ەلەم ەدەبيەتٸنٸڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸ, ارگەنتينالىق اقىن حورحە لۋيس بورحەستٸڭ بٸر توپ ٶلەڭٸن جاس اقىن فايزۋللا تٶلتايدىڭ اۋدارماسىندا وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز.
«قۇپييا جازبا» كٸتابىنان
بٶتەن
عيباداتحانادا الداسپان مٷلگٸپ تۇردى.
الداسپاندى ەش بٸر زامان كٶرمەگەن
پٸرەداردىڭ بٸرٸ مەن.
ال توبىرلار قولادان جاسالىنعان ەينەككە
تابىنادى نە تاسقا.
ال مەنٸڭشە, ەستە جوق ەسكٸ زاماندا
ولاردى تاڭداعان سەكٸلدٸ از بولعانى ٷشٸن.
اشىعىن ايتايىن:
سينتويزم –
ەڭ ەركٸن مەدەنيەت تٷرٸ.
ەڭ ەركٸن جەنە ەڭ ەسكٸ.
بٸزدەردە ەڭ كٶنە حاتتار بار, جازۋى كٶمەسكٸ.
تٸپتٸ سينتويزمدٸ قابىلداي الادى بۇعى مەن شىق ەستٸ.
ول بەرٸن ەڭبەككە باۋليدى,
بەلگٸلەمەي بٸراق اعلاقتى.
كٸم قالاي ٶمٸر سٷرەدٸ ەشتەڭەنٸ بەكٸتپەيدٸ جان-جاقتى
جەنە ەشكٸمدٸ قورقىتپايدى, ەش سىيلىقتى تا المايدى.
ونى ۇستاۋشىلار بۋددانىڭ يا يسانىڭ ٸزٸمەن جٷرۋٸنە قۇقىلى.
ول يمپەراتوردى قۇرمەتتەيدٸ جەنە ٶلگەن كٸسٸنٸ.
سەبەبٸ,
ٶلگەننەن سوڭ ادامنىڭ اينالاتىنىنا قۇدايعا
جەنە جاقىندارىن جەبەيتٸنٸنە سەنەدٸ.
ٶلگەننەن سوڭ اعاشتىڭ اينالاتىنىنا قۇدايعا
جەنە جاقىندارىن جەبەيتٸنٸنە سەنەدٸ.
تۇزدىڭ, سۋدىڭ جەنە ەۋەننٸڭ تازالايتىنىنا سەنەدٸ.
ول قۇدايدىڭ سانسىز كٶپ ەكەندٸگٸنە سەنەدٸ.
تاڭسەرٸدە كەرٸ اقىن پەرۋلىق كەلٸپ-كەتتٸ بۇل ماڭعا
كٶرمەيدٸ ەكەن قوس كٶزٸ.
گالەرەيادا وتىپ, باقشامىزدىڭ سامالىمەن,
سازدى جەردٸڭ يٸسٸمەن,
كٸل قاناتتى قۇدايلاردىڭ ەۋەنٸمەن بٶلٸستٸك.
اۋدارماشى ارقىلى تٷسٸندٸرە باستادىم دٸنٸم جايلى ەڭ ەسكٸ.
جورامالداي المايمىن تٷسٸندٸ دەپ مەن ونى.
ەشتەڭەنٸ بايقاتپايدى باتىستىق كەلبەتٸ.
ورالعان سوڭ پەرۋعا
مەن بۇل جايلى جىر جازام دەپ ۋەدە ەتتٸ.
جازدى ما ەكەن, بٸلمەيمٸن:
ەندٸ قاشان كەزدەستٸرەم پەرۋلىقتىڭ ەر كەيپٸن.
«قارا باقىر» كٸتابىنان
باستىعىرىلۋ
التىن تەجدٸ حان كٶردٸم مەن ەلگٸندە تٷسٸمدە
كٶز قادايدى قالشيىپ قارا تٷنەك ٸشٸندە.
مۇنداي جٷزدٸ كٶرمەپ ەم, الداسپانى راسىندا
يەسٸنە ادال يت سىندى قىڭسىلايدى قاسىندا
بۇل كٸم ەكەن – نورۆەگييالىق, نورتۋمبرييالىق پا ەلدە?
سولتٷستٸكتٸڭ ادامى ما, تانىمادىم ەلٸ دە?
