Balany «Kók kit» qursaýynan qalai qutqaramyz?..

Balany «Kók kit» qursaýynan qalai qutqaramyz?..

Keiingi kezde Feisbýk pen Instagramda #SiniiKit #TixiiDom degen jas óspirimderdi sýitsidke itermeleitin oiyndar jaily málimet kóbeiip ketti. Buny men birneshe jerden zerttedim, surastyrdym, shynymen osyndai oiyndar bar deidi. Tipti, Qyrǵyzstanda osy oiynnyń sebebinen 8-synyptyń oqýshysy 4-qabattan sekirip, óz-ózine qol jumsaǵan degen jańalyq ta oqydym.

Oiynnyń maqsaty - naqty bilmedim. Bireýler satanister shyǵarǵan deidi. Menińshe, psixikalyq aýytqýy bar bireýler oilap taýyp, sonymen keń taralǵan bolý kerek. Aldymen Reseide, qazir Qazaqstan men Qyrǵyzstanda taralyp jatyr eken.

Oiynnyń barysy - jas óspirimder #iavigre #siniikit #tixiidom #razbýdimenia420 siiaqty xeshtegtermen foto salady da, sonymen oǵan kýratorlar xabarlasady. Osylai 50 tapsyrmany jas óspirim oryndap bastaidy. Sońǵy tapsyrma asylyp ólesiń be, álde sekirip ólesiń be degen suraq bolady. Bundai suraqty qoimas buryn jas qatysýshyǵa bir silteme jiberedi. Sol siltemege kirgende, qatysýshynyń IP adresi saqtalyp qalyp, adresi jáne t.b. internet ornatylǵan jerdiń málimetteri shyǵady. Sen jaily barlyq málimetterdi bilemiz dep balany qorqytyp, eger sen tapsyrmany oryndamasań, týystaryńdy óltiremiz nemese ózińdi árdaiym ańdyp júremiz deidi. Bundai qorqytýdan soń, bala amal joq tapsyrmany oryndap, óz-ózine qol jumsaidy. Balanyń psixikasynda osy jolmen ata-anama, jaqyndaryma kómektesemin degen «izgi oi» paida bolady.

Nege «kók kit»?

Estýimshe, kók kit - sýitsid jasaýshylardyń simvoly eken. Sebebi kók kitter kóbine teńizdiń jaǵalaryna shyǵyp qalyp, ózderin óltirip alady deidi.

Balany bul báleden qalai qutqaramyz?

1. 18-20 jasqa tolmaǵan balalaryńyzdy úide nemese internetpen jalǵyz qaldyrmańyzdar. Mekteptegi, sabaqtaǵy jaǵdaiyn kúnde surap, balalaryńyzben jaqyn dos bolyńyzdar. Syrlasyp, búkil is-áreketin, minez-qulqyn baqylap júrińiz.

2. Reseidiń saittarynan aýlaq bolaiyq dep júrgenime qansha boldy. VKontakte degen saitty qoldanbasyn, ne úshin qoldanatynyn surańyzdar. Qoldanǵan jaǵdaida da qandai toptar men pablikterge jazylǵanyn, qandai fotolar, kartina bólisetinin tekserip turyńyzdar.

3. Túnde qai ýaqytta uiyqtap, tańerteń qanshada turatynyn baqylaýda ustańyz. Túnde jatpas buryn internetin óshirip tastańyz, telefondy paidalanbasa da, kóp nárse joǵaltpaidy. Onyń ornyna balańyzben birge TV qarańyzdar, shaxmat, shashka oinap, jýrnal, kitap oqyńyzdar.

4. Eń bastysy, balaǵa uryspai, kóbirek aralasý kerek. Búkil oilaryn, arman-maqsattaryn ata-anasymen bólisý kerek. Sonda eshqandai kók kitter balany azǵyrmaidy.

5. Internetti ornymen durys paidalansań - jaqsy múmkindik, orynsyz, maqsatsyz, kúni-túni qoldana berseń - qaýipti qural.

Nurlan JANAI, IT-maman