كەيٸنگٸ كەزدە فەيسبۋك پەن ينستاگرامدا #سينييكيت #تيxييدوم دەگەن جاس ٶسپٸرٸمدەردٸ سۋيتسيدكە يتەرمەلەيتٸن ويىندار جايلى مەلٸمەت كٶبەيٸپ كەتتٸ. بۇنى مەن بٸرنەشە جەردەن زەرتتەدٸم, سۇراستىردىم, شىنىمەن وسىنداي ويىندار بار دەيدٸ. تٸپتٸ, قىرعىزستاندا وسى ويىننىڭ سەبەبٸنەن 8-سىنىپتىڭ وقۋشىسى 4-قاباتتان سەكٸرٸپ, ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساعان دەگەن جاڭالىق تا وقىدىم.
ويىننىڭ ماقساتى - ناقتى بٸلمەدٸم. بٸرەۋلەر ساتانيستەر شىعارعان دەيدٸ. مەنٸڭشە, پسيxيكالىق اۋىتقۋى بار بٸرەۋلەر ويلاپ تاۋىپ, سونىمەن كەڭ تارالعان بولۋ كەرەك. الدىمەن رەسەيدە, قازٸر قازاقستان مەن قىرعىزستاندا تارالىپ جاتىر ەكەن.
ويىننىڭ بارىسى - جاس ٶسپٸرٸمدەر #ياۆيگرە #سينييكيت #تيxييدوم #رازبۋديمەنيا420 سيياقتى xەشتەگتەرمەن فوتو سالادى دا, سونىمەن وعان كۋراتورلار xابارلاسادى. وسىلاي 50 تاپسىرمانى جاس ٶسپٸرٸم ورىنداپ باستايدى. سوڭعى تاپسىرما اسىلىپ ٶلەسٸڭ بە, ەلدە سەكٸرٸپ ٶلەسٸڭ بە دەگەن سۇراق بولادى. بۇنداي سۇراقتى قويماس بۇرىن جاس قاتىسۋشىعا بٸر سٸلتەمە جٸبەرەدٸ. سول سٸلتەمەگە كٸرگەندە, قاتىسۋشىنىڭ IP ادرەسٸ ساقتالىپ قالىپ, ادرەسٸ جەنە ت.ب. ينتەرنەت ورناتىلعان جەردٸڭ مەلٸمەتتەرٸ شىعادى. سەن جايلى بارلىق مەلٸمەتتەردٸ بٸلەمٸز دەپ بالانى قورقىتىپ, ەگەر سەن تاپسىرمانى ورىنداماساڭ, تۋىستارىڭدى ٶلتٸرەمٸز نەمەسە ٶزٸڭدٸ ەردايىم اڭدىپ جٷرەمٸز دەيدٸ. بۇنداي قورقىتۋدان سوڭ, بالا امال جوق تاپسىرمانى ورىنداپ, ٶز-ٶزٸنە قول جۇمسايدى. بالانىڭ پسيxيكاسىندا وسى جولمەن اتا-اناما, جاقىندارىما كٶمەكتەسەمٸن دەگەن «ٸزگٸ وي» پايدا بولادى.
نەگە «كٶك كيت»?
ەستۋٸمشە, كٶك كيت - سۋيتسيد جاساۋشىلاردىڭ سيمۆولى ەكەن. سەبەبٸ كٶك كيتتەر كٶبٸنە تەڭٸزدٸڭ جاعالارىنا شىعىپ قالىپ, ٶزدەرٸن ٶلتٸرٸپ الادى دەيدٸ.
بالانى بۇل بەلەدەن قالاي قۇتقارامىز?
1. 18-20 جاسقا تولماعان بالالارىڭىزدى ٷيدە نەمەسە ينتەرنەتپەن جالعىز قالدىرماڭىزدار. مەكتەپتەگٸ, ساباقتاعى جاعدايىن كٷندە سۇراپ, بالالارىڭىزبەن جاقىن دوس بولىڭىزدار. سىرلاسىپ, بٷكٸل ٸس-ەرەكەتٸن, مٸنەز-قۇلقىن باقىلاپ جٷرٸڭٸز.
2. رەسەيدٸڭ سايتتارىنان اۋلاق بولايىق دەپ جٷرگەنٸمە قانشا بولدى. ۆكونتاكتە دەگەن سايتتى قولدانباسىن, نە ٷشٸن قولداناتىنىن سۇراڭىزدار. قولدانعان جاعدايدا دا قانداي توپتار مەن پابليكتەرگە جازىلعانىن, قانداي فوتولار, كارتينا بٶلٸسەتٸنٸن تەكسەرٸپ تۇرىڭىزدار.
3. تٷندە قاي ۋاقىتتا ۇيىقتاپ, تاڭەرتەڭ قانشادا تۇراتىنىن باقىلاۋدا ۇستاڭىز. تٷندە جاتپاس بۇرىن ينتەرنەتٸن ٶشٸرٸپ تاستاڭىز, تەلەفوندى پايدالانباسا دا, كٶپ نەرسە جوعالتپايدى. ونىڭ ورنىنا بالاڭىزبەن بٸرگە تۆ قاراڭىزدار, شاxمات, شاشكا ويناپ, جۋرنال, كٸتاپ وقىڭىزدار.
4. ەڭ باستىسى, بالاعا ۇرىسپاي, كٶبٸرەك ارالاسۋ كەرەك. بٷكٸل ويلارىن, ارمان-ماقساتتارىن اتا-اناسىمەن بٶلٸسۋ كەرەك. سوندا ەشقانداي كٶك كيتتەر بالانى ازعىرمايدى.
5. ينتەرنەتتٸ ورنىمەن دۇرىس پايدالانساڭ - جاقسى مٷمكٸندٸك, ورىنسىز, ماقساتسىز, كٷنٸ-تٷنٸ قولدانا بەرسەڭ - قاۋٸپتٸ قۇرال.
