فوتو: akorda.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەستەرٸ حاتشىلارىمەن كەزدەستٸ, دەپ جازادى «ۇلت اقپارات» inbusiness.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استاناداعى سامميتٸنە دايىندىق جٷرٸپ جاتقانىن ايتىپ, اتالعان شارانىڭ ەلٸمٸز ٷشٸن مەنٸ زور ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
پرەزيدەنت شىۇ كەڭٸستٸگٸندەگٸ ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ رٶلٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇيىمعا مٷشە ەلدەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ حاتشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرٸ ايرىقشا ٶزەكتٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ٶتكەن جىلى ەلەمدە ٶڭٸرلٸك جەنە جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە 183 قاقتىعىس ورىن الدى. جانجالداردىڭ سانى شامامەن 30 پايىزعا ارتقان. بۇل – سوڭعى وتىز جىلداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش. ساراپشىلار قاقتىعىستار مەن زورلىق-زومبىلىق ەرەكەتتەرٸنٸڭ جاھاندىق تسيكلى بەلەڭ الىپ كەلە جاتىر دەپ سانايدى. وسى رەتتە حالىقارالىق تەرروريزمنەن دە تٶنەتٸن قاۋٸپ كٷشەيٸپ كەلەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تاياۋدا كٶپتەگەن بەيبٸت تۇرعىننىڭ ٶمٸرٸن جالماعان مەسكەۋ وبلىسىنداعى قايعىلى وقيعا لاڭكەستەردٸڭ زورلىق-زومبىلىقتىڭ ەڭ قاتٸگەز ەرٸ زۇلىم تەسٸلدەرٸن قولداناتىنىن كٶرسەتتٸ.
– قازاقستان لاڭكەستٸك ەرەكەتتٸ قاتاڭ ايىپتايتىنىن بٸردەن مەلٸمدەدٸ جەنە رەسەيمەن بٸرگە ەكەنٸن بٸلدٸردٸ. ەكٸ ەلدٸڭ ارناۋلى قىزمەتتەرٸ تەرروريزمگە قارسى ٸس-قيمىل مەسەلەلەرٸ بويىنشا ۇدايى بايلانىستا. مەسكەۋ وبلىسىنداعى لاڭكەستٸك ەرەكەتتٸ بٷكٸل ەلەم, سونىڭ ٸشٸندە بٷگٸن ٶزدەرٸڭٸز ٶكٸلٸ رەتٸندە كەلٸپ وتىرعان ەلدەر دە قاتاڭ ايىپتادى. بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ كٸنەلٸلەردٸڭ بەرٸن جاۋاپقا تارتۋ قاجەت ەكەنٸن, سونداي-اق تەرروريزممەن كٷرەس مەسەلەسٸندە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. ەڭ باستىسى, بولعان ٸستەن دۇرىس قورىتىندى شىعارىپ, ناقتى شارالار قابىلداۋ كەرەك. ازاماتتارىمىزدىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتٸپ, تەررورلىق قاۋٸپ-قاتەرلەرگە لايىقتى تٶتەپ بەرۋگە تيٸسپٸز, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
مەملەكەت باسشىسى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى كەزٸندە ٶڭٸردەگٸ تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, "ٷش زۇلىم كٷشكە" بٸرٸگٸپ قارسى تۇرۋ ماقساتىندا قۇرىلعانىن ەسكە سالدى.
– بٷگٸندە مۇنداي قاتەرلەردٸڭ سەيٸلمەگەنٸ ٶز الدىنا, ولار تٷرلەنٸپ, بۇرىنعىدان بەتەر قاۋٸپتٸ بولا تٷستٸ. ٶز كەزەگٸندە, بٸزدٸڭ تاراپىمىزدان اناعۇرلىم جٷيەلٸ ەرٸ باتىل شارالار قابىلداۋ قاجەت. مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ شىرقىن بۇزاتىن تەرروريزم, ەكسترەميزم جەنە سەپاراتيزم ەرەكەتتەرٸنٸڭ بەلەڭ الۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى. "ٷش زۇلىم كٷشكە", سونداي-اق ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىسقا, زاڭسىز ەسٸرتكٸ اينالىمىنا جەنە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سىن-قاتەرلەرٸنە قارسى كٷرەس قازاقستاننىڭ شىۇ-عا تٶراعالىق ەتۋ كەزەڭٸندەگٸ ەڭ باستى باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ سانالادى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, تەرروريزمگە, سەپاراتيزمگە جەنە ەكسترەميزمگە قارسى ٸس-قيمىل جٶنٸندەگٸ 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىن قابىلداۋ كەرەك. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت شىۇ-نىڭ ەسٸرتكٸگە قارسى 2024-2029 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيياسىن جەنە ونى جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-قيمىل باعدارلاماسىن قابىلداۋ ماڭىزدى ەكەنٸنە توقتالدى.
