Foto: akorda.kz
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ShYU-ǵa múshe memleketterdiń qaýipsizdik keńesteri hatshylarymen kezdesti, dep jazady «Ult aqparat» inbusiness.kz saityna silteme jasap.
Qazaqstan Prezidenti qazirgi ýaqytta Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń Astanadaǵy sammitine daiyndyq júrip jatqanyn aityp, atalǵan sharanyń elimiz úshin máni zor ekenine nazar aýdardy.
Prezident ShYU keńistigindegi ujymdyq qaýipsizdiktiń róli artyp kele jatqanyn eskere otyryp, uiymǵa múshe elderdiń qaýipsizdik keńesi hatshylarynyń kezdesýleri airyqsha ózekti ekenin atap ótti.
– Ótken jyly álemde óńirlik jáne jergilikti deńgeide 183 qaqtyǵys oryn aldy. Janjaldardyń sany shamamen 30 paiyzǵa artqan. Bul – sońǵy otyz jyldaǵy eń joǵary kórsetkish. Sarapshylar qaqtyǵystar men zorlyq-zombylyq áreketteriniń jahandyq tsikly beleń alyp kele jatyr dep sanaidy. Osy rette halyqaralyq terrorizmnen de tónetin qaýip kúsheiip keledi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, taiaýda kóptegen beibit turǵynnyń ómirin jalmaǵan Máskeý oblysyndaǵy qaiǵyly oqiǵa lańkesterdiń zorlyq-zombylyqtyń eń qatigez ári zulym tásilderin qoldanatynyn kórsetti.
– Qazaqstan lańkestik áreketti qatań aiyptaitynyn birden málimdedi jáne Reseimen birge ekenin bildirdi. Eki eldiń arnaýly qyzmetteri terrorizmge qarsy is-qimyl máseleleri boiynsha udaiy bailanysta. Máskeý oblysyndaǵy lańkestik áreketti búkil álem, sonyń ishinde búgin ózderińiz ókili retinde kelip otyrǵan elder de qatań aiyptady. BUU Qaýipsizdik keńesi kinálilerdiń bárin jaýapqa tartý qajet ekenin, sondai-aq terrorizmmen kúres máselesinde halyqaralyq yntymaqtastyqty damytýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Eń bastysy, bolǵan isten durys qorytyndy shyǵaryp, naqty sharalar qabyldaý kerek. Azamattarymyzdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, terrorlyq qaýip-qaterlerge laiyqty tótep berýge tiispiz, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy Shanhai yntymaqtastyq uiymy kezinde óńirdegi turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý, "Úsh zulym kúshke" birigip qarsy turý maqsatynda qurylǵanyn eske saldy.
– Búginde mundai qaterlerdiń seiilmegeni óz aldyna, olar túrlenip, burynǵydan beter qaýipti bola tústi. Óz kezeginde, bizdiń tarapymyzdan anaǵurlym júieli ári batyl sharalar qabyldaý qajet. Memleketterimizdiń shyrqyn buzatyn terrorizm, ekstremizm jáne separatizm áreketteriniń beleń alýyna jol berýge bolmaidy. "Úsh zulym kúshke", sondai-aq transulttyq uiymdasqan qylmysqa, zańsyz esirtki ainalymyna jáne kiberqaýipsizdik syn-qaterlerine qarsy kúres Qazaqstannyń ShYU-ǵa tóraǵalyq etý kezeńindegi eń basty basymdyqtardyń biri sanalady, – dedi Prezident.
Memleket basshysynyń paiymdaýynsha, Terrorizmge, separatizmge jáne ekstremizmge qarsy is-qimyl jónindegi 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan yntymaqtastyq baǵdarlamasyn qabyldaý kerek. Sonymen qatar Prezident ShYU-nyń Esirtkige qarsy 2024-2029 jyldarǵa arnalǵan strategiiasyn jáne ony júzege asyrý jónindegi is-qimyl baǵdarlamasyn qabyldaý mańyzdy ekenine toqtaldy.
– ShYU – jańaryp kele jatqan halyqaralyq qaýipsizdik arhitektýrasy negizderiniń biri. Sondyqtan bizdiń Uiym óńirdegi turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýdi kózdeitin ózara kelisilgen ári naqty qadamdardyń úlgisin kórsetýge tiis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, Aýǵanstan aýmaǵy halyqaralyq lańkestik toptardyń uiasyna ainalmaýy úshin bul eldegi ahýalǵa erekshe nazar aýdarǵan jón.
Qazaqstan Prezidenti atalǵan eldegi gýmanitarlyq daǵdarystyń aldyn alýǵa jáne uzaqmerzimdi turaqtylyqtyń saqtalýyna jaǵdai jasaýǵa baǵyttalǵan jumystardy jalǵastyrý mańyzdy dep sanaidy.
– Taiaý Shyǵystaǵy qaqtyǵys ta qaýipsizdikke nuqsan keltiretin eleýli faktorǵa ainalyp otyr. Onyń qaiǵyly saldary beibit halyqqa aýyr tidi. Aimaqtaǵy turaqtylyqqa orasan zor ziian keldi. Qaqtyǵys odan ári ýshyǵyp ketpeýi úshin joǵary deńgeidegi diplomatiia qajet. Jalpy, halyqaralyq jaǵdai shielenisip tur dep aitýǵa bolady. Dúniejúzi halqynyń teń jartysynyń atynan áreket etetin bizdiń Uiym qaýipsiz ári ádiletti álem qurý formýlasyn usyna alatynyna senimdimin, – dedi Prezident.
