Halyq únine qulaq asatyn memleket qalyptasýda - Berik Ýáli

Halyq únine qulaq asatyn memleket qalyptasýda. Qazaqstan Prezidentiniń baspasóz hatshysy Berik Ýáli «Aiqyn» gazetine bergen suhbatynda osylai málim etti, dep habarlaidy "Ult aqparat".

– Osydan bir jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń quzyretin toqtatýy, shyn máninde kút­pegen jaǵdai boldy. Táýelsiz Qazaqstan tarihynda Memleket basshysy birinshi ret aýysty. Elimizdegi biliktiń ózgerýin qalai baǵalaýǵa bolady?

– Rasynda, Qazaqstan úshin biliktiń aýysýy tyń tájiribe edi. Jańa Prezidenttiń sailanýy Ata zańymyzǵa sáikes júzege asy­ryldy. Bul táýelsiz elimizdiń demokratiialyq negizderi kemel ári berik ekenin dáleldedi.

Qazaqstannyń Tuńǵysh Pre­zidenti – Elbasy Nursultan Na­zarbaev – asa kórnekti saiasatker, qazirgi qazaq memlekettiliginiń negizin qalaýshy.

Qasym-Jomart Toqaev Nur­sultan Ábishulynyń strate­giia­lyq baǵdarynyń sabaqtas­tyǵyn jalǵastyra otyryp, qol jetkiz­gen jetistikterimizdi odan ári arttyrýǵa kúsh salýda. Demek, bi­liktiń aýysýy 2019 jyldyń 9 maýsymyndaǵy jalpyhalyq­tyq Prezident sailaýyn ótkizý arqyly tabysty aiaqtaldy dep aita alamyz. Memleket basshysy halyqtyń tolyq senimine ie bo­lyp, bilik mandatyn aldy. 

Qazaqstan Prezidenti óz qyz­metiniń kredosyn ulyqtaý rá­siminde «Bilik halyq únine qulaq asýǵa, jergilikti jerlerdegi prob­lemalardy sheshýge, azamattar aldynda turaqty túrde esep be­rýge mindetti. Qurǵaq ýáde bermei, jumys isteýi kerek! Osy qaǵi­datty Úkimettiń barlyq múshesi jáne ákimder berik ustanýǵa tiis» dep anyq atap ótti.

– Sailaýdan beri birshama ýaqyt ótti. Qasym-Jomart Toqaev sailaý aldynda bergen ýádelerin qalai júzege asyryp jatyr?

– Memleket basshysy óziniń sailaýaldy baǵdarlamasynda elimizdi odan ári damytýdyń negizgi basymdyqtary jóninde óz ustanymdaryn usyndy.

Sailaýdaǵy jeńis Qasym-Jomart Kemelulynyń usynǵan baǵytyn qoǵamnyń tolyq qol­daitynyn kórsetti. Sailanǵan Prezident halyqqa bergen ýá­desin oryndaý úshin jumysqa birden kirisip ketti.

Qysqa merzim ishinde sai­laýaldy baǵdarlama men «Birge» jalpyulttyq shara barysynda azamattar tarapynan túsken usy­nystardy júzege asyrý jónindegi is-qimyldar josparyn bekitken Jarlyq qabyldandy. Atalǵan qujat memleketti jáne qoǵamdy odan ári jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan naqty 106 mindet pen sharany qamtydy.

Qasym-Jomart Toqaev 2019 jylǵy 12 maýsymda ótken ulyq­taý rásiminde birqatar jańa ideiany aitqan bolatyn. Onyń bári Prezidenttiń jyl boiǵy atqarǵan jumysynda anyq kó­rinis tapty. Sonyń ishinde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi men «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna kóshý bas­tamalaryn atap ótkim keledi. Qazir baiqasańyz, shyn máninde halyqtyń únine qulaq asatyn, eldiń aryz-armanyn tyńdap, jedel jaýap beretin, máselelerin shuǵyl qarastyratyn memlekettik apparat qalyptasyp keledi.

