«Jaýapkershilikti tolyǵymen túsine otyryp, sanaly túrde zań buzǵan memlekettik qyzmetkerlerdiń áreketterin sý ishken qudyǵyna túkirý, Qazaqstandy otanym dep sezinbeý, qosmekendi baqa-shaiannyń qylyǵy dep túsinemiz». Búgin Parlamentte ótken Májilistiń plenarlyq otyrysynda «Aq jol» fraktsiiasynyń depýtaty Berik Dúisembinov «qos azamattyqty qoldaǵandar jaýapqa tartylýy tiis» dep málimdedi. Depýtattyq saýaldyń tolyq mátini tómendegidei.
Qazaqstan Respýblikasynyń
Bas prokýrory
Q.P.Qojamjarovqa
Ishki ister ministri
Q.N.Qasymovqa
Qazaqstan Respýblikasynyń
Ádilet ministri
M.B.Beketaevqa
Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyǵy – bul memlekettiliktiń temirqazyǵynyń biri. Ol adamnyń memleketpen saiasi-quqyqtyq bailanysyn aiqyndaidy, olardyń ózara quqyqtary men mindetteriniń jiyntyǵyn bildiredi. Qazaqstannyń azamaty bolý, Konstitýtsiia men zańdarda jariialanǵan, kepildik beriletin azamattyq, saiasi, ekonomikalyq jáne áleýmettik quqyqtar men bostandyqtardy barynsha tolyq ielenýine negiz bolady.
Biz, ortaq tarihi taǵdyr biriktirgen Qazaqstan halqy, bir eldiń ǵana, iaǵni, Kazaqstannyń azamatymyz. Bizdiń uǵymymyzda qos eldiń azamaty bolý degen túsinik múlde joq jáne bul ereje Ata zańymyzdyń 10-babynyń 3-tarmaǵynda taiǵa tańba basqandai etip jazylǵan.
Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksinde qos azamattyq úshin jaýapkershilik qarastyrylǵan. Al bundai zań buzýshylyqty memlekettik qyzmettegi adamdar jasasa, jaýapkershilik odan da qatań.
Eger shetel zańnamasyna kóz júgirtsek, mysaly Ázirbaijanda qos azamattyq úshin qylmystyq jaza 2014 jyly engizilgen. Tipti kórshiles qyrǵyz elinde memlekettik qyzmettegi adamdardy qos azamattyq úshin qylmystyq jazaǵa tartý máselesi talqylaný ústinde.
Qytai zańnamasy da qos azamattyqqa qatań qaraityndyǵy barshamyzǵa málim. Qytai azamattyǵynan shyqpai, Qazaqstanǵa kóship kelmekshi bolǵan qandastarymyzdyń basynan ótip jatqan jaǵdailar oǵan kýá. Syrtqy ister ministrliginiń 12 qos azamattyǵy bar qytai qazaqtaryn tutqynnan bosatyp alý úshin qyrýar kúsh jumsaǵanyn da ózderińiz bilesizder. Esterińizge sala keteiin, osy máseleni «Aq jol» partiiasynyń delegatsiiasy byltyr Beijinde eń joǵarǵy deńgeide kótergen bolatyn. Múmkinshilikti paidalana otyryp Syrtqy ister ministrligine barynsha qoldaý kórsetkeni úshin alǵys aitqymyz keledi. Olar úshin kerek bolsa, tipti Qazaqstan azamattyǵyn alýdy jeńildetýge bolar.
Jalpy, ol eldegi qandastarymyzǵa da bir sheshimge kelip, qai eldiń azamaty bolatyndyǵyn tańdaityn kez de kelgen siiaqty.
Qarapaiym azamattardyń belgili bir materialdyq múddege qyzyǵyp, máselen, pensiia, áleýmettik tólemder, sol azdaǵan dúnie úshin qos azamattyq alyp, zań buzǵany bir áńgime. Al, osy jaýapkershilikti tolyǵymen túsine otyryp, sanaly túrde zań buzǵan memlekettik qyzmetkerlerdiń áreketterin sý ishken qudyǵyna túkirý, Qazaqstandy otanym dep sezinbeý, qosmekendi baqa-shaiannyń qylyǵy dep túsinemiz.
