«Qoǵamdyq pikir» zertteý institýty partiialyq reitingterdiń kezekti bólimin usyndy, dep habarlaidy QazAqparat.
Saýalnama Institýttyń jeke qarajatyna 2020 jyldyń qazan aiynda suhbat túrinde (face-to-face) júrgizildi, reprezentativtik irikteý boiynsha 1200 respondent alyndy, qatelik +/- 2,82% qurady.
«Eger sailaý kelesi jeksenbide ótkizilse, onda siz qandai saiasi partiiaǵa daýys beresiz?» degen suraqqa basym kópshiligi, iaǵni 72,1% respondent Nur Otan partiiasyna daýys beretinin aitty. Basqa partiialardyń reitingileri: Aq jol - 5,1 %; QKHP (Halyq partiiasy) – 2,9%; Aýyl – 2,7%; JSDP – 2,3%; Birlik (Adal) – 1,9% boldy. 13,0% respondent úshin tańdaý jasaý qiynǵa soqty.
Elektoraldyq saýalnamalarda negizgi máselelerdiń biri - sailaýshylardyń qalai daýys beretini ǵana emes, olardyń sailaý ýchaskelerine barýy/barmaýy boldy. Óitkeni, aýa raiynan bastap kóptegen kezdeisoq faktorlar áser etýi múmkin.
Sailaýshynyń sailaý ýchaskesine jetýge kúsh-jiger tabýyna ne kedergi bolatynyn anyqtaý áleýmettanýshylar úshin mańyzdy mindet bolyp tabylmaidy. Oqýlyqtarda sipattalǵan klassikalyq mysal – amerikandyq polsterler (qoǵamdyq pikirdi zertteitin mamandar) qoldanatyn qatysýdy boljaý modeli – Djordj Gellap jarty ǵasyr buryn usynǵan yqtimaldy sailaýshy modeli, onyń kómegimen Dj. Gellap 1936 jyly Prezidenttikke úmitkerlerdiń biri – F. Rýzvelttiń nátijesin dál boljady.
Sodan beri model jańartyldy, biraq ony qurýdyń jalpy printsipteri ózgerissiz qaldy.
Model respondenttiń sailaýǵa qatysý nemese qatyspaý nieti týraly suraqtardyń naqty jiyntyǵyna negizdelgen. Saýalnamanyń boljamdy blogynyń suraqtary ondaǵan jyldar boiy naqtylandy. Ádettegi jiynǵa daýys berý nieti týraly suraqtan basqa, respondent sailaý týraly oilai ma, onyń sailaý ýchaskesi qaida ekenin bile me, onyń ózi qanshalyqty jii daýys beredi, sońǵy sailaýda daýys berdi me, joq pa degen siiaqty basqa da suraqtar kiredi.
Sonymen qatar, Dj. Gellap modeli, qoǵamdyq pikirdi zertteý salasynda aty joǵary bedelge ie bolsa da, únemi permanenttik synǵa ushyrap otyrady. Bul synnyń máni model turaqty nátije bermeýi - sandar saýalnamalarmen birge ózgeredi jáne keide kúrt qubylyp otyrady. Muny túsindiretin boljamdardyń biri – sailaý kóńil-kúii óte týrbýlentti, iaǵni barlyq sailaýshylar ózderiniń nietteri men saiasi qalaýlaryn aldyn-ala naqty aita almaidy.
Biz óz saýalnamalarymyzda «Eger kelesi jeksenbide parlamenttik sailaý ótkiziletin bolsa, siz daýys berýge barasyz ba?» degen suraq arqyly áleýetti qatysýdy ólsheimiz. Jaýap nusqalary úshin bes satyly shkalany qoldanamyz – «Iá», «Dáliregi, iá», «Dáliregi, joq», «Joq», «Jaýap berýge qinalamyn».
Qazan aiynda júrgizilgen ólsheý nátijelerine sáikes, sailaýshylardyń barý yqtimaldyǵy 66,7%-dy quraidy, respondentterdiń bul bóligi daýys berýge qatysý nieti týraly suraqqa oń jaýap berdi. 15,4% respondent - absenteister dep atalady, jaýaptary boiynsha, olar parlamenttik sailaýda daýys berýge qatyspaidy. Qalǵandary bul másele boiynsha sheshim qabyldaǵan joq.