Prezidenttiń Aqorda saityn­da Virtýaldy qabyldaý ashýy taǵy bir mańyzdy sheshim boldy. Búginge deiin oǵan 9 myńǵa jýyq hat kelip tústi. Bul hattarda ja­zylǵan talap-tilekter men sha­ǵymdarǵa airyqsha mán berýdiń arqasynda kóptegen azamattyń máselesi sheshildi, sondai-aq mem­lekettik organdardyń jumy­sy jaqsardy.

– Memleket basshysynyń jumys stili men ustanymdaryn qalai sipattar edińiz?

– Qasym-Jomart Kemeluly Qazaqstan Prezidenti qyzmetin atqarǵan bir jyl ishinde júielik, jedeldik, naqtylyq, basta­mashyldyq siiaqty ustanymdardy basshylyqqa alatynyn kórsetti.

Prezident joǵary memle­kettik laýazymdaǵy alǵashqy jumys kúninen bastap óz qyz­metiniń negizgi baǵyttaryn bel­giledi. Ol elimizde bolǵan barlyq mańyzdy oqiǵaǵa der kezinde nazar aýdaryp, Qazaqstan aza­mattaryna bilik pen qoǵamnyń birtutas ekenin dáleldedi. Eli­mizdiń búkil óńirine birdei kóńil bólindi jáne otandastarymyzdy alańdatqan birde-bir ózekti má­sele nazardan tys qalmady.

Munyń bári Qasym-Jomart Kemelulynyń Qazaqstan Prezi­denti retinde qyzmetine kirisken sátten bastap jumysynyń óte qyzý bolǵanyn jáne onyń naqty nátijege qol jetkizýge baǵyt­talǵanyn ańǵartady.

– Memleket basshysynyń jumys kestesiniń óte tyǵyz ekenin bilemiz. Bir jyl ishindegi Prezident qyzmetiniń jalpy nátijesi qandai?

– Durys aitasyz, Prezident­tiń byltyrǵy jumys kestesiniń óte tyǵyz bolǵanyn qarapaiym statistikalyq málimetterden-aq kórýge bolady. Ol bir jylda 67 zańǵa, 357 Jarlyqqa, 158 ókimge qol qoidy.

2019 jyldyń naýryzynan bastap Memleket basshysy 500-ge jýyq túrli is-sharaǵa qatysty. Sonyń ishinde 2 qyrkúiektegi Qazaqstan halqyna arnalǵan alǵashqy Joldaýy erekshe oryn alady.

Qasym-Jomart Toqaev el ishinde 26 jumys saparyn jasap, búkil óńirdi aralap shyqty. Al syrtqy saiasat boiynsha Prezi­denttiń qatysýymen 100-den astam kezdesý men is-shara ótti.

Memleket basshysy bir jyl ishinde elimizdiń óńirlerinde – 30, shetelde – 28, jalpy 58 kún issa­parda boldy.

Qasym-Jomart Kemelu­ly­nyń mass-mediamen yqpal­das­tyǵyn erekshe atap ótken jón. Bir jyl ishinde ol shet memle­ketterdiń jáne halyqaralyq uiym basshylarymen birlesip, 3 baspasóz máslihatyn, 8 brifing ótkizdi. Memleket basshysy otan­dyq jáne sheteldik BAQ ókil­derine 18 suhbat berdi. Gazetterde eki maqalasy jaryqqa shyqty. Onyń Twitter paraqshasynda 1,1 myńǵa jýyq habarlamasy jáne Instagram-da 72 jazbasy ja­riialandy.

– Ulttyq qoǵamdyq senim ke­ńesiniń qurylýy – Prezidenttiń eń mańyzdy bastamasynyń biri. Osy keńes jumysynyń alǵashqy nátijeleri retinde neni aitýǵa bolady?

– Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi – elimizdegi túitkildi máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan mańyzdy bastama. Bul uiym memlekettik sheshimder qabyldaý úshin jańa ádister ázirleitin alańǵa ainaldy. Búginde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń bilik pen qoǵam arasynda dialog or­natý baǵytynda atqaryp jatqan jumystarynyń naqty náti­jeleri anyq baiqalady.

Memleket basshysy Ulttyq keńestiń jumysyn árdaiym ba­qylaýda ustaidy jáne onyń mú­shelerimen aqyldasyp otyrady. Osyǵan deiin Prezident Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń 21 mú­shesimen jeke-jeke kezdesý ótkizdi.

Keńestiń jeltoqsan aiynda ótken ekinshi otyrysynda Qa­sym-Jomart Toqaev mańyzdy re­formalar usyndy. Atap ait­qanda, Qasym-Jomart Kemeluly partiialardy tirkeýden ótkizý shegin 40 myńnan 20 myń adamǵa azaitýdy, parlamenttik oppozi­tsiia institýtyn engizýdi, Qyl­mystyq kodekstiń jala jabý týraly 130-babyn qylmystyq dep tanymaý jóninde sheshim qabyldaýdy, partiia músheleriniń 30 paiyzy áielder men jastar bolýy qajetin aitty. Sondai-aq zań sheńberinen shyqpaityn bei­bit sherýlerge ruqsat berý má­se­lesi de qolǵa alyndy. Qazirgi ýaqytta atalǵan zań jobasy – Parlament Májilisiniń qa­raýynda.

Prezidenttiń Úkimetke júk­tegen mindetteri aldaǵy ýaqytta memlekettik apparat pen áleý­mettik saiasatty jańǵyrtý jó­nindegi barlyq jumystyń leit­motivi sanalady. Bul – asa mańyzdy. Óitkeni «halyq únine qulaq asatyn memleket» qurý mindeti dál osy memlekettik apparatqa júkteledi.

– Prezidenttiń otandasta­rymyzdy alańdatqan máselelerge, oqiǵalarǵa der kezinde jaýap berýi halyqtyń muń-muqtajyn jaqsy biletinin, elimizdiń tynys-tirshi­ligin udaiy baqylap otyratynyn kórsetedi. Sońǵy oqiǵalardyń arasynan Prezident birden ún qatyp, shuǵyl sheshim qabyldaǵan másele dep qaisysyn aitar edińiz?

– Shyn máninde, ótken kezeń túrli oqiǵalarǵa toly boldy. Búkil qoǵamnyń judyryqtai jumylýyn talap etetin kúrdeli synaqtar men qiynshylyqtardy bastan ótkerdik.

Oq-dári qoimasyndaǵy ja­rylystan keiin Arys qalasyn qalpyna keltirý isi halyq pen Memleket basshysynyń birligin anyq kórsetti. Qasym-Jomart To­qaev kúlli Qazaqstan jurtshy­ly­ǵyn alańdatqan Arys qalasyn­daǵy jarylys bolǵan jerge sol kúni keshkisin ózi arnaiy bardy. Zardap shekken turǵyndardyń ahýalymen tanysyp, olarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetti. Prezident ýáde etkendei, qysqa merzim ishin­de qalpyna keltirý jumys­tary júrgizilip, infraqurylym jańartyldy. Arys qalasynyń halqy Prezidenttiń tikelei qamqorlyǵyn sezindi.

2019 jyldyń aiaǵynda Almaty qalasynyń mańynda bolǵan ushaq apaty da Memleket basshysynyń nazarynan tys qalmady. Ol qa­zaǵa ushyraǵan azamattardyń ot­basylaryna materialdyq kómek kórsetýdi, apat jaǵdaiy­nyń se­bepterin tekserýdi tapsyrdy.

Prezident biylǵy aqpan aiyn­daǵy Jambyl oblysy, Qor­dai aýdanynda bolǵan oqiǵaǵa da airyqsha mán berdi. Qasym-Jomart Kemeluly bul tótenshe jaǵdaiǵa dereý nazar aýdaryp, ymyrashyldyq rólin óz qolyna aldy jáne qoǵamdyq kelisimdi nyǵaitty.

