Búgin Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeitilgen otyrysyn ótkizdi, dep habarlaidy Aqordanyń baspasóz qyzmeti.
Beine bailanys rejiminde ótken jiynǵa Premer-Ministr Asqar Mamin, Prezident Ákimshiliginiń basshysy Erlan Qoshanov, Úkimet músheleri, oblystar men Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynyń ákimderi, ortalyq memlekettik organdardyń jáne Ulttyq kompaniialardyń jetekshileri qatysty.
Qasym-Jomart Toqaev jiynda sóilegen sózinde jyl basynan beri ulttyq ekonomikanyń kúrdeli jaǵdaida damyp kele jatqanyn atap ótip, el ekonomikasynyń jalpy 1,8% tómendegenin aitty. Elimizdegi epidemiologiialyq ahýal áli de kúrdeli. Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha koronavirýspen kúres barysynda shuǵyl máselelerdi sheshý úshin qosymsha 150 milliard teńge bólinedi. Basty maqsat – koronavirýs infektsiiasynyń taralýyn toqtatý jáne naýqastardy emdeý isinde naqty nátijelerge qol jetkizý. Politsiia jáne sanitarlyq dárigerler karantin rejiminiń qatań saqtalýyn qamtamasyz etýi kerek. Sondai-aq tolyqqandy meditsinalyq kómek kórsetý jáne qajetti dári-dármektermen qamtamasyz etý de mańyzdy mindet.
– Densaýlyq saqtaý ministrligi basqarý isinde birqatar óreskel qatelikter jiberdi. Ákimderdiń kópshiligi jumysyn tiisti deńgeide atqarǵan joq. Úkimet te baqylamady. Jiberilgen qatelikter men olqylyqtardy anyqtaityn arnaiy komissiia qurý qajet. Bul komissiia qazirgi ortaq jumysqa kedergi jasamai, tekseris júrgizip, maǵan usynys berýi kerek. Tergeý júrgizý qajet bolatyn bolsa, «SQ Farmatsiia» basshylyǵyn jumystan bosatý kerek. Sońǵy kezderi Mindetti meditsinalyq saqtandyrý qory tóńireginde áńgime kóp. Atalǵan qorǵa bailanysty túrli qaýesetter men ósek áńgimeler bolmaýy úshin onyń basshylyǵyna ózin sózben emes, ispen kórsetetin adamdy qoiý kerek. Úkimet óz tarapynan qordyń jumysyna taldaý jasaýǵa tiis, – dedi Memleket basshysy.
Prezident Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttiginiń tóraǵasy Alik Shpekbaevqa «SQ Farmatsiia» uiymynyń jumysynda sybailas jemqorlyq kórinisteriniń bar-joǵyn tekserýdi tapsyrdy.
Sonymen qatar Prezident barlyq óńirdi tez arada dári-dármekpen qamtamasyz etý kerektigin, indet kezinde dári satý arqyly paida tapqysy kelgenderdi qatań jaýapqa tartý qajettigin aitty. Qasym-Jomart Toqaev munyń ulttyq qaýipsizdik másele ekenin eskere otyryp, memlekettik organdarǵa asa qajetti dári-dármekterdiń jáne meditsinalyq buiymdardyń jetkilikti qoryn qalyptastyrýdy mindettedi.
– Qazaqstanda dári men meditsinalyq buiymdardyń kóptegen túrin óndirýdi jolǵa qoiatyn kez keldi. Qashanǵa deiin importtyq dárilerge táýeldi bolamyz? Namysymyz qaida? – dedi Prezident.
Memleket basshysy pandemiiaǵa qatysty barlyq sheshimderdi jedel qabyldaýdy tapsyrdy. Sondai-aq Densaýlyq saqtaý ministriniń nusqaýlary men talaptaryn Úkimettiń ózge músheleri men ákimder birinshi kezekte oryndaýy tiis dedi. Jiyn barysynda Prezident Úkimettiń jalpy quramyna da eskertý jasady.
