QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń selektorlyq otyrysynda kóktemgi egis jumystaryn ótkizý barysy qaraldy. Óńirlerde kóktemgi dala jumystary týraly Túrkistan oblysynyń ákimi Ómirzaq Shókeev, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov, Qostanai oblysynyń ákimi Arhimed Muhambetov jáne Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Ómirzaq Shókeevtiń habarlaýynsha, Túrkistan oblysynda aýyl sharýashylyǵy maqsatynda paidalanylatyn egistik jerlerdiń kólemi 857,2 myń ga quraidy. Qazirgi kezde kóktemgi dala jumystarynyń 92%-y aiaqtalǵan.
«Egistikti ártaraptandyrý baǵytyna sáikes, kartop, kókónis, baqsha daqyldarynyń alqaby ótken jylmen salystyrǵanda 3,2 myń ga artyp, 122 myń ga qurady. Mal azyǵy daqyldary 11,6 myń ga artyp, 213 myń ga qurady», — dedi Ó. Shókeev.
Oblysta masaqty daqyldar egistigi ótken jylmen salystyrǵanda 4,8 myń ga azaiyp, 213 myń ga quraǵan. Maqta daqylynyń egistigi 12,7 myń ga azaityldy, 118 myń ga jerge egildi. Al maily daqyldar ótken jylǵy deńgeide - 91,4 myń ga alqapqa egilgen.
Túrkistan oblysynda aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligin arttyrý úshin 3 negizgi baǵyttaǵy jumystar qolǵa alynǵan. Sharýa qojalyqtary 3 kooperativke biriktirilip, tehnikamen qamtamasyz etildi, onyń ishinde 11 myń ga jańbyrlatyp sýarý tehnologiiasyn engizildi. Italiandyq tehnologiiamen 1 200 basqa arnalǵan taýarly-sút fermasy jáne avstraliialyq tehnologiiamen 10 myń basqa arnalǵan iri qara mal bordaqylaý alańy quryldy. Sonymen qatar kúrketaýyq fabrikasyn jem-shóppen qamtamasyz etý jobasy bar.
«11 myń ga jerge 10-15 kooperativ qurý boiynsha josparymyz bar, osy jumystar júrgizilýde», — dedi óńir basshysy.
Al kooperativterge birikpeitin 2-3 ga jeri bar agroqurylymdar úshin bir alqaptan jylyna 2-3 ret ónim alý jobasyn engizilýde.
«Bul jobanyń tiimdiligi 1 ga alqaptan jylyna 6 mln teńgeden astam tabys tabýǵa múmkindik berip otyr», — dedi Ó. Shókeev.
Oblys basshysynyń aitýynsha, budan ózge jeke qosalqy sharýashylyqtarda (úi aýlasynda) tamshylatyp sýarý tehnologiiasyn engizý arqyly erte pisetin kókónis, baqsha ónimderin óndirý jolǵa qoiylýda. Máselen, 10 sotyq jerge tamshylatyp sýarýǵa jumsalatyn jáne agrotehnikalyq shyǵyndaryn qosa eseptegende, 462 myń teńge qarjy jumsap, 850 myń teńge tabys tabýǵa bolady.
«Osy úsh baǵytta jumys istesek, eńbek ónimdiligin 2-3 ese arttyrýǵa múmkindigimiz bar», - dedi ol.
Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalovtyń aitýynsha, biyl óńirde egis alqabynyń kólemi 4,2 mln gektardy qurady. Dándi daqyldar 2,9 mln ga egiletin bolady. Ártaraptandyrý aiasynda maily daqyldar 955 myń gektar jerge (barlyq egis alqabynyń 23%) egiledi.
«Búginde kóktemgi egis 2,5 mln ga alqapta nemese 62,5% júrgizildi. Oblys mineraldyq tyńaitqyshtardy engizýde respýblika boiynsha alda keledi. Biyl 130 myń tonna tyńaitqysh satyp alýdy josparlap otyrmyz (ótken jylmen salystyrǵanda 15% artyq), ol 2,3 mln ga alqapqa paidalanylatyn bolady», - dedi oblys basshysy.
Onyń aitýynsha, sońǵy eki jylda óńirde suiyq tyńaitqyshtardy qoldaný óz tiimdiligin kórsetken. Oblystaǵy 6 shaǵyn zaýytta óndirilgen suiyq tyńaitqysh 500 myń ga alqapta qoldanylyp, nátijesinde astyqtyń shyǵymdylyǵy orta eseppen 3 tsentnerge ósti.