تٷسٸ جيرەن قاپ-قالىڭ كٶكٸرەگٸن تٷك باسقان
ۇزاق, ٷنسٸز قارايدى ەشتەڭكەنٸ ۇقپاستان.
ٶمٸر ونى تەربەتٸپ قانداي دا بٸر تەڭٸزدەن
بەلگٸسٸز بٸر كەمەدە جٸبەردٸ ەكەن نەنٸ ٸزدەپ?
ەكەلگەن بە جوق ەلدە ساماي شاشى قۋارعان
ٶتكەنٸ مەن كەشەگٸ قاسٸرەتٸن جىلارمان?
مۇڭدى كٶزبەن قارايدى, مەن سەكٸلدٸ كٸنەلٸ
قاپ-قاراڭعى, قازٸر تٷن, مەنٸ ازعىرىپ تۇر ەلٸ.
جازعىرۋ
مەنٸڭ كٷنەم –
عالامنىڭ ەڭ اۋىر كٷنەسٸ.
بٸر سەتتٸك باقىتتىڭ بٸلمەگەم باعاسىن.
مۇز كٶشٸ قوينىنا جاسىرىپ تەنٸمدٸ
جادىنان شىعارسىن جانىمنىڭ داۋاسىن.
ٶرتەنۋٸمٸز ٷشٸن تاعدىردىڭ تەزٸنە
بابامنىڭ بەلٸنەن جارالعام, ٶسٸپ ەم –
جەل مەنەن جەر ٷشٸن, سۋ مەنەن شاڭ ٷشٸن.
بٸراق مەن باقىتسىز كٷدٸككە كەزٸگەم.
الدادىم ولاردى. ٶمٸرلٸك ۇرىستار
كٶككە ۇشقان ٶلەڭدٸ قايتادان دۇرىستاۋ,
تٷتٸننەن توقىلعان ٶرنەكتەر –ماعان با كەرەگٸ?!
مەن دەگەن تەكتٸ ەلدٸڭ ۇلىمىن – جىلبىسقا.
ارتىمدا كٷللٸ ەلەم: قالدى ەندٸ از كٷشٸم –
ەلٸ دە قاراپ تۇر قايعىلى جازمىشىم.
جازۋ
سۋسانە ەومبال
1915 جىلى جەنەۆاداعى بٸر مۋزەي ۆيتريناسىنان قىتاي يەروگليفتەرٸ جازىلعان بيٸك قوڭىراۋدى كٶرٸپ قالدىم. 1976 جىلى وسى بٸر شۋماقتاردى جازىپ وتىرمىن:
بٸر قىزىعى,
دەل قازٸر تٷنەكتٸڭ ەڭ سوڭعى دۇعاسى بولا الام,
كٸل قۇلدىراۋلار مەن ٶمٸردٸڭ مەنٸن ساقتاعان
سٶزٸ دە بولا الام.
تٸپتٸ ٶزٸڭ بٸلەتٸن چجۋانتسزى تٷسٸنە اينالىپ,
شەگٸ جوق تەمسٸل مەن جاي بٸر كٷن بولا الام.
ەندٸ مەن ٶلەڭ بوپ سٶزٸڭە ٶزگەرەم قالاعان
قۇپيياڭا اتىڭا, سىرىڭا
قانشا جىل بەكەرگە سوعىلعان ساعاتتىڭ ٸشٸنە تىعىلعان
مەن دەگەن بارلىعى بولا الام.
تەك مەنٸ تٷنەكتە قالدىرۋىڭدى قالاعام.
ٶزگەنٸڭ سىباعاسى
جوق, بۇل جازۋ بارلىعىن امان ساقتاپ قالا الماس,
بٷگٸن تاعى بٸر ەسٸمدٸ قايتالايسىڭ ٷرەيمەن;
سىباعاسىن ٶزگەنٸڭ الام دەيسٸڭ قاي ەلدەن:
ٶز ٸزٸڭمەن قالانعان, لابيرينتتە امال دا از.
ساعان ەلدە سوكرات پەن يسا ٶلٸمٸ كەرەك پە?
