Bókei ordasy aýdanyndaǵy oblystyq Han ordasy mýzeiine Bókei han (1812-1815) men Shyǵai sultannyń (1816-1824) mórleriniń qaita qalpyna keltirilgen nusqalary tabys etildi, dep habarlaidy QazAqparat tilshisi.
Bul jumys ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń «Uly dala tarihy men mádenieti» maqsatty jobasy (jetekshisi - professor Talas Omarbekov) aiasynda júzege asyryldy.
Mórlerdiń mýzeilik ǵylymi atribýtsiiasyn, rekonstrýktsiiasyn jasaý isine osy ýniveritettiń professory, etnograf-ǵalym Táttigúl Qartaeva jetekshilik etti.
Táttigúl Ersaiynqyzynyń aitýynsha, mór memlekettiliktiń tarihyn, handardyń jarlyǵyn, qatynas hattaryn aiǵaqtaityn mańyzdy dálel bolyp tabylady.
Han, sultandar móriniń bai, tarhan, starshyndardikinen aiyrmashylyǵy, kúmisten soǵylǵan, búiiri jalpaq, ushy joǵary qarai súiirlenip bitedi. Olar «jazǵandarymdy kýálandyrý úshin mórimdi bastym» degen sózdermen aiaqtap otyrǵan. «Hat berdim daýly jerge mór basatyn, Qolynda qyzyl altyn júzigi bar», degen joldardaǵy «qyzyl altyn» sózi kúmis betine aptalǵan, jalatylǵan altyndy meńzeidi.
Bókei han 1812 jylǵa deiin sultan kezinde qoldanǵan móriniń qorǵanyna sheksizdik órnegin saldyrǵan.Al handyq taqqa otyrǵan soń soǵylǵan móriniń qorǵanyna japyraǵyn jaiǵan butaq beinesin beretin kógeris órnegin alǵan. Shyǵai sultan resmi han titýlyn almaǵanymen, halyq han sanaǵan. Bilik etken jyldarynda qoldanǵan móriniń qorǵanynda juldyz órnegi salynǵan. Han, súltandardyń mórleri bir-birinen qorǵanyndaǵy órnegi jáne jazýymen erekshelenedi.
Han mórlerin qaita jasaǵan Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri, T.Júrgenov atyndaǵy Ulttyq óner akademiiasysándik qoldanbaly óner kafedrasynyń aǵa oqytýshysy, zerger-restavrator Estai Daýbaev.
Han mórlerin qaita qalpyna keltirýge arhiv qujattary, jazba derekter (Abý-l-Fazl Baihaki, I.Kazantsev, t.b.), ǵalymdardyń ǵylymi zertteýleri (I.V.Erofeeva, N.Álimbai, E.Sh.Shaimerdenov, Q.Omarhanov, V.L.Ianin, t.b.), folklorlyq derekter, Shyńǵys han, Súleimen paiǵambardyń (keiin Sý patshasy Súleimen atanǵan) mórleri týraly ańyzdar negiz boldy. Arheologiialyq mórler qaita zertteldi. Buǵan deiin qaita soǵylǵan Abylai han, Jáńgir han mórleri qaita zerdelendi.
Professordyń paiymdaýynsha, júzik túrindegi mórdiń barlyq túrin zergerler soqqan. Mórli júzik soǵý tehnologiiasynda qoldanylatyn qalyptaý, bezeý, symkáptek, kúmis betine kúmis qondyrý, qaqtaý, aptaý siiaqty dástúrli ádister áshekeilik kúmis júzik soǵýdaǵy tásildermen birdei. Ereksheligi, onyń tek mór retindegi statýsyn anyqtaityn resmi jazýlary men bederleri, laýazymdyq mazmuny. Mórli júziktiń betine tas ornatylmai, tek metaldan soǵylsa, betine jazý, oiý-órnek, tańba shekildi. Jazý mazmunyn onyń iesiniń shyqqan tegin rastaityn arnaýly tańbasy, tapsyrýshynyń qalaýy boiynsha laýazym belgisi, memleket aty, iesiniń aty-jóni quraǵan. Mórler 925 synabyndaǵy kúmisten baiyrǵy kúmis ústine kúmis qondyrý, oiý, qaraitý ádisterimen soǵyldy.
«Qazirgi tańda bizge kelip jetken derekterdi qaita zerdelei kele, qazaqtyń han, sultandary mórlerin júzik túrinde soqtyrǵanymen, qoldaryna taǵyp júrmegen, qujattardy kýálandyrǵan kezde tuǵyryn saýsaqqa «ainateris» tásilimen, iaǵni súiir basyn joǵary qaratyp kiip (qusmuryn júziktiń taǵylýynan teris) nemese tuǵyrynan qolǵa ustap basqan. Han, sultandardyń móriniń beinesi han jasaǵynyń bairaq basynyń beinesine sáikes kelgen degen túiin jasadyq.
Al mór boiaýyn kópesterden satyp alǵan nemese qoldan tabiǵi jolmen ázirlengen. Tabiǵi mór boiaýy folklorlyq málimetter boiynsha bidai, taryny kúidirip qýyryp, kúl, kúie jasaý arqyly alynǵan», deidi ǵalym.