– Pandemiia kezinde Densaýlyq saqtaý ministrin erekshe mártebege jáne quziretke ie dep esepteńizder. Ministrlikke pandemiiamen kúres jónindegi kúndelikti eseptiń jáne aqparattyń berilýin qamtamasyz etýdi Úkimet pen ákimdikterge tapsyramyn. Qalyptasqan ahýal eki aptadan keiin jaqsarady dep úmittenemin. Olai bolmaǵan jaǵdaida, jalpy Úkimettiń osy quramda jumys isteý múmkindigi týraly másele týyndaidy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy pandemiiamen kúreske jáne ekonomikalyq daǵdarysty qaita qalpyna keltirýge bólingen qarjyǵa qatań baqylaý jasaýdy Esep komiteti men Prezident Ákimshiligine tapsyrdy. Úkimet músheleri birinshi kezekte daǵdarysqa qarsy qabyldanǵan sheshimderdiń tiimdi júzege asyrylýyn qamtamasyz etý kerek. Sondai-aq Memleket basshysy Úkimet pen Ulttyq bankke atalǵan salalardy jáne ahýal qiyndaǵan jaǵdaida halyqty qoldaý úshin qosymsha sharalar ázirleýdi tapsyrdy.
Qasym-Jomart Toqaev ishki naryqty qamtamasyz etý úshin iske qosylǵan «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasynyń júzege asyrylý barysyn synǵa aldy. Onyń qarjylandyrylýy 1 trillion teńgege deiin jetken.
– Atalǵan baǵdarlama importty almastyrý jáne jumyspen qamtý úshin mańyzdy bastama retinde qolǵa alynǵan. Biraq 1 jarym jyl ishinde bul baǵdarlamanyń sharttary 6 ret qaraldy. Al, jalpy bólingen 200 milliard teńgeden sál ǵana asatyn qarjynyń tek besten biri ǵana igerilgen. Óńdeý ónerkásibindegi sýbektilerdiń sany jáne halyq tutynatyn taýarlar importynyń úlesi burynǵy deńgeide qalyp otyr. Iaǵni, naqty maqsattar men mindettemelerdi aiqyndap almai, aqsha bólemiz. Basqasha aitqanda, ataýlary jaqsy basqa baǵdarlamalar siiaqty «qarapaiym zattar ekonomikasynyń» da sátsizdikke ushyraý qaýpi týyndady. Osydan qorytyndy sheshim shyǵarý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezident 1 trillion teńge qarjy bólingen Jumyspen qamtý jol kartasynyń júzege asyrylý barysynda da kóptegen másele bar ekenin aitty.
– Josparda kórsetilgendei 255 myń emes, 150 myńǵa jýyq adam ǵana jumysqa ornalasty. Jobalardyń deni, negizinen, jóndeý jumystaryna baǵyttalǵan. Bul bastamalar azamattardy biylǵy qazan aiyna deiin ýaqytsha jumyspen qamtamasyz etedi. Ary qarai ne isteimiz? – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Úkimet pen ákimderdiń shuǵyl túrde turaqty jumys oryndaryn kóbeitýge kirisýi kerek ekenin aitty. Sondai-aq jekelegen salyqtardyń mólsherlemesin arttyrý máselesi boiynsha óziniń pikirin bildirdi.
– Úkimette biýdjettiń kiris bóligin arttyrý máselelesi talqylanyp jatyr. Sondai-aq jekelegen salyq túrleriniń, onyń ishinde korporativtik tabys salyǵy men qosymsha qun salyǵynyń mólsherlemelerin arttyrý máseleleri qarastyrylýda. Biýdjetke túsetin qarjyny kóbeitýdiń eń qarapaiym tásili osy bolǵandyqtan Úkimetti túsinýge bolady. Biraq ekonomikany jandandyrý kerek dep, salyqty oilanbai, birjaqty arttyrý onsyz da kúrdeli áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaidy qiyndatyp jiberýi múmkin. Sondyqtan atalǵan máseleni barynsha aqylǵa salyp sheshý qajet, – dedi Prezident.
