Parlament Májilisiniń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti men Eýropalyq iadrolyq zertteýler jónindegi uiym (CERN) arasyndaǵy ǵylymi-tehnikalyq yntymaqtastyqqa qatysty halyqaralyq yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratifikatsiialaý týraly» zań jobasy maquldandy, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
«Qazaqstan-2050» strategiiasyndaǵy iadrolyq qarýdy taratpaý rejimin ilgeriletý saiasatynyń arqasynda elimiz osy salanyń kóshbasshysy bolyp tanyldy. Búgingi tańda Qazaqstan atom energiiasyn beibit maqsatta paidalanýdy belsendi damytýda.
«Qazaqstan Respýblikasynyń atom salasy tehnologiialyq áleýetti damytý turǵysynan perspektivti salalardyń biri. Bul Qazaqstannyń ǵylymi jáne indýstriialyq damýynyń qozǵaýshy kúshi. Bizdiń ǵylymi-tehnikalyq adami áleýetimiz qazirgi ýaqytta iadrolyq fizika jáne qoldanbaly zertteýler salasyndaǵy eń mańyzdy máselelerdi sheshe alady. Qazaqstan Ulttyq iadrolyq ortalyǵynyń jáne Iadrolyq fizika institýtynyń ǵylymi mekemelerinde úsh atomdyq zertteý reaktory jáne basqa da iadrolyq qondyrǵylar jumys istep tur. Iadrolyq quzyrettilikti arttyrýǵa kúsh-jiger salýdyń arqasynda Qazaqstan qazirgi ýaqytta irgeli jáne qoldanbaly iadrolyq fizika, iadrolyq jáne radiatsiialyq tehnologiialar boiynsha óz betinshe jumys atqara alatyn elder qatarynda. Bul biz úshin eń damyǵan eldermen teń jaǵdaida jumys isteýge múmkindik beredi. Halyqaralyq uiymdarmen yntymaqtastyq jáne jobalarǵa qatysý akademiialyq qoǵamdastyqtyń kúsh-jigerin, ǵylymi jáne bilim áleýetin biriktirýge jol ashady. Oǵan qatysýshylardyń resýrstary men múmkindikterin ońtaily paidalaný arqyly qol jetkiziledi», - dedi Energetika ministri Qanat Bozymbaev.
Onyń sózine qaraǵanda, bul maqsatta 2016 jyly Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen Eýropalyq iadrolyq zertteýler uiymymen yntymaqtastyqty damytý boiynsha jumys bastaldy. Eýropalyq iadrolyq zertteýler uiymy (CERN) qarapaiym bólshekter fizikasyn zertteý salasynda álemdegi jetekshi uiym bolyp sanalady. CERN-niń úlken kollaideri - óziniń aýqymy men kúrdeliligi boiynsha biregei injenerlik, ǵylymi keshen. Joǵary energiialar fizikasy men bólshekter fizikasy salasyndaǵy tabysty zertteýlerdi kóptegen el ǵalymdarymen birlesip qana júrgizýge bolady. Iaǵni álemdik ǵylymi intellektini shoǵyrlandyrý qajet. Qazirgi ýaqytta CERN-niń keńes quramyna 23 el kiredi. Buǵan qosa, keibir elder men halyqaralyq uiymdar baqylaýshy retinde qatysady. CERN-de 2400-ge jýyq ǵalym turaqty jumys isteidi, oǵan qosa álemniń 113 eliniń 580 ýniversiteti men institýtynan 10 myńnan astam fizikter men injenerler CERN-niń halyqaralyq eksperimentterine qatysyp, ýaqytsha jumys isteidi.
«CERN-men yntymaqtastyq biz úshin asa mańyzdy. Ári onyń keleshegi zor. Birinshiden, ol resýrstardy basym baǵyttarǵa shoǵyrlaýǵa, iaǵni aldymen irgeli bilim, keiin tehnologiialar boiynsha bolashaqqa serpinmen jol bastaýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, halyqaralyq jobalar aiasynda tutas ǵylymi klasterler, tolyqqandy innovatsiialyq infraqurylym qalyptasady. Bul irgeli bilimdi jańa tehnologiialar men ónimderge túrlendirýge, ǵylymi ázirlemelerdi kommertsiialandyrýmen ainalysýǵa múmkindik beredi», - dep túsindirdi ministr.
Osyǵan orai, CERN-men yntymaqtastyqtyń quqyqtyq negizin qurý maqsatynda 2018 jyldyń 29 maýsymynda Jeneva qalasynda Ǵylymi-tehnikalyq yntymaqtastyqqa qatysty Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti men Eýropalyq iadrolyq zertteýler uiymy (CERN) arasyndaǵy Kelisimge qol qoiyldy. Osy Kelisimdi ratifikatsiialaý ǵylymi bailanystardy odan ári nyǵaitýǵa jaǵdai jasaidy. Qazaqstannyń ǵalymdary, injenerleri, stýdentteri men tehnikalyq mamandary úshin uzaq merzimdik negizde CERN ǵylymi-zertteý jobalaryna qatysýǵa jol ashady. Sonymen birge, CERN-men yntymaqtastyqty odan ári damytý úshin Jol kartasy ázirlendi. Ol Energetika ministrligi men Bilim jáne ǵylym ministrliginiń birlesken buiryǵymen bekitildi.
