– ادامنىڭ يممۋنيتەتٸ قالاي قالىپتاسادى?
– يممۋنيتەت – ادام دەنساۋلىعىن سىرتقى جاعىمسىز ەسەردەن ساقتاپ, باكتەرييا, ميكروب, ۆيرۋس سىندى بٶتەن اعزالار مەن ينفەكتسييالارعا قارسىلاساتىن اعزانىڭ قورعاۋشى ەرەكەتٸ. يممۋنيتەتتٸڭ ەكٸ تٷرٸ بولادى - تۋا بٸتكەن جەنە جٷرە پايدا بولعان. تۋا بٸتكەن يممۋندىق جٷيە تۇقىم قۋالايدى. ول بالا دٷنيەگە كەلگەن سەتتەن باستاپ بەلسەندٸ بولادى. ول تەرٸدەن, تىنىس الۋ, اسقازان-ٸشەك جەنە زەر شىعارۋ جولدارىنان تۇراتىن شىرىشتى قابىقتان تۇرادى. مۇنىڭ بەرٸ سٸزدٸڭ بالاڭىزدىڭ اعزاسىن قورعاۋعا كٶمەكتەسەتٸن فيزيكالىق كەدەرگٸلەردٸ تۋدىرادى. ال, ۋاقىت ٶتە كەلە پايدا بولعان يممۋندىق جٷيە ادام اعزاسىن قورعاۋ ٷشٸن جاسۋشالار (انتيدەنەلەر) قالىپتاستىرۋ ٷشٸن تۋا بٸتكەن جٷيەنٸ پايدالانادى. بۇل انتيدەنەلەردٸ ۆ– ليمفوتسيتتەرٸ دەپ اتالاتىن جاسۋشالار جاسايدى. جٷرە پايدا بولعان يممۋندىق جٷيە ٶزگەرەدٸ. ياعني,يممۋندىق جٷيەگە زيياندى اۋرۋلاردان ساقتايتىن انتيدەنە قالىپتاستىرۋعا جاتتىعادى. ادام اعزاسى يممۋندىق جٷيەنٸڭ مىقتىلىعىنان تٷرلٸ اۋرۋلاردى جەڭٸپ شىعادى.
– ستاتيستيكاعا سەيكەس, بالالار ەرەسەكتەرگە قاراعاندا جيٸ اۋىرادى ەكەن, بالانىڭ يممۋنيتەتٸن قالاي كٶتەرۋگە بولادى?
– انا سٷتٸ بالانىڭ يممۋنيتەتٸن كٶتەرەدٸ. بۇل عىلىمي دەلەلدەنگەن. سوندىقتان بالانى بٸر جاسقا دەيٸن ەمٸزگەن ابزال. انا سٷتٸ اقۋىزدارعا باي. ال, ەرەسەك بالالارعا كەلەتٸن بولساق, ولارعا گيگيەنا ەرەجەلەرٸن ٷيرەتۋ كەرەك. بالانى تازا اۋاعا جيٸ شىعارىپ, كٷندٸز بٸر ۋاقىت ۇيىقتاتىپ العان دۇرىس. مٷمكٸندٸگٸنشە بالانى سىرتتان تاماقتاندىرماعان جٶن. ەڭ باستىسى, جيٸ اۋىرىپ قالماس ٷشٸن بالاڭىزدىڭ يممۋنيتەتٸن كٶتەرۋ كەرەك.
– بالاسى جيٸ اۋىراتىن اتا-انالارعا قانداي كەڭەس بەرەسٸز?
– تازالىق. قولدى جيٸ جۋۋ قاجەت.ول تٷرلٸ ۆيرۋستار مەن باكتەرييالاردان قورعايدى. جەمٸس-جيدەك پەن كٶكٶنٸستە كٶبٸرەك پايدالانعان جاقسى.بالاعا سۋىق سۋ بەرمەگەن دۇرىس. سۋىپ قالعان تاماقتى مٸندەتتٸ تٷردە جىلىتىپ بەرۋ قاجەت.
– ٷش جاسقا دەيٸنگٸ بالاعا انتيبيوتيك بەرمەۋ كەرەك, ٶيتكەنٸ ولار يممۋنيتەتتٸ تٶمەندەتەدٸ دەيدٸ بۇل راس پا?
– انتيبيوتيكتەر - بۇل مەديتسيناداعى ماڭىزدى جەتٸستٸكتەردٸڭ بٸرٸ جەنە ونى دۇرىس قولدانعان كەزدە ادام ٶمٸرٸن ساقتايدى. سونىمەن قاتار, انتيبيوتيكتەر زيياندى جاناما ەسەرلەرگە دە يە بولۋى مٷمكٸن. كەيدە يممۋندىق جٷيەگە قارسى جۇمىس ٸستەيدٸ.اتيبيوتيكتەر باكتەرييالارعا ەسەر ەتەدٸ, بٸراق ۆيرۋستارعا ەمەس. باكتەريياعا قارسى پرەپاراتتاردى قابىلداۋ ارقىلى سٸز يممۋنيتەتٸڭٸزدٸ ەلسٸرەتەسٸز.