Biýdjet turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin tiimsiz shyǵyndardy qysqartqan jón. Ekonomika úshin tiimdiligi az salyqtyq jeńildikterdiń esebinen qosymsha rezervterdi qarastyrý usynylýda. Prezident memlekettik-jekemenshik seriktestikter jobalarynyń júzege asyrylý barysynda memlekettiń mindettemelerine, sondai-aq, memlekettik infraqurylymdyq baǵdarlamalar aiasynda otandyq ónimderdiń úlesin saqtaýǵa qatysty másele baryn aitty.
– Atalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń jyl saiynǵy qarjylandyrylýy 2,8 trillion teńgege jýyq. Iaǵni, bizdiń ekonomikamyzǵa 2,5 trillion teńge quiylýy tiis. Munyń jumyspen qamtýǵa jáne salyqqa oń yqpaly bolar edi. Al, is júzinde memlekettik organdar men bas merdigerlerde josparlaýdyń biryńǵai júiesi, eseptilik pen esepke alý, qatań jaýapkershilik joq. Otandyq ónim jónindegi óńirlik komissiianyń jumysy kóbinese «kózboiaýshylyqpen» júrgiziledi. Biznes josparlanǵan jumystyń aýqymyn, qajetti taýarlardyń tizimin bilmeidi. Otandyq ónimdi esepke ala otyryp bekitilgen jobalyq-smetalyq qujattar birneshe ret ózgerýi múmkin. Sońynda báribir shetelden satyp alynady, – dedi Memleket basshysy.
Pandemiia eldi azyq-túlikpen qamtamasyz etýdiń álsiz tustaryn kórsetip berdi. Halyqtyń tabysy azaidy, biraq, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary qymbattai tústi.
2021 jyly Jer kodeksiniń keibir normalaryna qoiylǵan moratorii aiaqtalady. Memleket basshysy bul másele boiynsha túpkilikti sheshim qabyldaý qajettigi týraly aitty.
– Negizgi máseleni aiqyndap aldyq. Jer sheteldikterge satylmaidy. Bul máselege endi oralmaimyz. Biraq, agroónerkásip keshenin damytý úshin investitsiia men tehnologiiany tartýǵa tiispiz. Osyǵan orai, jerdi tiimdi paidalaný máselesin fermerler qoǵamdastyǵymen birge keńinen talqylaý kerek. Barlyq usynys jariia túrde ashyq talqylanýǵa tiis. Osy jumystyń qorytyndysy boiynsha Úkimetke Jer kodeksine túzetýler engizýdi tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, pandemiia tsifrlyq ekonomikanyń damýyna tyń serpin berip qana qoimai, ondaǵy eleýli kemshilikter men olqylyqtardy kórsetti. Prezident Úkimetke «Tsifrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyndaǵy barlyq kemshilikterdi túzetip, jyl sońyna deiin 250-den astam turǵyny bar eldi mekenderdi sapaly internetpen qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
– Qashyqtan oqytý ádisine kóshý isi infraqurylym men internet sapasyna qatysty eleýli máselelerdiń bar ekenin kórsetti. Muǵalimderdiń 20 paiyzdan astamy úilerinde tolyqqandy Internet pen kompiýter joq bolǵandyqtan, qashyqtan tiimdi oqyta almady. Mektepterdiń balansyndaǵy 400 myńnan astam kompiýterdiń tek 40 paiyzy ǵana iske jarady. Bul – ákimdikter men ministrliktiń jumysynyń nátijesi. Ákimdikter jańa oqý jylyna dereý daiyndalyp, mektepter men jekelegen muqtaj otbasylardy qajetti tehnikamen jabdyqtaýy tiis. 1 qyrkúiekte jańa oqý jyly bastalady. Ministrliktiń buǵan tolyq daiyn ekenine kúmánim bar, – dedi Prezident.