– شىۇ – جاڭارىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك ارحيتەكتۋراسى نەگٸزدەرٸنٸڭ بٸرٸ. سوندىقتان بٸزدٸڭ ۇيىم ٶڭٸردەگٸ تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ كٶزدەيتٸن ٶزارا كەلٸسٸلگەن ەرٸ ناقتى قادامداردىڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتۋگە تيٸس, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, اۋعانستان اۋماعى حالىقارالىق لاڭكەستٸك توپتاردىڭ ۇياسىنا اينالماۋى ٷشٸن بۇل ەلدەگٸ احۋالعا ەرەكشە نازار اۋدارعان جٶن.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ اتالعان ەلدەگٸ گۋمانيتارلىق داعدارىستىڭ الدىن الۋعا جەنە ۇزاقمەرزٸمدٸ تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى جالعاستىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى.
– تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىس تا قاۋٸپسٸزدٸككە نۇقسان كەلتٸرەتٸن ەلەۋلٸ فاكتورعا اينالىپ وتىر. ونىڭ قايعىلى سالدارى بەيبٸت حالىققا اۋىر تيدٸ. ايماقتاعى تۇراقتىلىققا وراسان زور زييان كەلدٸ. قاقتىعىس ودان ەرٸ ۋشىعىپ كەتپەۋٸ ٷشٸن جوعارى دەڭگەيدەگٸ ديپلوماتييا قاجەت. جالپى, حالىقارالىق جاعداي شيەلەنٸسٸپ تۇر دەپ ايتۋعا بولادى. دٷنيەجٷزٸ حالقىنىڭ تەڭ جارتىسىنىڭ اتىنان ەرەكەت ەتەتٸن بٸزدٸڭ ۇيىم قاۋٸپسٸز ەرٸ ەدٸلەتتٸ ەلەم قۇرۋ فورمۋلاسىن ۇسىنا الاتىنىنا سەنٸمدٸمٸن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ اشىق ساياسي-ديپلوماتييالىق ديالوگتى, ٶزٸنٸڭ جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك سەرٸكتەستەرٸمەن كونسترۋكتيۆتٸ قارىم-قاتىناس جاساۋدى قولدايتىنىن مەلٸمدەدٸ.
– بٸز ەۋرازييالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ تۇتاستىعى قاعيداتىن ۇستانامىز. ول ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن سەنٸم شارالارىنا نەگٸزدەلگەن. مۇنداي تەسٸل شىۇ كەڭٸستٸگٸندە قاۋٸپسٸزدٸك بەلدەۋٸن قالىپتاستىرۋ جٶنٸندەگٸ ستراتەگييالىق مٸندەتتٸڭ نەگٸزٸ بولۋعا تيٸس. قازاقستان ەلەمدەگٸ بەيبٸتشٸلٸك پەن مەملەكەتتەردٸڭ تاتۋ ٶمٸر سٷرۋٸن قامتاماسىز ەتۋگە ٶز ٷلەسٸن قوسۋدى ۇيىمعا تٶراعالىعىنىڭ باسىمدىعى رەتٸندە اتادى. سوندىقتان بٸز شىۇ-نىڭ "ەدٸلەتتٸ ەلەم مەن كەلٸسٸمدٸ جاقتايتىن دٷنيەجٷزٸلٸك بٸرلٸك تۋرالى" باستاماسىن بٸرلەسٸپ ەزٸرلەپ, قابىلداۋدى ۇسىندىق. قازاقستان تاراپى وسى اسا ماڭىزدى قۇجاتتىڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا اتالعان مەسەلەگە ديپلوماتييالىق تۇرعىدان قاراۋعا دايىن, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قاقتىعىستارمەن جەنە لاڭكەستٸك ەرەكەتتەردٸڭ بەلەڭ الۋىمەن قاتار, كليمات داعدارىسى, ازىق-تٷلٸك, سۋ, كٶلٸك جەنە ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك سالالارىندا سىن-قاتەرلەر بايقالاتىنىنا نازار اۋداردى.