«Biyl tórt aida 20 mlrd teńgege jańa tehnika satyp alyndy, bul ótken jylmen salystyrǵanda 7 mlrd teńgege artyq. Memlekettik qoldaýdyń arqasynda biyl barlyǵy 40 mlrd teńgege 2 myńnan astam tehnika alýdy josparlap otyrmyz», - dedi Q. Aqsaqalov.
Oblysta jyl saiyn bidai óńdeý kólemi artyp keledi. Ótken jyly paidalanýǵa berilgen qurama jem zaýytynyń esebinen biyl bul kórsetkish 47% jetedi dep kútilýde. Budan bólek, ústimizdegi jyly osyndai taǵy bir zaýyttyń qurylysy bastaldy.
«Osyndai jobalardyń nátijesinde kelesi jyly bidai óńdeý kórsetkishi 65% deiin artady», - dep túiindedi óńir basshysy.
Qostanai oblysynyń ákimi Arhimed Muhambetovtiń málimeti boiynsha, búgingi tańda oblysta dándi daqyldar egilgen egis kólemi 2,5 mln ga (66%), maily daqyldar egilgen alqap 394 ga (56%) qurady. Egis naýqanyna barlyq tehnika jumyldyrylyp, 2-3 aýysymdyq jumys uiymdastyryldy, janar-jaǵarmaimen tolyq qamtamasyz etildi.
«Agrarlyq nesie korporatsiiasy» AQ arqyly sharýashylyqtar 21,4 mlrd teńge nesie qarajatyn aldy. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin forvardtyq satyp alý boiynsha 4 mlrd teńge somaǵa ótinim berilip, 2,8 mlrd teńgege bekitildi», — dedi A. Muhambetov.
Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek óńirde aýyl sharýashylyǵy salasynyń damý jaǵdaiy týraly aityp berdi. Onyń habarlaýynsha, biylǵy jyly aýyl sharýashylyǵyna 23,3 mlrd teńge investitsiia tartý josparlanýda, byltyrǵy jylmen salystyrǵanda ósim 120% quraidy.
Oblys boiynsha aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge 13,6 mln ga alqap bekitilgen. Qazirgi ýaqytta 12,1 mln ga alqap paidalanylady.
«Jerdi tiimsiz paidalaný faktileri anyqtalyp, 1,1 mln ga jaiylym alqaptaryn paidalanbaý boiynsha sharalar qabyldandy. Onyń 225 myń ga memlekettiń jer qoryna qaitaryldy. 545 myń ga jer aýyl sharýashylyǵy ainalymyna berildi. 240 myń ga aýmaqta Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksi boiynsha sharalar qabyldandy», — dedi J. Qasymbek.
Oblysta 2019 jyly 360 myń ga jaiylym sýlandyrylǵan, biyl 375 myń ga jerdi sýlandyrý josparlanǵan.
«Tozǵan jáne qunarsyz jaiylym alqaptaryn qalpyna keltirý úshin pilottyq joba júzege asyrylýda. Bul – turǵyndardyń malyn jaiýǵa arnalǵan jerler. Biylǵy jyly biýdjetten tiisti qarajat bólindi», — dep naqtylady oblys basshysy.
Aýyl sharýashylyǵy qurylymynda mal sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi 59% quraǵan. 2019 jyly bul salada 200 mlrd teńgege ónim óndirilgen, biyl ósimdi 211 mlrd teńgege deiin jetkizý josparlanyp otyr. Mal sharýashylyǵymen óńirde 5096 sharýashylyq ainalysady, onyń ishinde 15 bordaqylaý alańy jumys isteidi.
«Memlekettik qoldaýdyń nátijesinde shetelden jáne elimizden asyl tuqymdy mal basy satyp alynýda. Biylǵy jyly 5 myń bas siyr men 17 myń bas qoi satyp alý josparlanyp otyr. 2020-2023 jyldar aralyǵynda quny 20 mlrd teńgeni quraityn qoi etin qaita óńdeýmen ainalysatyn iri qoi fermasyn qurý jónindegi investitsiialyq joba iske asyrylýda», — dedi J. Qasymbek.
«Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasynyń qarjysy jáne «Saryarqa» ÁKK arqyly oblystyq biýdjet esebinen 5 mlrd teńge bólinip, 3 sút-taýarlyq fermasyn qurý máselesi qaralýda. Olardyń jalpy óndiris kólemi jylyna 19 myń tonnany quraityn bolady.
«Jalpy, «QazAgro» AQ institýttary arqyly 20 mlrd teńgege 79 joba iske asyrylady», — dep túiindedi óńir basshysy.