ٸڭٸر كەلٸپ كٶز جۇمعان ۋاقىتتىندا, جٷدەگەن
مىنا جالعان ەلەممەن قوشتاسۋدى تٸلەگەن
كەرەك پە ەلدە بۋددانىڭ سوڭعى دەمٸ بٶلەكتەۋ?
قۇدٸرەتتٸ بۇل سٶزدٸ قۇلات, جاسا بەرٸبٸر
وندا ەشقانداي قاۋقار جوق –بەرٸ عايىپ بولادى
اياۋشىلىقتى بٸلمەيتٸن جاھاننامنىڭ الاۋى
سىندى تٷن دە بٸلمەيدٸ تاڭ اتارىن تاعى بٸر.
ۋاقىتىسىڭ سەن-داعى ٶز مەنٸڭنٸڭ سىرعىعان
ەر سەتٸندە كەرەكسٸڭ سەنەر بولساڭ شىن بۇعان.
سوڭى
تاعدىرىنىڭ رەڭٸ جوق بٸلٸمداردىڭ ۇلى ەدٸ.
جەتٸممٸن دەپ سەزٸنٸپ جىلاعانمەن نە ەتەدٸ?!
مەنسٸزدٸكپەن ەندٸگٸ كٷرەسكٸسٸ كەلەدٸ
ٶزٸ جەنە سانانى: ايىرىلماعان ەكەۋٸ.
قايعىسىمەن ٶزٸنٸڭ تۇرسا-داعى قاۋىشىپ
بارلىق جەردەن جالىقپاي ٸزدەيدٸ ونىڭ داۋىسىن.
ونى تابۋ – قالاۋى
قۇدٸرەتكە سەنەدٸ ٶلٸمنەن دە جوعارى.
ساناسىندا ەردايىم جاڭعىرادى بۇل بٸر ٸس
مەزٸ بولعان ەلەمدە جوعالماعان قۇلشىنىس –
ٸزدەدٸ ونى اشپاعان قۇرلىقتاردان جەنە دە
كەلگەن جەرٸ-ٶكٸنٸش, كەتەر جەرٸ-تەۋەكەل.
ٸزدەۋشٸ كٸم بولسا دا, جاراتقاننان سۇرارىم
جۇباتپاي-اق قوي ونى, ورىنداشى قالاۋىن.
ورىس تٸلٸنەن اۋدارعان: فايزۋللا تٶلتاي
حورحە لۋيس بورحەس. ٶلەڭدەر.
«قۇپييا جازبا» كٸتابىنان
بٶتەن
عيباداتحانادا الداسپان مٷلگٸپ تۇردى.
الداسپاندى ەش بٸر زامان كٶرمەگەن
پٸرەداردىڭ بٸرٸ مەن.
ال توبىرلار قولادان جاسالىنعان ەينەككە
تابىنادى نە تاسقا.
ال مەنٸڭشە, ەستە جوق ەسكٸ زاماندا
ولاردى تاڭداعان سەكٸلدٸ از بولعانى ٷشٸن.
اشىعىن ايتايىن:
سينتويزم –
ەڭ ەركٸن مەدەنيەت تٷرٸ.
ەڭ ەركٸن جەنە ەڭ ەسكٸ.
بٸزدەردە ەڭ كٶنە حاتتار بار, جازۋى كٶمەسكٸ.
تٸپتٸ سينتويزمدٸ قابىلداي الادى بۇعى مەن شىق ەستٸ.
ول بەرٸن ەڭبەككە باۋليدى,
بەلگٸلەمەي بٸراق اعلاقتى.
كٸم قالاي ٶمٸر سٷرەدٸ ەشتەڭەنٸ بەكٸتپەيدٸ جان-جاقتى
جەنە ەشكٸمدٸ قورقىتپايدى, ەش سىيلىقتى تا المايدى.
ونى ۇستاۋشىلار بۋددانىڭ يا يسانىڭ ٸزٸمەن جٷرۋٸنە قۇقىلى.
ول يمپەراتوردى قۇرمەتتەيدٸ جەنە ٶلگەن كٸسٸنٸ.
سەبەبٸ,
ٶلگەننەن سوڭ ادامنىڭ اينالاتىنىنا قۇدايعا
جەنە جاقىندارىن جەبەيتٸنٸنە سەنەدٸ.
ٶلگەننەن سوڭ اعاشتىڭ اينالاتىنىنا قۇدايعا
جەنە جاقىندارىن جەبەيتٸنٸنە سەنەدٸ.