Memleket basshysy Alǵys aitý kúni Qordai aýdanyna barǵan jumys saparynda jergilikti turǵyndarmen, sonyń ishinde dúngen qaýymynyń ókilderimen kezdesti.

Qazaq halqy Táýelsizdiktiń arqasynda derbes memleket qura bilgenin atap ótken Prezident, onyń shyn máninde memleket qu­raýshy ultqa ainalǵanyn aitty. Bul elimizdiń bolashaǵy úshin ár­bir azamatqa erekshe jaýapker­shilik júkteidi. Qasym-Jomart Toqaev jergilikti aqsaqaldardy jastardyń tárbiesine belsendi atsalysýǵa, jas býynnyń sana­syna birlik pen qoǵamdyq kelisim ideialarynyń mánin sińirýge shaqyrdy.

Ol turǵyndarǵa áleýmettik máselelerdi sheshý úshin naqty qoldaý kórsetetinin jáne barlyq tergeý sharasy ádil júrgiziletinin málimdedi.

Memleket basshysy barlyq etnikalyq toptyń jastary óz salt-dástúrlerin saqtai otyryp, qazaq halqynyń mádenietin qurmettep, qazaq tilin úirenýge jáne Qazaqstannyń memlekettik rámizderin qadirleýi tiis ekenin aitty.

Álemde koronavirýs indetiniń taralýyna bailanysty asa aýqym­dy sharalar qabyldandy. Osy rette Prezident batyl qa­damdar jasady, sonyń ishinde qa­zaqstandyqtardyń densaý­ly­ǵyn saqtap, qaýipsizdikti qam­tamasyz etý úshin elimizdiń búkil aýmaǵynda tótenshe jaǵdai engizdi.

– Áleýmettiń áleýmettik jaǵ­daiyn, halyqtyń turmysyn art­tyrý – Memleket basshysy bel­gilegen basym baǵyttar. Degenmen osy baǵytta naqty qandai jumys­tar atqaryldy?

– Memleket basshysy óziniń qyrkúiek aiynda jariialaǵan «Syndarly qoǵamdyq dialog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Jol­daýynda memlekettik basqarý­dyń tiimdiligin arttyrýǵa jáne ha­lyq­pen keri bailanysty kú­shei­týge negiz boldy.

Ataýly áleýmettik kómek be­rýdiń jańa tártibin engizý bas­tamasy da az qamtylǵan otbasy­lardy qoldaý baǵytyndaǵy ju­mystarǵa tyń serpin berdi. 2019 jyly 485 myńnan astam otbasy ataýly áleýmettik kómek aldy. Bul – 2,5 million adam degen sóz.

Osy rette «Qazaqstan Res­pýblikasy azamattarynyń bo­rysh júktemesin azaitý týraly» Jarlyqqa qol qoiylyp, onyń júzege asyrylýy áleýmettik baǵyttaǵy aýqymdy jumystyń atqarylýyna sebep boldy. Nátijesinde, 555 myń azamattyń 300 myń teńge kólemindegi be­resheginiń qaryz júktemesi tó­men­detildi, 1,2 million adamnyń aiyppul men ósimpuldary ke­shirildi. Bul sharalarǵa 149 mil­liard kóleminde qarjy bólindi.

– Memleket jastardy qol­daýǵa bailanysty qandai ju­mystar atqaryp jatyr?

– Jastar – elimizdiń bola­shaǵy, keleshegimizdiń kepili. Son­dyqtan Prezident jastardy qoldaýǵa erekshe kóńil bóledi. Muny Jastar jylynyń qory­tyndysynan kórýge bolady. Mysaly, jumys isteitin jastarǵa 9 myń páter berildi, 5 myń adam memlekettik grant alyp, kásip­kerlikpen ainalysýǵa múmkindik aldy, 10 myń jas biznesmen, onyń ishinde aýyldaǵy kásipker­ler mikrokreditter esebinen ózderiniń óndirisin keńeitti.

