Qadym zamandardan Alash jurty Uly Dala jerinde kóship-qonyp, eldigin saqtady. Táýelsizdiktiń tańy atqaly jahan qazaqtary atajurtqa bet túzedi. HH ǵasyrdyń aiaǵynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev kóshti soltústikke burdy. Shyny kerek, sol kezde slavian ulttary basym soltústik oblystarda geosaiasi jaǵdai turaqsyz bolatyn. Aqmola ortalyq retinde tańdalyp, kósh jańǵyra tústi. Osylaisha, ishki migratsiianyń arqasynda Astana qazaqy qalypqa endi. Alaida, soltústik pen shyǵystaǵy oblystardy igerý máselesi áli de kún tártibinen túsken joq.
Qazir halqy tyǵyz ornalasqan ońtústik óńirlerde eki qolǵa bir kúrek tabý qiyn. Esesine soltústik aimaqtardyń óndiris oryndary men sharýa qojalyqtarynda jumys kúshi tapshy. Eldegi tepe-teńdikti retteýdiń birden-bir joly – soltústik oblystarǵa qonys aýdarý. Bul máselege Elbasy «100 naqty qadam» Ult josparynda basymdyq berdi. Osyǵan bailanysty Pavlodar, Qostanai, Soltústik jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary ońtústik turǵyndaryn «Nátijeli jumyspen qamtý jáne jappai kásipkerlikti damytý» baǵdarlamasy aiasynda jumysqa shaqyryp otyr.
Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov bastaǵan top taiaýda ońtústikke kelip, soltústikke kóshýge nietti azamattarmen kezdesti. Úsh óńir – Túrkistan, Soltústik Qazaqstan oblysy jáne Shymkent qalasy birlesip ótkizgen keleli kezdesýge basqarma basshylary men oblystyq, qalalyq máslihat depýtattary, BAQ ókilderi qatysty. Basqosý barysynda Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov ózi basshylyq etip otyrǵan óńirdiń artyqshylyqtaryn aita kele, aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa úles qosqysy keletin azamattarǵa jer, tehnika beriletinin aitty. Jeńildikter de jasalmaq.
– Soltústik Qazaqstan oblysynyń jeri keń ári qunarly. Elimizdegi mai daqyldarynyń basym bóligi bizde ósiriledi. Jylyna 5 million gektarǵa egin egemiz. Onyń ishinde bir millionnan astamy mai daqyldary. Ár gektardan orta eseppen 18 tsentnerden ónim alamyz. Odan bólek, bizde 700 myń gektar orman bar. Iaǵni orman sharýashylyǵy boiynsha da jumysty órkendetýge bolady. Tek turǵyndar sany aitarlyqtai az bolǵandyqtan jumys kúshi jetispeidi. Sol sebepti Elbasymyz N.Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» baǵdarlamasynda aitylǵandai, keń-baitaq jerimizdi igerý úshin halqy tyǵyz ornalasqan óńirlerden ishki migratsiia arqyly teńestirýimiz kerek. Bir sózben aitqanda, Qazaqstannyń qai túkpiri bolsyn bizdiń Otanymyz. Onyń gúldenýine, órkendeýine bárimiz birdei atsalysaiyq. Jer igergisi, mal sharýashylyǵyn qolǵa alǵysy nemese kásipkerlikti damytqysy keletin azamattar bolsa, biz qoldaimyz, – dedi Qumar Irgebaiuly.
Iá, aitsa aitqandai, elimizdiń soltústik qaqpasy sanalatyn oblysta saýda-sattyq salasyn qyzdyrýǵa da múmkindik mol. Oblys aýmaǵy Qazaqstannyń Qostanai, Aqmola oblystarymen jáne Resei Federatsiiasynyń Qorǵan, Túmen, Omby oblystarymen shekaralasady. Eki arasy birer saǵattyq jol bolǵandyqtan kórshi eldiń kásipkerlerimen áriptestik ornatý da asa qiynǵa soqpaidy. Mine, osyny bilgen azamattar álden-aq óz biznesteriniń irgesin qalap, sharýasyn dóńgeletip júrgen jaiy bar. Usynys aityla bastaǵan 2016 jyldan bergi eki jylda elimizdiń ár óńirinen Soltústik Qazaqstan oblysyna 2700 adam qonys aýdarǵan bolsa, onyń basym bóligi ońtústik oblystardan eken. Ártúrli sebeptermen keri qaitqan biren-sarany bolmasa, basym bóligi áýel bastaǵy josparlaryn júzege asyryp, óz sharýalaryn jolǵa qoiyp alǵan.
Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimshilik ortalyǵy – Petropavl qalasynyń irgesi 1752 jyly qalanǵan. Oblysta 13 ákimshilik aýdan bar: 5 qala – Petropavl, Býlaev, Mamliýt, Taiynsha, Sergeev; 4 qala tiptes kent – Smirnovo, Talshyq, Eńbek, Kishkenekól. Jalpy, jer kólemi respýblika aýmaǵynyń 3, 6%-yn quraidy.
Árine, eki qolǵa bir jumys tappai júrgender úshin bul zor múmkindik. Biraq, qazirshe halyqtyń áreketi tym baiaý siiaqty. Bálkim, úgit-nasihat jaǵyn jandandyrý kerek shyǵar.
Osy oraida, Túrkistan oblystyq jumyspen qamtýdy úilestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy Muhit Otarshiev aqylǵa qonar usynys aitty. «Baǵdarlama qolǵa alynǵaly beri bizdiń óńirge Soltústik Qazaqstan oblysynan 8 top 151 múshesimen úgit-nasihat jumysyn júrgizý úshin keldi. Nátijesinde biyldyń ózinde 270 adam qonys aýdardy. El ishinde osy máselege bailanysty bilgisi keletinder, baryp kórýge niettiler kóp. Eki oblys arasyndaǵy barys-kelisti kúsheitý úshin arnaiy avtobýs qatynatsaq, talai túiindi tarqatar edik».
Utymdy usynystar halyq qalaýlylary tarapynan da aityldy. Túrkistan oblystyq máslihatynyń depýtaty Jańabai Aǵabekov kóship barǵandarǵa jeńildetilgen nesie berýdi jolǵa qoiýdy surasa, Dýlat Ábish kóship barýshylardyń arasynan qabileti jetetinderin basshy etip taǵaiyndaý arqyly da biraz adamnyń betin soltústikke burýǵa bolatynyn jetkizdi. Óz kezeginde Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Q. Aqsaqalov depýtattardyń usynysyn qoldaitynyn, búginniń ózinde Maǵjan Jumabaev aýdanyn ońtústikten barǵan azamat basqaratynyn aitty. Sondai-aq, kásipkerlikpen ainalysýǵa múddeli jandarǵa jeńildetilgen nesie beriletinin de tilge tiek etti. Al, «Serpin» baǵdarlamasy boiynsha bilim alyp, jumys istep, otaý quratyn jastarǵa, tipti, páter beriletinin jetkizdi.
Aman JAIYMBETOV