Mysaly, aqtóbelik advokat Valerii Iakýbenko 2000 jyly Resei azamattyǵyn alǵanyn osy ýaqytqa deiin jasyryp kelgen. Onymen qoimai, atalmysh Resei azamaty memleketpen kepildendirilgen zańdy kómek kórsetý aiasynda biýdjetten 5 million teńgeden astam qarjy alǵan. Advokattardyń qyzmetine kásibi qadaǵalaý júrgizýdiń ornyna, Aqtóbe oblystyq advokattar alqasynyń tóraiymy, onyń ústine Valerii Iakýbenkonyń jubaiy, Raisa Iakýbenko, kásibi zańger retinde zań buzýshylyqty kóre tura, 18 jyl boiy osyǵan kóz jumyp, ózi de zań buzýshylyqqa tikelei qatysyp kelgen. Tek, Ádilet ministrliginiń tikelei aralasýynyń arqasynda ǵana Valerii Iakýbenko ákimshilik jazaǵa tartylyp, litsenziiasynan aiyrylǵan.
Sonymen qatar, qolymyzda bar málimetke sai, elimizde 2016 jyly
400-den asa, 2017 jyly 600-den asa, 2018 jyldyń 10 aiynyń ishinde 527 qos azamattyq faktileri anyqtalǵan. Al, bul tsifrlardyń ishinde qansha memlekettik qyzmetkerler nemese memlekettik bilik fýnktsiialaryn júzege asyratyn ókilder bar ekendigin bir qudai biledi. Ashyq aqparat kózderinen mundai málimetti tappadyq.
Kóptegen elderde sol eldiń azamattyǵyn qabyldaý kezinde ant berý rásimi qarastyrylǵan. Mysaly, Amerika Qurama Shtattarynda azamattyq alý úshin beriletin antta «Men osy kúnge deiin azamat bolǵan kez kelgen memleketke adaldyqtan múldem bas tartamyn, qolyma qarý alyp Qurama Shtattar jaǵynda shaiqasamyn» degen sózder bar.
Osyndai sózderden keiin, sheteldik azamattyǵy bar adam qalaisha Elimizge qyzmet etedi, Ata zańymyzdy mise tutyp, otandastarynyń kózine qalai qaraidy?
Memlekettik qyzmette istegen, tájiribeli, zańdy bes saýsaqtai biletin, qaltasynda basqa eldiń tólqujaty bar adam qai eldiń soiylyn soǵary belgisiz.
Joǵaryda aitylǵandy qoryta kele, «Aq jol» fraktsiiasy:
1. Memlekettik qyzmetkerlerdiń, bilik ókiliniń fýnktsiialaryn júzege asyratyn adamdardyń (advokattardyń, notariýstardyń, sot oryndaýshylardyń jáne t.b ), qos azamattyǵy bar-joqtyǵyna tiisti tekserý júrgizýdi;
2. Joǵaryda atalǵan tulǵalardyń qos azamattyǵy úshin qylmystyq jaýapkershilikti engizý múmkindigin qarastyrýdy;
3. Qazaqstan pasportyn alǵan kezde Qazaqstan azamatynyń antynyń mátini men rásimin zańmen bekitýdi;
4. Joǵaryda kórsetilgen óreskel zań buzýshylyqqa jol berip qana qoimai, oǵan tikelei qatysqan Aqtóbe oblystyq advokattar alqasynyń tóraiymyn laýazymynan aiyryp, jaýapkershilikke tartýdy suraimyz.
Qurmetpen,
«Aq jol» QDP fraktsiiasynyń depýtattary
Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne sport ministrliginiń uiymdastyrýymen qazaq tili álipbiin latyn grafikasyna kóshirý jumystary aiasynda 2018 jylǵy 14 qarasha saǵat 11.00-de (Astana ýaqyty boiynsha) respýblika boiynsha latyn grafikasy negizindegi «JALPYHALYQTYQ DIKTANT» ótti.
