Aýǵan soǵysy ardagerleri uiymdarynyń «QAZAQSTAN ARDAGERLERI» qaýymdastyǵy dóńgelek ústel uiymdastyrdy. Jiynda sóz sóilegen qaýymdastyqtyń tóraǵasy, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Baqytbek Smaǵul baiandamasyn nazarǵa usynamyz.
Qurmetti dóńgelek ústelge qatysýshylar!
Biylǵy jyldyń 25 qańtarynda Memleket basshysy bilik tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaita bólý qajettiligine bailanysty konstitýtsiialyq reforma máseleleri jóninde halyqqa arnaiy úndeýmen qaiyryldy.
Jariia etilgen usynystar bir ai boiy búkil elimiz boiynsha talqylanýda. Ózderińiz biletinderińizdei, osymen tórtinshi ret Konstitýtsiiaǵa túzetýler usynylýda. Alǵash ret Ata zańǵa 1998 jyly, keiin 2007 jáne 2011 jyldary túzetýler qabyldandy. Biraq buǵan deiin eshqashan qoldanystaǵy Konstitýtsiiaǵa ózgerister engizý protsesi dál osyndai jappai búkilhalyqtyq talqylaýmen súiemeldengen emes.
Bul – memlekettiliktiń damýynyń jańa kezeńin, iaǵni, halyqtyń memlekettik biliktiń birden-bir bastaýy retindegi óziniń konstitýtsiialyq mártebesin júzege asyra bastaǵandyǵyn pash etedi
Bul sondai-aq bizdiń azamattyq qoǵamnyń kemeldigin de bildiredi.
Ókilettikterdi qaita bólý máselelerine qosa, eki irgeli máseleni atap kórsetkim keledi jáne bular týraly búgin aitylady.
Birinshisi. Konstitýtsiialyq reforma bizdiń Táýelsizdigimizdiń myzǵymastyǵyn bekitkeli otyr (iaǵni, Qazaq eli endi eshqashan ózgege táýeldi elge ainalmaidy).
Atap aitqanda, Ata zańnyń 91-shi babynyń 2-shi tarmaǵyn: «Konstitýtsiiada belgilengen memlekettiń táýelsizdigin, birtutastyǵyn jáne aýmaqtyq tutastyǵyn, Respýblikany basqarý nysanyn ózgertýge bolmaidy» dep jazý usynylýda (iaǵni, «táýelsizdikti ózgertýge bolmaidy» degen normany qosý usynylady). Bul túzetýdiń tereń, qasietti maǵyna-astary bar.
Táýelsizdik – ultymyzdyń bes jarym ǵasyrlyq tarihyndaǵy basty jetistigi, halqymyzdyń basty qazynasy. Árine, Konstitýtsiiada osy normanyń joqtyǵy bizdiń Táýelsizdigimizge qandai da bir yqpal ete almaidy. Bul basy ashylǵan, aiqyn jait. Biz 25 jyldan beri osy normasyz ómir súrdik, ary qarai da azat damý jolymyzda dáýirlei bererimiz sózsiz. Biraq biz jahandanǵan álemde ómir súrýdemiz, al onda dástúrli qundylyqtardy qaita qaraý úrdisi júrýde. Bul rette – kópǵasyrlyq tarihy bar memlekettiń Táýelsizdigi – ámbebap ári absoliýtti qundylyq bolyp tabylady. Sol sebepti de bizdiń Táýelsizdigimizdi, onyń myzǵymastyǵyn bekite túsý óte mańyzdy. Bul Ata zańnyń kirispesinde jazylǵan «Qazaqstan halqyn ortaq tarihi taǵdyr biriktirgeni», «onyń erkindik, teńdik jáne tatýlyq murattaryna berilgeni», «memlekettiliktiń baiyrǵy qazaq jerinde qurylǵany» jáne bizdiń «egemendik quqyǵymyzdy negizge alatynymyz» jónindegi ideiamen ushtasyp jatyr. Bul túzetý – memleketimizdiń konstitýtsiialyq qurylysynyń ózgermeitindiginiń basty kepili.