تۇزدىڭ, سۋدىڭ جەنە ەۋەننٸڭ تازالايتىنىنا سەنەدٸ.
ول قۇدايدىڭ سانسىز كٶپ ەكەندٸگٸنە سەنەدٸ.
تاڭسەرٸدە كەرٸ اقىن پەرۋلىق كەلٸپ-كەتتٸ بۇل ماڭعا
كٶرمەيدٸ ەكەن قوس كٶزٸ.
گالەرەيادا وتىپ, باقشامىزدىڭ سامالىمەن,
سازدى جەردٸڭ يٸسٸمەن,
كٸل قاناتتى قۇدايلاردىڭ ەۋەنٸمەن بٶلٸستٸك.
اۋدارماشى ارقىلى تٷسٸندٸرە باسقادىم دٸنٸم جايلى ەڭ ەسكٸ.
جورامالداي المايمىن تٷسٸندٸ دەپ مەن ونى.
ەشتەڭەنٸ بايقاتپايدى باتىستىق كەلبەتٸ.
ورالعان سوڭ پەرۋعا
مەن بۇل جايلى جىر جازام دەپ ۋەدە ەتتٸ.
جازدى ما ەكەن, بٸلمەيمٸن:
ەندٸ قاشان كەزدەستٸرەم پەرۋلىقتىڭ ەر كەيپٸن.
«قارا باقىر» كٸتابىنان
باستىعىرىلۋ
التىن تەجدٸ حان كٶردٸم مەن ەلگٸندە تٷسٸمدە
كٶز قادايدى قالشيىپ قارا تٷنەك ٸشٸندە.
مۇنداي جٷزدٸ كٶرمەپ ەم, الداسپانى راسىندا
يەسٸنە ادال يت سىندى قىڭسىلايدى قاسىندا
بۇل كٸم ەكەن –نورۆەگييالىق, نورتۋمبرييالىق پا ەلدە?
سولتٷستٸكتٸڭ ادامى ما, تانىمادىم ەلٸ دە?
تٷسٸ جيرەن قاپ-قالىڭ كٶكٸرەگٸن تٷك باسقان
ۇزاق, ٷنسٸز قارايدى ەشتەڭكەنٸ ۇقپاستان.
ٶمٸر ونى تەربەتٸپ قانداي دا بٸر تەڭٸزدەن
بەلگٸسٸز بٸر كەمەدە جٸبەردٸ ەكەن نەنٸ ٸزدەپ?
ەكەلگەن بە جوق ەلدە ساماي شاشى قۋارعان
ٶتكەنٸ مەن كەشەگٸ قاسٸرەتٸن جىلارمان?
مۇڭدى كٶزبەن قارايدى, مەن سەكٸلدٸ كٸنەلٸ
قاپ-قاراڭعى, قازٸر تٷن, مەنٸ ازعىرىپ تۇر ەلٸ.
جازعىرۋ
مەنٸڭ كٷنەم –
عالامنىڭ ەڭ اۋىر كٷنەسٸ.
بٸر سەتتٸك باقىتتىڭ بٸلمەگەم باعاسىن.
مۇز كٶشٸ قوينىنا جاسىرىپ تەنٸمدٸ
جادىنان شىعارسىن جانىمنىڭ داۋاسىن.
ٶرتەنۋٸمٸز ٷشٸن تاعدىردىڭ تەزٸنە
بابامنىڭ بەلٸنەن جارالعام, ٶسٸپ ەم –
جەل مەنەن جەر ٷشٸن, سۋ مەنەن شاڭ ٷشٸن.
بٸراق مەن باقىتسىز كٷدٸككە كەزٸگەم.
الدادىم ولاردى. ٶمٸرلٸك ۇرىستار
كٶككە ۇشقان ٶلەڭدٸ قايتادان دۇرىستاۋ,
تٷتٸننەن توقىلعان ٶرنەكتەر –ماعان با كەرەگٸ?!
مەن دەگەن تەكتٸ ەلدٸڭ ۇلىمىن –جىلبىسقا.
ارتىمدا كٷللٸ ەلەم: قالدى ەندٸ از كٷشٸم –
ەلٸ دە قاراپ تۇر قايعىلى جازمىشىم.