Mádeniet jáne sport ministrliginiń aqparaty boiynsha, respýblikalyq aktsiia elimizdiń barlyq óńirlerin qamtidy jáne oǵan shamamen 2 mln.qazaqstandyq qatysady. Diktant bir ýaqytta respýblika boiynsha óńirlerdegi tilderdi damytý basqarmalary daiyndaǵan arnaiy aýditoriialarda ótkiziledi.
Sondai-aq qashyqtyqtan qatysýǵa niet bildirgen respýblika turǵyndary úshin diktantty tyńdaý saǵat 11.00-de (Astana ýaqyty boiynsha) «Qazaq radiosy», «Shalqar» radiolarynyń tikelei efirinde jáne emle.kz, tilalemi.kz saittarynda qoljetimdi bolady.
Jalpyrespýblikalyq aktsiia jańa qazaq álipbiin nasihattaýǵa, latynnegizdi qazaq álipbiin praktikalyq turǵydan meńgerýge daǵdylandyrýǵa baǵyttalǵan.
Sharaǵa Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne sport ministri Arystanbek Muhamediuly qatysyp, jalpyhalyqtyq diktant qatysýshylarǵa sáttilik tiledi.
Qurmetti qaýym!
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qazaq tili álipbiin kirillitsadan latyn qarpine kóshirý týraly Jarlyqqa qol qoiǵanyn barsha halyq ystyq yqylaspen qabyldady. Bul elimizdegi erekshe mańyzdy sheshimderiniń biri boldy.
Rýhani jańǵyrý – bul tól ádebietimizdi, mádenietimizdi jańǵyrtý, ulttyq sanany oiatý.
Álipbidiń alǵashqy nusqasyna qoǵam arasyndaǵy talqylaýdan keiin ózgerister engizilip, 2018 jylǵy 19 aqpandaǵy №637 Jarlyǵymen jańa redaktsiiadaǵy álipbi nusqasy bekitildi.
Jazýdy jańa álipbige kóshirýdiń mádeni-áleýmettik, lingvistikalyq, ekonomikalyq, saiasi, aqparattyq, pedagogikalyq sebepteri bar. Osy oraida, qazaq jazýyn latyn grafikasyna kóshirý de mezgili jetken másele ekenin qazirgi Qazaqstan qoǵamynda bolyp jatqan talqylaýlar kórsetip otyr.
Búgingi «Jalpyhalyqtyq diktantty» uiymdastyrýdaǵy maqsatymyz - respýblika turǵyndaryna jańa álipbide tańba ǵana aýysatynyn, qazaq dybystary sol kúiinde qalatynyn túsindirý, jazý daǵdysyna beiimdelý.
Diktanttyń ereksheligi sol respýblika boiynsha barlyq azamattardyń qatysý erkindiginde.
Halyq praktikalyq turǵyda sezingende ǵana aldymyzda turǵan qazaq álipbiin latyn grafikasyna kóshirý jumystarynyń mańyzdylyǵyn túsinedi.
Osy jalpyhalyqtyq sharaǵa bárimiz at salysyp, jańa tańbalarmen jazýymyzdy bastaiyq!
Sonymen qatar Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne sport ministrliginiń Jalpyhalyqtyq diktantty ótkizý bastamasyn belgili qoǵam qairatkerleri, jazýshylar, ǵalymdar, sportshylar, sonymen qatar mádeniet jáne óner salasynyń tulǵalary da qoldap otyr.
Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq akademiialyq kitaphanasynda diktantqa belgili qoǵam qairatkeri, aqyn-jazýshylar Roza Muqanova, Qonysbai Ábilov, qazaqstandyq ártister Maira Muhamedqyzy Turar Álipbaev, Nurbolat Arzamas, Baqtiiar Adamjan, sportshylardan Ulan Rysqul, Serik Aqtaev, Aibek Oralbai, Áigerim Ábilqadyrova jáne basqa da belgili mádeniet jáne óner qairatkerleri qatysady.
Diktanttyń taqyryby – «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy. Mátin 80-ge jýyq sózden turady. Diktant aiaqtalǵannan soń mátinniń jazbasha nusqasy emle.kz, tilalemi.kz saittarynda jariialanyp, ár qatysýshy óziniń jańa qazaq álipbiin meńgerý deńgeiin teksere alady.