– كٷز جەنە قىس مەزگٸلٸندە قانداي دەرۋمەندەر قابىلداعان جٶن?
– كٷندەلٸكتٸ تۇتىنىپ جٷرگەن تاعامداردا دەرۋمەندەر, مينەرالدار جەنە ميكروەلەمەنتتەر بار. ونى بەرٸمٸز جاقسى بٸلەمٸز. سوندىقتان دەرٸحانالاردا ساتاتىن ۆيتاميندەردٸ قابىلداۋدىڭ قاجەتٸ جوق دەپ ويلايمىن. پروفيلاكتيكالىق شارا تۋرالى ايتاتىن بولساق, وندا دەنساۋلىققا پايدالى ٶنٸمدەردٸ قابىلداساق بولعانى.
مىسالى, جيدەكتەر انتيوكسيدانتتارعا, دەرۋمەندەرگە, مينەرالدارعا جەنە امين قىشقىلدارىنا باي. ەسٸرەسە بالالارعا پايدالى.ول يممۋندىق جٷيەنٸ نىعايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. مايلى بالىقتاردا بٷكٸل اعزاعا ارنالعان بٸرٸنشٸ نٶمٸرلٸ قابىنۋعا قارسى قۇرال - ومەگا-3 مايلارى بار. وندا ە دەرۋمەنٸ بار. جۇمىرتقا - بۇل اقۋىزدىڭ كەرەمەت كٶزٸ جەنە اعزاعا كالتسييدٸ سٸڭٸرۋگە كٶمەكتەسەتٸن D دەرۋمەنٸ بار تاعامداردىڭ بٸرٸ. سونداي-اق, جۇمىرتقا قۇرامىندا تەمٸر, ا دەرۋمەنٸ جەنە ۆ توبىنداعى دەرۋمەندەردٸڭ كٶپ مٶلشەرٸ كەزدەسەدٸ.
اپەلسين, كيۆي, قىزىل جەنە سارى بۇرىش, قىزىلشادا س دەرۋمەنٸ بار. جالپى, قانىق تٷستٸ جەمٸس-جيدەكتەر انتيوكسيدانتتارعا باي. ولار ميكروبتارمەن كٷرەسەدٸ.
ۆيتاميندەر - بۇل قارسى كٶرسەتكٸشتەرٸ بار دەرٸ-دەرمەكتەر.ولار كٶپتەگەن جاناما ەسەرلەر تۋدىرۋى مٷمكٸن, سوندىقتان ولاردى دەرٸگەردٸڭ نۇسقاۋىمەن عانا قولدانۋ كەرەك.
– تۇماۋ كاۆاساكي سيندرومىن تۋدىرۋى مٷمكٸن, سونىمەن قاتار كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىن جۇقتىرعان بالالاردا اسقىنۋلار تۋعىزادى دەيدٸ, وسى تۋرالى ايتىپ بەرٸڭٸزشٸ?
– كاۆاساكي اۋرۋى – سەبەبٸ تولىق انىقتالماعان سيرەك كەزدەسەتٸن سيندروم. نەگٸزٸنەن 5 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردا كەزدەسەدٸ, ەرٸ قىزۋدى تۋدىرادى. ول بٷكٸل دەنەدەگٸ قان تامىرلارى قابىناتىن ۆاسكۋليتتەردٸڭ بٸر تٷرٸ.
كۆي جۇقتىرعان بالالاردا كەزدەسكەن بەلگٸلەر كاۆاساكي اۋرۋىنىڭ ناق ٶزٸ ەمەس. مۇنى كاۆاساكي اۋرۋىنىڭ سيمپتومدارى دەۋگە بولادى. ياعني ۋاقىتشا Covid-19 ٸندەتٸمەن قاباتتاسقان مۋلتيجٷيەلٸك قابىنۋ سيندرومى (مقس). بۇل اۋرۋدىڭ بەلگٸلەرٸ ٸندەتتٸڭ جەڭٸل جەنە سيمپتومسىز تٷرٸنە شالدىققان بالالاردا بايقالا باستاۋدا. كاۆاساكيگە ۇقساس سيندرومنىڭ ناعىز كاۆاساكي سيندرومىنان ايىرماشىلىعى – وسى. سيندروم دەنە قىزۋىنىڭ كٶتەرٸلۋٸنەن باستالادى, سول كەزدە جٶتەل, ەنتٸگۋ پايدا بولۋى مٷمكٸن. ناقتى كاۆاساكيدٸڭ اۋرۋىنا ۇقساس بەلگٸلەردٸڭ بٸرٸ – بٶرتپە, تٸلدٸڭ, ەرٸننٸڭ قىزارۋى, الاقاننىڭ ٸسٸنۋٸ. سوندىقتان اۋرۋدى تىم اسقىندىرىپ الماۋى ٷشٸن سيندرومنىڭ سيمپتومدارى بايقالعان سەتتەن بٸردەن دەرٸگەرگە قارالۋ كەرەك.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