جازۋ
سۋسانە ەومبال
1915 جىلى جەنەۆاداعى بٸر مۋزەي ۆيتريناسىنان قىتاي يەروگليفتەرٸ جازىلعان بيٸك قوڭىراۋدى كٶرٸپ قالدىم. 1976 جىلى وسى بٸر شۋماقتاردى جازىپ وتىرمىن:
بٸر قىزىعى,
دەل قازٸر تٷنەكتٸڭ ەڭ سوڭعى دۇعاسى بولا الام,
كٸل قۇلدىراۋلار مەن ٶمٸردٸڭ مەنٸن ساقتاعان
سٶزٸ دە بولا الام.
تٸپتٸ ٶزٸڭ بٸلەتٸن چجۋانتسزى تٷسٸنە اينالىپ,
شەگٸ جوق تەمسٸل مەن جاي بٸر كٷن بولا الام.
ەندٸ مەن ٶلەڭ بوپ سٶزٸڭە ٶزگەرەم قالاعان
قۇپيياڭا اتىڭا, سىرىڭا
قانشا جىل بەكەرگە سوعىلعان ساعاتتىڭ ٸشٸنە تىعىلعان
مەن دەگەن بارلىعى بولا الام.
تەك مەنٸ تٷنەكتە قالدىرۋىڭدى قالاعام.
ٶزگەنٸڭ سىباعاسى
جوق, بۇل جازۋ بارلىعىن امان ساقتاپ قالا الماس,
بٷگٸن تاعى بٸر ەسٸمدٸ قايتالايسىڭ ٷرەيمەن;
سىباعاسىن ٶزگەنٸڭ الام دەيسٸڭ قاي ەلدەن:
ٶز ٸزٸڭمەن قالانعان, لابيرينتتە امال دا از.
ساعان ەلدە سوكرات پەن يسا ٶلٸمٸ كەرەك پە?
ٸڭٸر كەلٸپ كٶز جۇمعان ۋاقىتتىندا, جٷدەگەن
مىنا جالعان ەلەممەن قوشتاسۋدى تٸلەگەن
كەرەك پە ەلدە بۋددانىڭ سوڭعى دەمٸ بٶلەكتەۋ?
قۇدٸرەتتٸ بۇل سٶزدٸ قۇلات, جاسا بەرٸبٸر
وندا ەشقانداي قاۋقار جوق –بەرٸ عايىپ بولادى
اياۋشىلىقتى بٸلمەيتٸن جاھاننامنىڭ الاۋى
سىندى تٷن دە بٸلمەيدٸ تاڭ اتارىن تاعى بٸر.
ۋاقىتىسىڭ سەن-داعى ٶز مەنٸڭنٸڭ سىرعىعان
ەر سەتٸندە كەرەكسٸڭ سەنەر بولساڭ شىن بۇعان.
سوڭى
تاعدىرىنىڭ رەڭٸ جوق بٸلٸمداردىڭ ۇلى ەدٸ.
جەتٸممٸن دەپ سەزٸنٸپ جىلاعانمەن نە ەتەدٸ?!
مەنسٸزدٸكپەن ەندٸگٸ كٷرەسكٸسٸ كەلەدٸ
ٶزٸ جەنە سانانى: ايىرىلماعان ەكەۋٸ.
قايعىسىمەن ٶزٸنٸڭ تۇرسا-داعى قاۋىشىپ
بارلىق جەردەن جالىقپاي ٸزدەيدٸ ونىڭ داۋىسىن.
ونى تابۋ –قالاۋى
قۇدٸرەتكە سەنەدٸ ٶلٸمنەن دە جوعارى.
ساناسىندا ەردايىم جاڭعىرادى بۇل بٸر ٸس
مەزٸ بولعان ەلەمدە جوعالماعان قۇلشىنىس –
ٸزدەدٸ ونى اشپاعان قۇرلىقتاردان جەنە دە
كەلگەن جەرٸ-ٶكٸنٸش, كەتەر جەرٸ-تەۋەكەل.
ٸزدەۋشٸ كٸم بولسا دا, جاراتقاننان سۇرارىم
جۇباتپاي-اق قوي ونى, ورىنداشى قالاۋىن.
ورىس تٸلٸنەن اۋدارعان: فايزۋللا تٶلتاي
