Álem ádebietiniń kórnekti ókili, argentinalyq aqyn Horhe Lýis Borhestiń bir top óleńin jas aqyn Faizýlla Tóltaidyń aýdarmasynda oqyrman nazaryna usynamyz.
«Qupiia jazba» kitabynan
BÓTEN
Ǵibadathanada aldaspan múlgip turdy.
Aldaspandy esh bir zaman kórmegen
pirádardyń biri men.
Al tobyrlar qoladan jasalynǵan áinekke
tabynady ne tasqa.
Al menińshe, este joq eski zamanda
Olardy tańdaǵan sekildi az bolǵany úshin.
Ashyǵyn aitaiyn:
Sintoizm –
eń erkin mádeniet túri.
Eń erkin jáne eń eski.
Bizderde eń kóne hattar bar, jazýy kómeski.
Tipti sintoizmdi qabyldai alady buǵy men shyq esti.
Ol bárin eńbekke baýlidy,
belgilemei biraq aǵlaqty.
Kim qalai ómir súredi eshteńeni bekitpeidi jan-jaqty
jáne eshkimdi qorqytpaidy, esh syilyqty ta almaidy.
Ony ustaýshylar Býddanyń ia Isanyń izimen júrýine quqyly.
Ol Imperatordy qurmetteidi jáne ólgen kisini.
Sebebi,
Ólgennen soń adamnyń ainalatynyna qudaiǵa
jáne jaqyndaryn jebeitinine senedi.
Ólgennen soń aǵashtyń ainalatynyna qudaiǵa
jáne jaqyndaryn jebeitinine senedi.
Tuzdyń, sýdyń jáne áýenniń tazalaitynyna senedi.
Ol Qudaidyń sansyz kóp ekendigine senedi.
Tańsáride kári aqyn perýlyq kelip-ketti bul mańǵa
kórmeidi eken qos kózi.
Galereiada otyp, baqshamyzdyń samalymen,
sazdy jerdiń iisimen,
kil qanatty qudailardyń áýenimen bólistik.
Aýdarmashy arqyly túsindire bastadym dinim jaily eń eski.
Joramaldai almaimyn túsindi dep men ony.
Eshteńeni baiqatpaidy batystyq kelbeti.
Oralǵan soń Perýǵa
men bul jaily Jyr jazam dep ýáde etti.
Jazdy ma eken, bilmeimin:
endi qashan kezdestirem perýlyqtyń er keipin.
«Qara baqyr» kitabynan
BASTYǴYRYLÝ
Altyn tájdi han kórdim men álginde túsimde
Kóz qadaidy qalshiyp qara túnek ishinde.
Mundai júzdi kórmep em, aldaspany rasynda
Iesine adal it syndy qyńsylaidy qasynda
Bul kim eken – norvegiialyq, nortýmbriialyq pa álde?
Soltústiktiń adamy ma, tanymadym áli de?
Túsi jiren qap-qalyń kókiregin túk basqan
Uzaq, únsiz qaraidy eshteńkeni uqpastan.
Ómir ony terbetip qandai da bir teńizden
belgisiz bir kemede jiberdi eken neni izdep?
Ákelgen be joq álde samai shashy qýarǵan
ótkeni men keshegi qasiretin jylarman?
Muńdy kózben qaraidy, men sekildi kináli
Qap-qarańǵy, qazir tún, meni azǵyryp tur áli.
JAZǴYRÝ
Meniń kúnám –
ǵalamnyń eń aýyr kúnási.
Bir sáttik baqyttyń bilmegem baǵasyn.
Muz kóshi qoinyna jasyryp tánimdi
jadynan shyǵarsyn janymnyń daýasyn.
Órtenýimiz úshin taǵdyrdyń tezine
babamnyń belinen jaralǵam, ósip em –
jel menen jer úshin, sý menen shań úshin.
Biraq men baqytsyz kúdikke kezigem.
Aldadym olardy. Ómirlik urystar
kókke ushqan óleńdi qaitadan durystaý,
tútinnen toqylǵan órnekter –maǵan ba keregi?!
Men degen tekti eldiń ulymyn – jylbysqa.
Artymda kúlli álem: qaldy endi az kúshim –
Áli de qarap tur qaiǵyly jazmyshym.
JAZÝ
Sýsane Eombal
1915 jyly Jenevadaǵy bir mýzei vitrinasynan qytai ieroglifteri jazylǵan biik qońyraýdy kórip qaldym. 1976 jyly osy bir shýmaqtardy jazyp otyrmyn:
Bir qyzyǵy,
dál qazir túnektiń eń sońǵy duǵasy bola alam,
kil quldyraýlar men ómirdiń mánin saqtaǵan
sózi de bola alam.