Shákirtaqynyń 25 paiyzǵa kóbeiýi bilim alyp jatqan jas­tarǵa úlken qoldaý boldy dep oilaimyn. Joǵary oqý oryndary men kolledjderde oqyp jatqan 230 myń stýdent bul bastamanyń igiligin kórdi. Mundai jumys Vo­lonter jylynda da jalǵasyp, jas­tardy qoldaýdyń jańa ba­ǵyttary iske asatyn bolady.

Memleket basshysynyń Jas­tar kadrlyq rezervin qurý bas­tamasyn qoǵam jaqsy qabyldady. 13 myń úmitkerdiń arasynan bilimi men biligi sai 300 azamat iriktelip alyndy. Búginde onyń 132-si qyzmetke taǵaiyndaldy. Osylaisha, el basqarýdyń jańa tolqynyn daiyndaýdyń alǵashqy qadamy jasaldy.

– Prezident ekonomikany damytýdyń negizgi baǵyttary retinde qandai jumystarǵa ba­symdyq berip otyr?

– Qasym-Jomart Toqaev osy bir jyl ishinde kóptegen mańyzdy bastamany qolǵa alyp, birqatar naqty mindet júktedi. Aitalyq, Qazaqstan halqyna arnalǵan Joldaýynda eńbek ónimdiligin keminde 1,7 esege arttyryp, 2025 jylǵa qarai jalpy ishki ónimniń jyl saiynǵy turaqty ósimin 5 paiyzǵa nemese odan da asyrýdy mindettedi.

Prezident memlekettik hol­dingter men ulttyq kompaniia­lardyń tiimdiligin, monopolister belgilegen baǵany qaita qaraýdy, salyq júiesin jańǵyrtýdy tap­syrdy. Ásirese, Qasym-Jomart Kemelulynyń mikro jáne shaǵyn biznes ókilderin úsh jylǵa tek­serý jáne salyqtan bosatý týraly sheshimi kásipkerlerdiń arasynda úlken qoldaýǵa ie boldy.

2020 jyldyń basynan bas­talǵan álemdik naryqtaǵy aitýly oqiǵalar da bizdi syn tezinen bir ótkizip aldy. Osy naýryz aiynda Qasym-Jomart Toqaev Úkimet basshylyǵymen shuǵyl keńes ótkizip, jahandyq ekonomikanyń quldyraýyna qaramai, el ekono­mikasyn damytýǵa qatysty bir­qatar naqty mindetti tapsyrdy.

– Qasym-Jomart Toqaev osy bir jyl ishinde syrtqy saiasat boiynsha da aýqymdy jumys atqardy. Solardyń arasynan siz qaisysyn atap aitar edińiz?

– Elbasy Nursultan Nazar­baev teńdestirilgen kópvektorly syrtqy saiasatty júrgizý jáne qazaqstandyq diplomatiianyń eko­nomikalyq quramdas bóligin kúsheitýdi negizgi baǵyt retinde belgilegen edi. Osy mindetterdi jal­ǵastyrý Qasym-Jomart To­qaevtyń syrtqy saiasattaǵy qyz­metiniń negizgi ustanymy desek bolady.

Bir jyl ishinde Memleket basshysy shetelderge 14 ret, onyń ishinde 3 memlekettik jáne 3 res­mi saparǵa shyǵyp, 12 halyqara­lyq forýmǵa, sammitter men konferentsiialarǵa qatysty.

Aitýly oqiǵa retinde Qazaq­stan Prezidentiniń Resei Fede­ratsiiasyna, Qytai Halyq Res­pýblikasyna saparlaryn, BUU Bas Assambleiasynyń sessiiasyna qatysyp, AQSh Prezidenti Do­nald Tramppen kezdesýin atap ótýge bolady. Osylaisha, álemniń jetekshi derjavalarynyń kósh­basshylarymen bailanys or­natty.

