Qytaidyń Chýntsin qalasynda issaparda bolǵan Vaq.kz tilshisi CNPC Aqtóbe munai-gaz kompaniiasynda 2009 jyldan bastap 2 jyl qujattardyń arhivimen bailanysty qyzmet atqarǵan qytailyq azamat Van Tsimenmen Qazaqstandaǵy eńbek barysy týraly suhbattasypty. Sol suhbatty nazarlaryńyzǵa usynǵandy jón sanadyq.
Suhbatqa keliskenińiz úshin alǵys aitamyn. Siz jumys istegen kompaniianyń maqsaty qandai?
Álemdegi barlyq kompaniianyń maqsaty – aqsha tabý. Onyń ústine bizdiń elimizge munai men gaz kerek. Al Qazaqstan úkimeti munai salasynda turǵyndardyń jumys isteýin qalady. Qytailyq kompaniia olarǵa jumys usyndy. Bul eki jaqqa da tiimdi. Onyń ústine kompaniia 50/50 proportsiiasyn ustanýy mindetti. Ol degenimiz jumysshylardyń jartysy qazaqstandyq azamat bolýy tiis.
Nege 2 jyl ǵana eńbek ettińiz? Uzaǵyraq qalýǵa bolmady ma?
Men Aqtóbede jumys istegende boidaq edim. Shetelge tek kóp aqsha tabý úshin barý kerek. Biraq otbasyn qurýdy da umytpaǵan jón. Onyń ústine ata-anam munda qalyp qoidy. Olarǵa kútim kórsetip, jaǵdai jasaý kerek. Sondyqtan qaitýyma týra keldi.
Aqtóbede qytailyqtardy qalai qabyldady?
Qazaqstan halqy sheteldikterge jaqsy qarym-qatynas kórsetse eken dep oilaimyn. Sebebi eger siz orys tilin bilmeseńiz, sizde tek qytailyq pasport bolyp, ondaǵy viza durys bolmai qalsa, politsiia aqsha talap etýi múmkin ekenin estidim. Biraq óz basymda mundai jaǵdai bolmady. Onyń ústine biz Aqtóbede jumys istegende ruqsatsyz syrtqa shyqpaimyz. Mindetti túrde eskertip, ruqsat alatynbyz. Keibir jergilikti turǵyndar Qytai munaidy da, bar aqshamyzdy da alyp jatyr dep esepteidi. Tek munai ǵana emes, basqa da resýrstarymyzdy almaq dep qorqady. Shyn mánisinde, olai emes. Sebebi Qazaqstan Úkimeti sheteldik kompaniia kirmes buryn, óz talaptaryn qoiady. Sol sharttardy oryndaǵan soń, jumysqa kirisedi.
Bizdiń kompaniia munaidy óndirip, óńdep benzin qylady. Odan shyqqan ónimdi tek Qazaqstanǵa ǵana emes, Qytaiǵa da jetkizedi. Sebebi bizde munai bar, biraq halyqqa jetpeidi, azdyq etedi. Sizderde benzin arzan, bizde óte qymbat. Sondyqtan bizge bul kásiporynnyń mańyzy zor.
Aqtóbede sizge ne unady?
Men Qazaqstanda 2 jyl jumys istedim. Aqtóbede Mega ortalyǵy unaityn. Onda kinoteatr bar, qys kezinde konkimen syrǵanaýǵa bolatyn. Jemis-jidekterdi, kiimderimizdi sol jerden alatynbyz. Biraq áli biik úiler salynsa, qalanyń kórki ajarlana túser edi. Bizdegi biik ǵimarattar jetpei turǵan siiaqty.
Al, siz orys tilin qaidan úirendińiz?
Men Pekin qalasyndaǵy ýniversitette orys tili men ádebieti mamandyǵyn támamdadym. Sodan orys tilin bilemin.
Anyqtama: CNPC-Aqtóbemunaigaz — CNPC kompaniiasynyń «Aqtóbemunaigaz» aktsionerlik qoǵamyna qolqa sala bastaǵany 1997 jyl ekeni belgili. 2003 jyly Qazaqstan Qytai jaǵyna «Aqtóbemunaigaz» aktsiialarynyń qalǵan memlekettik paketin satty. Búginde kompaniianyń 85,45 paiyz aktsiiasy SNPC ýysynda. Qazirgi tańda qytailyq kapitaldyń «Qazgermunai» JShS BK, «PetroQazaqstan» AQ, «Torǵai Petroleým» AQ, «Qarajanbasmunai» AAQ, «Býzachi Opereiting Ltd» JShS t.b. sekildi kompaniialarda úlesi bar. «MańǵystaýMunaigaz» AAQ-nyń aktsiialarynyń «50 paiyz minýs 2 aktsiia» úlesin iemdenetindigi de belgili boldy.