Tipti óziń biletin Chjýantszy túsine ainalyp,
shegi joq támsil men jai bir kún bola alam.
Endi men óleń bop sózińe ózgerem qalaǵan
qupiiańa atyńa, syryńa
qansha jyl bekerge soǵylǵan saǵattyń ishine tyǵylǵan
Men degen barlyǵy bola alam.
Tek meni túnekte qaldyrýyńdy qalaǵam.
ÓZGENIŃ SYBAǴASY
Joq, bul jazý barlyǵyn aman saqtap qala almas,
Búgin taǵy bir esimdi qaitalaisyń úreimen;
Sybaǵasyn ózgeniń alam deisiń qai elden:
óz izińmen qalanǵan, labirintte amal da az.
Saǵan álde Sokrat pen Isa ólimi kerek pe?
ińir kelip kóz jumǵan ýaqyttynda, júdegen
Myna jalǵan álemmen qoshtasýdy tilegen
Kerek pe álde Býddanyń sońǵy demi bólekteý?
Qudiretti bul sózdi qulat, jasa báribir
onda eshqandai qaýqar joq –bári ǵaiyp bolady
Aiaýshylyqty bilmeitin jahannamnyń alaýy
syndy tún de bilmeidi tań ataryn taǵy bir.
ýaqytysyń sen-daǵy óz mánińniń syrǵyǵan
Ár sátinde kereksiń sener bolsań shyn buǵan.
SOŃY
Taǵdyrynyń reńi joq bilimdardyń uly edi.
jetimmin dep sezinip jylaǵanmen ne etedi?!
Mánsizdikpen endigi kúreskisi keledi
ózi jáne sanany: aiyrylmaǵan ekeýi.
qaiǵysymen óziniń tursa-daǵy qaýyshyp
Barlyq jerden jalyqpai izdeidi Onyń daýysyn.
Ony tabý – qalaýy
qudiretke senedi ólimnen de joǵary.
Sanasynda árdaiym jańǵyrady bul bir is
mezi bolǵan álemde joǵalmaǵan qulshynys –
izdedi Ony ashpaǵan qurlyqtardan jáne de
kelgen jeri-ókinish, keter jeri-táýekel.
Izdeýshi kim bolsa da, Jaratqannan surarym
Jubatpai-aq qoi ony, oryndashy qalaýyn.
Orys tilinen aýdarǵan: Faizýlla TÓLTAI
Horhe Lýis Borhes. Óleńder.
«Qupiia jazba» kitabynan
BÓTEN
Ǵibadathanada aldaspan múlgip turdy.
Aldaspandy esh bir zaman kórmegen
pirádardyń biri men.
Al tobyrlar qoladan jasalynǵan áinekke
tabynady ne tasqa.
Al menińshe, este joq eski zamanda
Olardy tańdaǵan sekildi az bolǵany úshin.
Ashyǵyn aitaiyn:
Sintoizm –
eń erkin mádeniet túri.
Eń erkin jáne eń eski.
Bizderde eń kóne hattar bar, jazýy kómeski.
Tipti sintoizmdi qabyldai alady buǵy men shyq esti.
Ol bárin eńbekke baýlidy,
belgilemei biraq aǵlaqty.
Kim qalai ómir súredi eshteńeni bekitpeidi jan-jaqty
jáne eshkimdi qorqytpaidy, esh syilyqty ta almaidy.
Ony ustaýshylar Býddanyń ia Isanyń izimen júrýine quqyly.
Ol Imperatordy qurmetteidi jáne ólgen kisini.
Sebebi,
Ólgennen soń adamnyń ainalatynyna qudaiǵa
jáne jaqyndaryn jebeitinine senedi.
Ólgennen soń aǵashtyń ainalatynyna qudaiǵa
jáne jaqyndaryn jebeitinine senedi.
Tuzdyń, sýdyń jáne áýenniń tazalaitynyna senedi.
Ol Qudaidyń sansyz kóp ekendigine senedi.
Tańsáride kári aqyn Perýlyq kelip-ketti bul mańǵa
kórmeidi eken qos kózi.
Galereiada otyp, baqshamyzdyń samalymen,
sazdy jerdiń iisimen,
kil qanatty qudailardyń áýenimen bólistik.
Aýdarmashy arqyly túsindire basqadym dinim jaily eń eski.
Joramaldai almaimyn túsindi dep men ony.
Eshteńeni baiqatpaidy Batystyq kelbeti.
Oralǵan soń Perýǵa
men bul jaily Jyr jazam dep ýáde etti.
Jazdy ma eken, bilmeimin:
endi qashan kezdestirem Perýlyqtyń er keipin.