Memleket basshysy Qazaqstannyń ashyq saiasi-diplomatiialyq dialogty, óziniń jahandyq jáne óńirlik seriktesterimen konstrýktivti qarym-qatynas jasaýdy qoldaitynyn málimdedi.
– Biz Eýraziialyq qaýipsizdiktiń tutastyǵy qaǵidatyn ustanamyz. Ol ózara túsinistik pen senim sharalaryna negizdelgen. Mundai tásil ShYU keńistiginde qaýipsizdik beldeýin qalyptastyrý jónindegi strategiialyq mindettiń negizi bolýǵa tiis. Qazaqstan álemdegi beibitshilik pen memleketterdiń tatý ómir súrýin qamtamasyz etýge óz úlesin qosýdy uiymǵa tóraǵalyǵynyń basymdyǵy retinde atady. Sondyqtan biz ShYU-nyń "Ádiletti álem men kelisimdi jaqtaityn dúniejúzilik birlik týraly" bastamasyn birlesip ázirlep, qabyldaýdy usyndyq. Qazaqstan tarapy osy asa mańyzdy qujattyń jobasyn talqylaý barysynda atalǵan máselege diplomatiialyq turǵydan qaraýǵa daiyn, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev qaqtyǵystarmen jáne lańkestik áreketterdiń beleń alýymen qatar, klimat daǵdarysy, azyq-túlik, sý, kólik jáne energetikalyq qaýipsizdik salalarynda syn-qaterler baiqalatynyna nazar aýdardy.
– ShYU zamanaýi syn-qaterler men qaýipterge qarsy qoldanatyn ádis-tásilderin kúsheitýi qajet. Bul baǵytta belsendi ári meilinshe nátijeli jumys júrgizilip jatyr. Bastapqy kezeńde Qazaqstannyń usynysy boiynsha ShYU qyzmetin jetildirý protsesi bastaldy. Uiymnyń áleýetin óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdiktiń pármendi quraly retinde paidalaný kerek. Bul maqsatqa jetý úshin qaýipsizdik keńesteri hatshylarynyń kezdesýleri mańyzdy ról atqarady. Sizder ulttyq qaýipsizdiktiń ártúrli baǵytyna jetekshilik etesizder. Qazir syn-qaterler men qaýipterge qarsy kúresý úshin birtutas ári birikken jumys tásili óte mańyzdy, – dedi Prezident.
Memleket basshysy ShYU-ǵa múshe elderdiń ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin Qaýipsizdik keńesteriniń hatshylary úilesimdi jumys isteýi qajet ekenin atap ótti.
– Ókinishke qarai, álemdegi jaǵdai jaqyn arada jaqsara qoimaityn siiaqty. Elderimizdiń ulttyq qaýipsizdigine tónetin syn-qater áli de bar desek, artyq aitqandyq emes. Bul memleketterimizdiń Shanhai yntymaqtastyq uiymy aiasynda birigýi qajet ekenin kórsetedi. Sol arqyly syrttan keletin barlyq qaýipti toitarýǵa jáne joiýǵa baǵyttalǵan birlesken kúsh-jiger men naqty sharalar qabyldaimyz. Sondyqtan biz Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń qyzmetine buryn da, qazir de basa nazar aýdaramyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, Uiymnyń kún tártibi biregei sanalady. Onda ekonomikalyq yntymaqtastyq, investitsiialyq saiasat, mádeniet, gýmanitarlyq bailanystar salasyndaǵy yqpaldastyq jáne basqa da kóptegen másele qamtylǵan
– Halyqaralyq terrorizmge qarsy is-qimyl máselelerin bólek qarastyramyz. Árine, munda biz saiasi erik-jiger kórsetýge tiispiz. Solaisha birge ekenimizdi tanytyp, eń bastysy, tiimdi áreket etýimiz kerek. Qazaqstan bul igi iske óziniń eleýli úlesin qosady. Buǵan senimdi bolyńyzdar. Sondyqtan men Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń Astanada ótetin aldaǵy sammitine zor úmit artamyn, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev sózin qorytyndylai kele, kezdesýge qatysýshylardyń ShYU keńistigindegi qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne "shanhai rýhyn" kúsheitý jolyndaǵy jumysyna tabys tiledi.
Jiynda Resei Federatsiiasy Qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Nikolai Patrýshev, Qytai Halyq Respýblikasynyń Qoǵamdyq qaýipsizdik ministri Siaohýn Van, Úndistan Premer-ministriniń Ulttyq qaýipsizdik jónindegi keńesshisi Adjit Doval, Ózbekstan Respýblikasynyń Prezidenti janyndaǵy Qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Viktor Mahmýdov, Qyrǵyz Respýblikasy Qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Marat Imankýlov, Tájikstan Respýblikasy Qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Nasrýllo Mahmýdzoda, Pákistan Islam Respýblikasy Úkimetiniń Ulttyq qaýipsizdik bólimshesiniń hatshysy Vakar Ahmad, Iran Islam Respýblikasynyń Ulttyq qaýipsizdik jónindegi joǵary keńesiniń hatshysy Ali Akbar Ahmadian Babaki; baqylaýshy memleketterdiń ókilderi: Mońǵoliia Ulttyq qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Biambajargal Altangerel, Belarýs Respýblikasy Qaýipsizdik keńesiniń memlekettik hatshysy Aleksandr Volfovich sóz sóiledi.