Ekinshi. Bizdiń missiiamyzǵa, Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy missiiasyna qatysty. Qazaqstan – jahandyq bitimger jáne qaýipsizdik salasyndaǵy kóptegen bastamalardyń iesi.
Biz konstitýtsiialyq reforma protsesinde ózimizdiń osy missiiamyzdy Konstitýtsiiada rastaýǵa, ony naqty normalarda bekitýge tiispiz degen senimdemin.
Elbasy atap ótkenindei, búginde álem kóz aldymyzda ózgerýde. Biz kún saiyn saiasi jáne ekonomikalyq daǵdarystardyń, qarýly qaqtyǵystardyń apatty zardaptarynyń kýási bolýdamyz. Halyqaralyq quqyq qaǵidattary aiaqqa taptalyp, buzylýda. Al órkenietti ulttar men halyqtardyń ózgerissiz ári basty qaǵidaty – birge beibit ómir súrý qaǵidaty bolyp tabylady. Bul printsipke men jappai qyryp-joiý qarýlaryn qoldanýdan bas tartýdy qosar edim. Qazaqstan Prezidentiniń sheshimimen elimiz Táýelsizdikke qol jetkizgen sátten bastap, iadrolyq arsenaldan bas tartty, Semei iadrolyq poligonyn japty.
Elbasy sondai-aq jahandyq iadrolyq qarýǵa qarsy bastamalardyń avtory bolyp tabylady. Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» antiiadrolyq manifesti BUU Bas Assambleiasynyń jáne Qaýipsizdik Keńesiniń resmi qujaty mártebesin ielendi. Onda Memleket basshysy atap ótkenindei, «HHI ǵasyrda ómirlik is-árekettiń tásili retinde soǵystyń túp-tamyryn birtindep joiyp, ornyqty álemniń geografiiasyn qalyptastyrý qajet. Álemde iadrolyq qarýdan azat alty aimaq bar. Olar Antarktidany, Latyn Amerikasyn, Afrikany, Avstraliia men Okeaniiany qosa alǵanda, is júzinde búkil Ońtústik jarty shardy qamtidy. Olardyń ishindegi eń «jasy» 10 jyl buryn Semeide óńirdiń bes memleketi qurǵan Ortalyqaziialyq iadrosyz aimaq bolyp tabylady. Taiaý Shyǵysta iadrosyz aimaq qurý jónindegi halyqaralyq kúsh-jigerdi belsendirek ete túsý kerek».
Qoldanystaǵy Konstitýtsiianyń 8-shi babyna sáikes, «Qazaqstan Respýblikasy halyqaralyq quqyqtyń printsipteri men normalaryn qurmetteidi, memleketter arasynda yntymaqtastyq pen tatý kórshilik qarym-qatynas jasaý, olardyń teńdigi men bir-biriniń ishki isterine aralaspaý, halyqaralyq daýlardy beibit jolmen sheshý saiasatyn júrgizedi, qarýly kúshti birinshi bolyp qoldanýdan bas tartady».
Bul rette biz Konstitýtsiianyń osy babyna Qazaqstannyń jappai qyryp-joiý qarýlaryn qoldanýdan da bas tartatynyn bekitýdi usynamyz. Bul bizdiń Táýelsizdigimizdei aqiqat nárse, biraq elimizdiń Ata zańynda ózimizdiń beibitsúigishtigimiz ben bitimgershiligimizdiń osy kepildigin bekitýimiz óte mańyzdy.
Sonymen birge, bul túzetýdiń Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi qyzmetine kirisken jylda, iaǵni respýblikamyz halyqaralyq beibitshilik pen qaýipsizdikti saqtaýǵa jaýapty 15 basty memlekettiń qataryna kirgen kezde qabyldanýy simvoldyq mánge ie bolar edi.
Bul túzetý bizdiń ózindik bir Patsifizm aktisine jáne Qazaqstannyń beibitshilik pen jahandyq qaýipsizdikti nyǵaitý maqsattaryna shyn berilgendiginiń óte mańyzdy aiǵaǵyna ainalady.
Ult portaly
.jpeg)