Memleket basshysy qazirgi tańda árbir basshydan shuǵyl máseleler men tapsyrmalardy barynsha tiimdi sheshýdi talap ett. Sondai-aq Úkimet pen ákimderdi jaýapkershilikten qashpaýǵa, biýrokratiiaǵa jol bermeýge shaqyrdy.
– Ashyǵyn aitaiyn. Osy otyrysqa daiyndyq barysynda maǵan keibir óńirler men mekemelerdiń birinshi basshylaryn qyzmetten bosatýdy, tipti Úkimetti taratý týraly keńes bergender de boldy. Qoǵam mundai qadamdy jaqsy qabyldaidy, upai jinaisyz dedi. Maǵan upai kerek emes. Men jaýapty adamdardy tyńdaýǵa daiynmyn, biraq jurtshylyqqa jaǵý úshin ondai «oiynǵa» barmaimyn. Keibir ákimderge sógis pen eskertý jasalǵan. Negizi, osyndai jazany basqa da basshylarǵa berýge bolady. Biz áleýmettik-ekonomikalyq damýdyń asa kúrdeli kezeńinde turmyz. Úkimet pen ákimderge odan ári ýshyǵa túsetin daǵdarystan shyǵý úshin tiimdi ári batyl is-áreketter kerek. Álemdik ekonomikanyń boljamy, al Qazaqstan – sonyń bir bóligi. Biraq, bul rezervtegi kúshter paidalanylmaidy degen sóz emes, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident óz sózinde ulttyq ekonomikanyń tiimdiligi men básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda qurylymdyq reformalardyń ýaqyty kelgenin aitty. Iaǵni, Úkimet pen memlekettik organdar ekonomikanyń betalysyn halyqqa qarai burýy tiis. Barlyq belgileri aiqyndalǵan jańa baǵdar qajet.
– Daǵdarys bizdiń qoǵamdaǵy áleýmettik teńsizdikterdi, azamattardyń jergilikti jáne ortalyq bilikke degen kúmáni men senimsizdigin anyq kórsetti. Bizdiń memlekettik apparat jáne jalpy memlekettik basqarý júiesi ýaqyt talabyna ilese almai otyr. Ideologiialyq apparatqa bilim, tájiribe, oi ushqyrlyǵy, batyldyq jetispeidi. Memlekettik basqarýdy qaita qurý qajet. Bul jergilikti ózin-ózi basqarýdy edáýir kúsheitýdi qarastyratyn saiasi reformanyń bólshegi bolmaq. Mundai reformasyz biz elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna tyń serpin bere almaitynymyzǵa senimdimin, – dep atap ótti Memleket basshysy.
Bul týraly Qasym-Jomart Toqaev óziniń Qazaqstan halqyna arnaityn aldaǵy Joldaýynda tolyǵyraq toqtalmaq. Qazir jańa mindetterdi sapaly oryndaý úshin kadrlardy irikteýdiń mańyzy zor.
– Bizdiń jańa baǵyt óz mindetterin adal atqaratyn bilimdi, batyl, bastamashyl, isker oryndaýshylardy qajet etedi. Bizde osyndai azamattar jetkilikti me? Al endi oilanyp kórińizder: osynda otyrǵan tutas komanda atalǵan talaptarǵa tolyq sai kele me? Úkimet músheleri men ákimder ózderiniń múmkindikterin shynaiy baǵalaidy dep oilaimyn. Bizde ózine syni kózben qaraý qashanda qiyndyq týdyrǵan, degenmen, memlekettiń paidasyna qarai sheshim qabyldaidy dep senemin, – dep sózin qorytyndylady Prezident Qasym-Jomart Toqaev.
