Kúni keshe aitylǵan qyrǵyz basshysy Almazbek Atambaevtyń daýly pikiri búgin de qoǵam ishindegi ártúrli áńgimeler men talqylardyń negizgi taqyryby bolyp otyr. Ekijaqty kózqarastar maidanynda oily da saýatty sóz aitatyn adamdar kóp emes. Sol sebepti biz atalǵan másele tóńireginde belgili jazýshy, jýrnalist, "Jalyn" respýblikalyq ádebi-kórkem jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary - Qudiiar Bilál myrzanyń pikirin bilgendi jón sanadyq.
- Sizdiń oiyńyzsha keshe ǵana qyrǵyz basshysy tarapynan bizdiń bilikke, onyń ishinde Memleket basshysyna qaratyla aitylǵan syn-pikirler men aýyr aiyptaýdyń artynda qandai saiasi astar bar?
- A. Atambaevtyń qazaq biligin aiyptaýyn tosyn jáit dep qabyldaýǵa bolady. Eger qyrǵyz eli prezidentin salmaqty saiasatker sanatyna jatqyzar bolsaq, onda onyń myna "málimdemesiniń" eleýli zardaby bolady dep baǵamdaýǵa bolar edi. Menimshe A.Atambaev myrza bul "saiasi oinymen" bizden góri óz baǵasyn kóbirek túsirip aldy. Eger bul "málimdemeni" jasatýǵa syrtqy kúshterdiń áseri boldy desek, onda tańdaý A. Atambaevqa beker túsken joq. Sebebi mundai shalys qadamǵa kánigi saiasatkerlerdiń eshqaisysynyń da bara qoiýy neǵaibyl. Prezident - ol aýzyna kelgenin aita salatyn kósheniń adamy emes. Árine, mundai ushqary pikirdiń suraýy bolady. Zardaby bolýy da múmkin. Qai turǵyda saralaǵanda da A. Atambaev óz upaiyn túgendeýge tyrysyp baqqandyǵy kúmánsiz. Sondyqtan, eger onyń basyna bult úiiriletin bolsa (onyń myna is-áreketine qaraǵanda ondai qaýipti joqqa shyǵarýǵa bolmaidy), onda oǵan yqpal etýshi áleýetti kúshtiń onyń qaýipsizdigin saqtaýǵa quzyreti jetedi. Bul - bir. Ekinshiden, A. Atambaevqa sheginetin jer qalmady dep topshylaýǵa bolady. Eger erteńgi sailaýda óz qalaýlysy bilik tizginine qol jetkize almasa, onda onyń basyna báribir bult úiiriledi. Sebebi ol Bákievten beker sekemdenip otyrǵan joq. Al onyń jaqtastarynyń A. Atambaevtyń basyn sipai qoimasy belgili. Sondyqtan onyń myna "málimdemesinen" góri ol kútip otyrǵan qaýip salmaqtyraq dep topshylaýǵa bolady.
- Tiisinshe, bul sóz - Orta Aziiadaǵy baýyrlas eki el arasyna jik salǵysy keletin syrtqy kúshter yqpalynyń áseri emes pe? Álde, shynymen, qyrǵyz biliginiń shamdanatyndai jóni bar ma?
- A. Atambaevtyń bul tosyn qadamy arqyly syrtqy kúshter eki el arasyn ajyratqysy kelip otyr deýge kelmeidi. Bul eldik máseleden góri jeke bas arazdyǵyna kóbirek keledi. Negizinen buny bizdiń el basshysynyń qyrǵyz eli prezidenttigine úmitkerleriniń birin qabyldaýyna qaitarylǵan jaýap dep qabyldaýǵa bolady. Alaida qazaq biligine jańa kúshterdiń kelýine múddeli áleýetti kúshterdiń de áserin joqqa shyǵarýǵa bolmaidy.
- Osynyń bári "úlken saiasi daýǵa" ainalsa, kesiri barlyq salany, odan bólek qos halyqtyń ǵasyrlarǵa sozylǵan dostyq qatynasyn sharpyp ótetini anyq. Bul "oiynnyń" jalǵasy bola ma?
- Árine, jaýap bolady. Resmi jaýaptan bólek saiasi oiyn-tásilder arqyly "jaýap" qaitarylatyndyǵy kúmánsiz. Ondai "jaýapty" bizdiń bilik joǵary deńgeide, ári óte mádenietti túrde jasai alady dep oilaimyn.
- Atambaev bizdiń ultqa qaratyp sóilemese de, prezidentimiz ben biligimizge qatysty oiy halyq namysy men uiatyn janyp ótedi dep esepteisiz be? («Hannyń aqysy bolsa, Qaranyń qaqysy bar»)
- Qai turǵydan alyp qaraǵanda da ózge el basshysynyń bógde eldiń ishki sharýasyna aralasýǵa qaqysy joq. Óz basym A. Atambaevty qoldaýshylardy qabyldai almaimyn. Qaita mundai jaǵdaida ulttyq tutastyq kórinis berý kerek. Al qyrǵyz basshysy aitqan kinárattar... Ony ózimiz de bilemiz. Demek ol aldaǵy ýaqytta jóndeledi. Sol kezde biz A. Atambaev ózgeniń qolynda ketti degen bailyqqa qol jetkizip, jiyrma eselengen tabysqa ielik etemiz. Al qyrǵyz baiǵustar qansha tyrashtanǵanymen osy qalyptarynan bir qadam da alǵa jylji almaidy. Ony prezidentteriniń ózi moiyndap otyr. Soǵan qaraǵanda olardyń bolashaqta irgeli el bolyp kete qoiýy neǵaibyl-aý dep te qalasyń. Álde A. Atambaev baiǵus sony bilgendikten de shyryldap jatyr ma eken?! Degenmen bul "málimdeme" sońy eki xalyq arasyn ashyp ketedi deýge kelmeidi. Qazaq biligi "It úredi, kerýen kóshedi" degen babalar taǵlymyn ustanatyn bolady.
Suhbattasqan: Aibol Islamǵali