«Qara baqyr» kitabynan
BASTYǴYRYLÝ
Altyn tájdi han kórdim men álginde túsimde
Kóz qadaidy qalshiyp qara túnek ishinde.
Mundai júzdi kórmep em, aldaspany rasynda
Iesine adal it syndy qyńsylaidy qasynda
Bul kim eken –norvegiialyq, nortýmbriialyq pa álde?
Soltústiktiń adamy ma, tanymadym áli de?
Túsi jiren qap-qalyń kókiregin túk basqan
Uzaq, únsiz qaraidy eshteńkeni uqpastan.
Ómir ony terbetip qandai da bir teńizden
belgisiz bir kemede jiberdi eken neni izdep?
Ákelgen be joq álde samai shashy qýarǵan
ótkeni men keshegi qasiretin jylarman?
Muńdy kózben qaraidy, men sekildi kináli
Qap-qarańǵy, qazir tún, meni azǵyryp tur áli.
JAZǴYRÝ
Meniń kúnám –
ǵalamnyń eń aýyr kúnási.
Bir sáttik baqyttyń bilmegem baǵasyn.
Muz kóshi qoinyna jasyryp tánimdi
jadynan shyǵarsyn janymnyń daýasyn.
Órtenýimiz úshin taǵdyrdyń tezine
babamnyń belinen jaralǵam, ósip em –
jel menen jer úshin, sý menen shań úshin.
Biraq men baqytsyz kúdikke kezigem.
Aldadym olardy. Ómirlik urystar
kókke ushqan óleńdi qaitadan durystaý,
tútinnen toqylǵan órnekter –maǵan ba keregi?!
Men degen tekti eldiń ulymyn –jylbysqa.
Artymda kúlli álem: qaldy endi az kúshim –
Áli de qarap tur qaiǵyly jazmyshym.
JAZÝ
Sýsane Eombal
1915 jyly Jenevadaǵy bir mýzei vitrinasynan qytai ieroglifteri jazylǵan biik qońyraýdy kórip qaldym. 1976 jyly osy bir shýmaqtardy jazyp otyrmyn:
Bir qyzyǵy,
dál qazir túnektiń eń sońǵy duǵasy bola alam,
kil quldyraýlar men ómirdiń mánin saqtaǵan
sózi de bola alam.
Tipti óziń biletin Chjýantszy túsine ainalyp,
shegi joq támsil men jai bir kún bola alam.
Endi men óleń bop sózińe ózgerem qalaǵan
qupiiańa atyńa, syryńa
qansha jyl bekerge soǵylǵan saǵattyń ishine tyǵylǵan
Men degen barlyǵy bola alam.
Tek meni túnekte qaldyrýyńdy qalaǵam.
ÓZGENIŃ SYBAǴASY
Joq, bul jazý barlyǵyn aman saqtap qala almas,
Búgin taǵy bir esimdi qaitalaisyń úreimen;
Sybaǵasyn ózgeniń alam deisiń qai elden:
óz izińmen qalanǵan, labirintte amal da az.
Saǵan álde Sokrat pen Isa ólimi kerek pe?
ińir kelip kóz jumǵan ýaqyttynda, júdegen
Myna jalǵan álemmen qoshtasýdy tilegen
Kerek pe álde Býddanyń sońǵy demi bólekteý?
Qudiretti bul sózdi qulat, jasa báribir
onda eshqandai qaýqar joq –bári ǵaiyp bolady
Aiaýshylyqty bilmeitin jahannamnyń alaýy
syndy tún de bilmeidi tań ataryn taǵy bir.
ýaqytysyń sen-daǵy óz mánińniń syrǵyǵan
Ár sátinde kereksiń sener bolsań shyn buǵan.
SOŃY
Taǵdyrynyń reńi joq bilimdardyń uly edi.
jetimmin dep sezinip jylaǵanmen ne etedi?!
Mánsizdikpen endigi kúreskisi keledi
ózi jáne sanany: aiyrylmaǵan ekeýi.
qaiǵysymen óziniń tursa-daǵy qaýyshyp
Barlyq jerden jalyqpai izdeidi Onyń daýysyn.
Ony tabý –qalaýy
qudiretke senedi ólimnen de joǵary.
Sanasynda árdaiym jańǵyrady bul bir is
mezi bolǵan álemde joǵalmaǵan qulshynys –
izdedi Ony ashpaǵan qurlyqtardan jáne de
kelgen jeri-ókinish, keter jeri-táýekel.
Izdeýshi kim bolsa da, Jaratqannan surarym
Jubatpai-aq qoi ony, oryndashy qalaýyn.
Orys tilinen aýdarǵan: Faizýlla TÓLTAI
