Ata-babamyz yqylym zamannan ańsaǵan qasietti Táýelsizdikke qol jetkizgenimizge shirek ǵasyr toldy. 25 jyl ishinde ult rýhaniiatynyń negizi bolǵan ata dinimiz de jańǵyryp, jandana tústi. Darhan kóńildi, jaisań minezdi qazaq talai zamannan beri taǵdyr tálkegine ushyraǵan ulttarǵa qushaǵyn aiqara ashyp, esh jatsynbastan baýyryna basty. Nátijesinde halqynyń edáýir basym kópshiligi musylmandardan quralǵan kóp ultty, kóp dindi, zaiyrly memleket –Qazaqstan birligi men yntymaǵy kópke úlgi bolardai beibit elge ainaldy. Dese de, qazaqtyń ózine ǵana tán baǵa jetpes ulttyq bolmysy ózgelerden daralanyp turatyndyǵy anyq. Onyń ishinde halqymyzdyń tarihi dástúrine sai mádenieti men ulttyq kiimderiniń bolǵanyn atap aitqan abzal.
Din – qarańǵylyqtyń qursaýynda qalýshylyq, – dep urandaǵan keshegi keńestik kezeńiniń ózi ultymyzdyń dini men dástúrine tisin batyra alǵan joq. Din memleketten bólek bolǵanmen, qoǵamnan bólinbeidi. Sondyqtan, álemdik qaýymdastyqqa tanymal zaiyrly memleket dini senim bostandyǵyna kepildik berip, el azamattarynyń senimi men qalaýyna orai dindi ustanýyn qamtamasyz etedi. Qazaqstan halqynyń basym kópshiligi islam dinin ustanatyndyqtan, hanafi mazhabynyń Matýridi mektebin basshylyqqa alatyn múftiiat arqyly meshitter bir ortalyqtan basqarylyp, halyqtyń rýhani suranysyna orai úgit-nasihat jumystary júrgizilip otyr.
Sońǵy kezderi eldigimizge syna qaǵyp, qazaq qoǵamynyń rýhani tiregin álsiretý úshin túrli dini ekstremistik uiymdardyń tarapynan qazaqy tabiǵatymyzdy, salt-dástúrimiz ben mádenietimizdi, qala berdi jarasymdy sán-saltanatymen baǵaly ulttyq kiimderimizdi mansuqtaityn san túrli ideologiialyq shabýyldar jasalýda.
Ǵasyrlar boiy qalyptasqan ulttyq qundylyqtarǵa selkeý túsirip, áý bastaǵy bolmysy men úkimi burmalanyp, ishki mazmunnan góri syrtqy pishinge basymdyq beretin, sonymen qatar qoǵamda úlken pikir talas týdyryp júrgen hijab máselesi beleń alyp otyr. Aramyzǵa dendep kirip bara jatqan bul tendentsiianyń arǵy jaǵynda belgili bir múddeli toptardyń jymysqy saiasaty men aram piǵylynyń jatpaǵanyna kim kepil?..
Iá, munda turǵan ne bar? Ashyq-shashyq júrgenshe, bul áldeqaida jaqsyraq, shariǵat úkimi,t.s.s. zańdy talastar týyndaýy oryndy. Qazaqtyń ult bolyp uiysyp, memleket retinde qalyptasýyna islam dininiń yqpaly ushan-teńiz bolǵany sózsiz. Islam qazaqtyń ulttyq dúnietanymy, mádenieti, salt-dástúrimen astarlasyp, ajyramas bóligine ainaldy.
Qazir din men dástúr uǵymy, ony ustanýdyń arajigi alystap ketkendei. Qazaqy dúnietanym – islam qundylyqtaryna ejelden qaishy bolmaǵan. Endeshe, dindi tani bastaǵan keibir jastardyń dástúrdi moiyndamaýynyń saldary qoǵamda qarama-qaishy pikirler týyndatyp júrgeni qazir qupiia emes.
Qoǵamda musylman qyzdarynyń beinesin bet-aýzy tumshylanǵan qara kiimde, qylyǵy ersi, boiynda meiirim men náziktikten góri «ózimdiki jón, ózgeń adasqansyńdy» ańǵartatyn keranaýlyq pen shubartildi keritartpalyq keiipte kóretin kúige jettik.
Qazaqtyń dástúrli tanymynda áiel zatynyń, onyń ishinde qyz balanyń kiimi ýaqytqa, tabiǵat jaǵdaiyna, meken-mezgilge qarai san túrlenip, sán-saltanatymen, jarasymdylyǵymen erekshelengen.
Qashanda shariǵat úkimin buljytpai oryndap, qyz-kelinshekterdiń etek-jeńin jaýyp, jas ereksheligine, otbasylyq ǵuryp pen turmystaǵy dárejesine sai kiinýine esh qarsylyq tanytpaǵan qazaq, kerisinshe, shariǵat úkimin dástúrli qundylyqtarmen kórkem úilestire oryndaǵan. Máselen, talai aqyn-jyraýlardyń shyǵarmalaryna arqaý bolǵan qazaq qyzynyń «úkili kámshat, búrmeli kóilek» nemese analarymyzdyń «aq jaýlyǵy jelbirep» degen beinesiniń ózi kóp suraqqa jaýap beretindei. Qazaqtyń ulttyq kiimi tek syrtqa tabiǵi áserlerden qorǵaný maqsatynda ǵana emes, jalpy dini dúnietanymǵa, qazaqy yrym-tyiymdarǵa sai bolǵan.
Osy rette Elbasy N.Á.Nazarbaev «Biz durys baǵytta kele jatyrmyz, tarihty oqyp-úirený, ásirese oǵan jastardy tartý – asa mańyzdy. Biraq men párenji kigenge qarsymyn. Ásirese, hijab pen párenjeni stýdentter men oqyp júrgen jastardyń kiip júrgenine qarsymyn. Bizdiń áielder eshqashan ony kimegen, júzderin jasyrmaǵan. Árine, biz musylman dininiń barlyq ókilderine qurmetpen qaraimyz, biraq bizdiń óz jolymyz bar, óz ulttyq salt-dástúrlerimiz bar», – dep Jastar forýymynda sóilegen sózinde qazaqqa tek ata-baba ustanǵan dinniń jolyn jalǵastyrý qajettigin meńzegen edi.
Ózgege ónege bolatyndai taǵylymǵa tunǵan tarihymyz, ǵibratqa toly dástúrimiz, hikmetke bai dilimiz turǵanda, sanamyzdy san tarapqa tartqylaǵan ártúrli aǵymdardyń jeteginde júrgenimiz eldigimizge syn. Endeshe, ǵasyrlar boiy tamyrynan qol úzbei, qyzymyzdyń boiyna jarasymdy kórik syilaǵan ulttyq kiimderdi zaman talaby men ýaqyt suranysyna sai túrlendirip kie bileiik degim keledi.
Amantai Raýshan,
Qazaqstan Respýblikasy Din isteri jáne
azamattyq qoǵam ministrligi
Din isteri komiteti
Mádenietter men dinderdiń halyqaralyq
ortalyǵynyń bóliminiń jetekshi sarapshysy
Ult portaly