Biz úshin Ortalyq Aziia el­derimen ózara tiimdi dostyq qa­rym-qatynas qurý negizgi basym­dyq bolyp qala beredi. Bul tur­ǵyda Memleket basshysynyń Óz­bekstan men Qyrǵyz Respýb­likasyna saparlary úlken ma­ńyzǵa ie boldy.

Sonymen qatar Prezident Germaniiaǵa, Birikken Arab Ámir­likterine bardy. Eýraziialyq eko­nomikalyq odaq, Shanhai yn­tymaqtastyq uiymy, Aziia­daǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńes, Tá­ýel­siz Memleketter Dostastyǵy sammitteriniń jumysyna qa­tysty.

Qazaqstanǵa ótken jyly resmi jáne memlekettik sapar­larmen 13 shet memlekettiń bas­shylary men úkimetteriniń je­tekshileri keldi. Olardyń ara­synda Koreia Respýblikasynyń Prezidenti Mýn Chje Inniń, Ven­griia Premer-Ministri Vik­tor Orbannyń, Eýropalyq keńestiń tóraǵasy Donald Týsk­tiń, Shveitsariia Prezidenti Ýli Maýrerdiń, Belarýs Prezidenti Aleksandr Lýkashenkonyń sapar­laryn atap ótý qajet.

– Prezident Ákimshiligi nemese Prezidenttiń baspasóz qyzmeti bir jyldyqqa arnalǵan is-sharalar ótkize me?

– Árine, 12 aidyń ishinde kóptegen jumys atqaryldy. Osy jyl elimizdi damýdyń jańa be­lesine shyǵarýǵa, saiasi jáne áleý­mettik-ekonomikalyq ózge­ris­terdi belsendi, jigerli túrde iske asyrýǵa arnalǵan ýaqyt boldy.

Biz Qasym-Jomart Toqaevtyń Prezident qyzmetiniń bir jyl­dyǵyn Tótenshe jaǵdai kezinde qarsy alyp otyrmyz. Qazir memlekettiń barlyq kúshi álemdik ekonomika men qarjy júiesin turalatyp jatqan koronavirýs pandemiiasy men kataklizmniń jaǵymsyz saldaryn eńserýge baǵyttalǵany belgili.

Osyndai keleńsiz jaǵdailarǵa qaramastan, ekonomika men áleý­mettik saladaǵy belgilengen ba­symdyqtardyń barlyǵy óz kú­shin­de qalady. Memleket halyq al­dyndaǵy barlyq mindettemesin tolyq kólemde oryndaidy. Bul – Prezident qoiyp otyrǵan basty mindet jáne ony oryndaý úshin Qa­sym-Jomart Kemeluly ýaqyt­pen sanaspai jumys isteýde.

Alaida búgingi jaǵdaida qan­dai da bir saltanatty is-shara­lardy uiymdastyrý orynsyz. Bizge memleket igiligi úshin, ha­lyq­tyń turmys sapasyn jaqsartý úshin eńbek etý qajet.

Sonymen qatar jyl ishinde atqarylǵan jumystyń qorytyn­dysy retinde Aqordanyń baspa­sóz qyzmeti Memleket basshy­synyń sóilegen sózderi, suhbat­tary men maqalalarynyń jina­ǵyn shyǵardy. Tórt tomnan tu­ratyn kitap «Sabaqtastyq. Ádil­dik. Órleý» dep atalady.

Birinshi tomǵa Prezidenttiń jalpyulttyq is-sharalarda ja­saǵan baiandamalary, ekinshi tomǵa óńirlerge sapar barysynda sóilegen sózderi, úshinshi tomǵa syrtqy saiasi kezdesýlerdegi sózderi, tórtinshi tomǵa otandyq jáne sheteldik buqaralyq aqparat quraldarynda bergen suhbattary men maqalalary toptastyrylǵan. Osy arqyly Qasym-Jomart Kemelulynyń memleket tizginin qolyna alǵannan keiingi bir jylda atqarǵan jumysyna sholý jasaýǵa bolady.

– Áńgimeńizge raqmet!

Áńgimelesken Álihan ISMAN