– شىۇ زاماناۋي سىن-قاتەرلەر مەن قاۋٸپتەرگە قارسى قولداناتىن ەدٸس-تەسٸلدەرٸن كٷشەيتۋٸ قاجەت. بۇل باعىتتا بەلسەندٸ ەرٸ مەيلٸنشە نەتيجەلٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. باستاپقى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ ۇسىنىسى بويىنشا شىۇ قىزمەتٸن جەتٸلدٸرۋ پروتسەسٸ باستالدى. ۇيىمنىڭ ەلەۋەتٸن ٶڭٸرلٸك جەنە حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ پەرمەندٸ قۇرالى رەتٸندە پايدالانۋ كەرەك. بۇل ماقساتقا جەتۋ ٷشٸن قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەستەرٸ حاتشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرٸ ماڭىزدى رٶل اتقارادى. سٸزدەر ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ەرتٷرلٸ باعىتىنا جەتەكشٸلٸك ەتەسٸزدەر. قازٸر سىن-قاتەرلەر مەن قاۋٸپتەرگە قارسى كٷرەسۋ ٷشٸن بٸرتۇتاس ەرٸ بٸرٸككەن جۇمىس تەسٸلٸ ٶتە ماڭىزدى, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى شىۇ-عا مٷشە ەلدەردٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەستەرٸنٸڭ حاتشىلارى ٷيلەسٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ٶكٸنٸشكە قاراي, ەلەمدەگٸ جاعداي جاقىن ارادا جاقسارا قويمايتىن سيياقتى. ەلدەرٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنە تٶنەتٸن سىن-قاتەر ەلٸ دە بار دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇل مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى اياسىندا بٸرٸگۋٸ قاجەت ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. سول ارقىلى سىرتتان كەلەتٸن بارلىق قاۋٸپتٸ تويتارۋعا جەنە جويۋعا باعىتتالعان بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەر مەن ناقتى شارالار قابىلدايمىز. سوندىقتان بٸز شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قىزمەتٸنە بۇرىن دا, قازٸر دە باسا نازار اۋدارامىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇيىمنىڭ كٷن تەرتٸبٸ بٸرەگەي سانالادى. وندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق, ينۆەستيتسييالىق ساياسات, مەدەنيەت, گۋمانيتارلىق بايلانىستار سالاسىنداعى ىقپالداستىق جەنە باسقا دا كٶپتەگەن مەسەلە قامتىلعان
– حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى ٸس-قيمىل مەسەلەلەرٸن بٶلەك قاراستىرامىز. ەرينە, مۇندا بٸز ساياسي ەرٸك-جٸگەر كٶرسەتۋگە تيٸسپٸز. سولايشا بٸرگە ەكەنٸمٸزدٸ تانىتىپ, ەڭ باستىسى, تيٸمدٸ ەرەكەت ەتۋٸمٸز كەرەك. قازاقستان بۇل يگٸ ٸسكە ٶزٸنٸڭ ەلەۋلٸ ٷلەسٸن قوسادى. بۇعان سەنٸمدٸ بولىڭىزدار. سوندىقتان مەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استانادا ٶتەتٸن الداعى سامميتٸنە زور ٷمٸت ارتامىن, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ شىۇ كەڭٸستٸگٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە "شانحاي رۋحىن" كٷشەيتۋ جولىنداعى جۇمىسىنا تابىس تٸلەدٸ.
جيىندا رەسەي فەدەراتسيياسى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ حاتشىسى نيكولاي پاترۋشەۆ, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك مينيسترٸ سياوحۋن ۆان, ٷندٸستان پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ كەڭەسشٸسٸ ادجيت دوۆال, ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ حاتشىسى ۆيكتور ماحمۋدوۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ حاتشىسى مارات يمانكۋلوۆ, تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ حاتشىسى ناسرۋللو ماحمۋدزودا, پەكٸستان يسلام رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك بٶلٸمشەسٸنٸڭ حاتشىسى ۆاكار احماد, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ جوعارى كەڭەسٸنٸڭ حاتشىسى الي اكبار احماديان باباكي; باقىلاۋشى مەملەكەتتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ: موڭعولييا ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ حاتشىسى بيامباجارگال التانگەرەل, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ مەملەكەتتٸك حاتشىسى الەكساندر ۆولفوۆيچ سٶز سٶيلەدٸ.
