1 shildeden bastap álemniń keibir elderinde shekteý sharalaryn jeńildetýdiń jańa kezeńi bastaldy. Biraq Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy fýtboldan Eýropa chempionatyna bailanysty koronavirýs infektsiiasynyń artýy týraly eskertti. Aýstraliia men Jańa Zelandiia vaktsinanyń jetispeýshiligine shaǵymdanýda; Eýropalyq odaq elektrondy «vaktsinatsiia tólqujattaryn» qoldanýǵa kiristi. Álemdegi osy jáne ózge de jańalyqtar týraly VVS agenttigi habarlady.
Djons Hopkins Ýniversitetiniń málimeti boiynsha, álemde 182,3 million adam koronavirýs juqtyrǵan, al qaitys bolǵandar sany 4 millionǵa jetken.
Jalpy, qazirgi ýaqytta álemde 3,2 milliardtan astam vaktsinatsiia jasaldy. Keibir elderde, mysaly Ulybritaniiada, halyqtyń jartysy tolyǵymen nemese ishinara egildi. Basqalarynda (sonyń ishinde Reseide) vaktsinalaý qarqyny biliktiń josparlarynan edáýir artta qalyp otyr.
1 shildede vaktsinatsiia tólqujattary qoldanyla bastady
Beisenbide Eýropalyq odaq elderinde vaktsinatsiia tólqujattary resmi ainalymǵa engizildi. Olar tsifrlyq sertifikat túrinde (qajet bolǵan jaǵdaida, qaǵaz túrin alyp júrýge bolady), onda vaktsinatsiia týraly kýálik qana emes, koronavirýs synaǵynyń teris nátijesi nemese adamnyń indetpen aýyryp, aiyqqany týraly dálelder kórsetilýi múmkin.
Eýropanyń keibir elderi óz ishinde paidalaný úshin «jasyl sertifikattardy» engizgenine biraz ýaqyt boldy. Al qazir kez kelgen Eýropa eline jaramdy biryńǵai qujat týraly sóz bolyp otyr.
Elektrondy kodtardy EO-nyń barlyq 27 memleketiniń azamattary men turǵyndary, sondai-aq Islandiia, Lihtenshtein, Shveitsariia jáne Norvegiia ala alady. Bul elderdiń barlyǵy sertifikattardy moiyndaidy.
Vaktsinalarǵa keletin bolsaq, sertifikatty eýropalyq retteýshiler sertifikattaǵan tórt preparattyń birimen egilgender ǵana ala alady:
Pfizer-BioNTech;
AstraZeneca (AZ), Oksford vaktsinasy retinde de belgili;
Moderna;
Janssen, ol Johnson & Johnson retinde belgili.
Eýropalyq odaqtyń jeti eli – Avstriia, Germaniia, Sloveniia, Grekiia, Irlandiia, Ispaniia jáne Estoniia Úndi óndirisiniń vaktsinasyn alǵandarǵa óz aýmaqtaryna kirýin maquldady. EO quramyna kirmeitin Islandiia men Shveitsariia Úndi vaktsinalaryn shetelden kelgender úshin jetkilikti qorǵanys dep tanydy.
Karantin shekteýlerin jeńildetip jatqan elder
Túrkiia shekteýlerdi birtindep jeńildete bastady. 1 shildeden bastap elde komendanttyq saǵat pen senbilik lokdaýndar bolmaidy. Sondai-aq kólikti paidalanýǵa shekteýler alynyp, qalalar arasyndaǵy qozǵalys qalpyna keltiriledi.
Memlekettik mekemeler ádettegi jumys saǵattaryna oralady. Biraz ýaqyttan beri mektepter men balabaqshalardyń jumysy shekteýli bolady, qoǵamdyq oryndarda, ásirese bazarlarda sanitarlyq normalardyń kúsheiýi saqtalady. Jeke biznesterdiń qaita jumysqa kirisýi kezeń-kezeńmen júrgiziledi.
Niý-Iork meri Bill De Blazio beisenbiden bastap qala bir jarym jyldyq qatań shekteýlerden keiin burynǵy ómirine orala bastaitynyn málimdedi. Saýda ortalyqtary, sport zaldary jáne qalalyq kólik ádettegi jumys kestesine oralady. Qoǵamdyq úi-jailardyń ishinde áleýmettik qashyqtyq pen betperde kiiýdiń burynǵy talaptary saqtalady. Niý-Iorktegi mektepter men teatrlar tek qyrkúiek aiynda ashylady.
AQSh áli kúnge deiin koronavirýstan álemde kósh bastap keledi – pandemiia kezinde 33,6 million adam aýyryp, 604,7 myń adam qaitys boldy.
DDSU Eýro-2020-ny infektsiianyń ósýimen bailanystyrdy
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy stadiondarda, pabtar men barlarda Eýropa fýtbol chempionatyn kórýge jinalǵan adamdar men qurlyqtaǵy infektsiialardyń ósýi arasyndaǵy bailanysty tilge tiek etti.
DDSU ókili Ketrin Smollvýd stadiondardaǵy jaǵdailarǵa ǵana emes, adamdardyń olarǵa qalai jetetinine jáne matchtardan keiin qaida baratynyna nazar aýdarý kerek dedi. Bul jankúierler fýtbol kóretin pabtar men barlarǵa da qatysty.
Mysaly, Shotlandiiada jaqynda stadionda nemese pabta oiyndardy kórgen 2 myńnan astam adam virýs juqtyrǵan. 120-ǵa jýyq jankúier Finliandiiaǵa oń diagnozben Sankt-Peterbýrgten oraldy. Onda olar óz quramasynyń matchyna qatysty. Kóptegen Eýropa elderinde halyqtyń úshten bir bóligi ǵana tolyǵymen egildi.
Germaniianyń Syrtqy ister ministri Horst Zehofer ÝEFA-ny synǵa alyp, jankúierlerdi stadiondarǵa jappai jiberý týraly sheshimdi «múldem jaýapsyz» dep atady.
Eýropa chempionatynyń sońǵy úsh matchy Ulybritaniiada ótedi jáne DDSU eskertýine qaramastan olarǵa 60 myńǵa deiin kórermen jiberiledi.
Álemdegi basqa oqiǵalar
Aýstraliia biligi eldiń pandemiiamen joǵary tiimdi kúresi vaktsinatsiia kampaniiasynyń keshiktirilýine ákeldi dep málimdeidi. Qarjy ministri Saimon Birmingemniń aitýynsha, Aýstraliia vaktsinalar kezeginiń sońynda tur, óitkeni óndirýshiler men halyqaralyq retteýshiler vaktsinany aldymen, eń kóp zardap shekken elderge jetkizbek.
Dál osyndai jaǵdai Jańa Zelandiiada da oryn aldy. Bul el de Covid-19-dyń taralmaýyn qamtamasyz etken bolatyn. Osylaisha eki el de Pfizer preparatyn kútýde: olar vaktsinamen qamtamasyz etý qajettiligine bailanysty keiinge qaldyrylǵan edi. Qazirgi ýaqytta aýstraliialyqtardyń tek 5% tolyǵymen egildi. El halqynyń jartysyna jýyǵy, 12 millionnan astam adam jańa «Delta» shtamynyń taralýyna bailanysty taǵy da lokdaýnda boldy.
