حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت قالىپتاسۋدا - بەرٸك ۋەلي

حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت قالىپتاسۋدا. قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ باسپاسٶز حاتشىسى بەرٸك ۋەلي «Aiqyn» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىندا وسىلاي مەلٸم ەتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".

– وسىدان بٸر جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇزىرەتٸن توقتاتۋى, شىن مەنٸندە كٷت­پەگەن جاعداي بولدى. تەۋەلسٸز قازاقستان تاريحىندا مەملەكەت باسشىسى بٸرٸنشٸ رەت اۋىستى. ەلٸمٸزدەگٸ بيلٸكتٸڭ ٶزگەرۋٸن قالاي باعالاۋعا بولادى?

– راسىندا, قازاقستان ٷشٸن بيلٸكتٸڭ اۋىسۋى تىڭ تەجٸريبە ەدٸ. جاڭا پرەزيدەنتتٸڭ سايلانۋى اتا زاڭىمىزعا سەيكەس جٷزەگە اسى­رىلدى. بۇل تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸڭ دەموكراتييالىق نەگٸزدەرٸ كەمەل ەرٸ بەرٸك ەكەنٸن دەلەلدەدٸ.

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ – اسا كٶرنەكتٸ ساياساتكەر, قازٸرگٸ قازاق مەملەكەتتٸلٸگٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ نۇر­سۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ ستراتە­گييا­لىق باعدارىنىڭ ساباقتاس­تىعىن جالعاستىرا وتىرىپ, قول جەتكٸز­گەن جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸ ودان ەرٸ ارتتىرۋعا كٷش سالۋدا. دەمەك, بي­لٸكتٸڭ اۋىسۋى 2019 جىلدىڭ 9 ماۋسىمىنداعى جالپىحالىق­تىق پرەزيدەنت سايلاۋىن ٶتكٸزۋ ارقىلى تابىستى اياقتالدى دەپ ايتا الامىز. مەملەكەت باسشىسى حالىقتىڭ تولىق سەنٸمٸنە يە بو­لىپ, بيلٸك مانداتىن الدى. 

قازاقستان پرەزيدەنتٸ ٶز قىز­مەتٸنٸڭ كرەدوسىن ۇلىقتاۋ رە­سٸمٸندە «بيلٸك حالىق ٷنٸنە قۇلاق اسۋعا, جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردەگٸ پروب­لەمالاردى شەشۋگە, ازاماتتار الدىندا تۇراقتى تٷردە ەسەپ بە­رۋگە مٸندەتتٸ. قۇرعاق ۋەدە بەرمەي, جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك! وسى قاعي­داتتى ٷكٸمەتتٸڭ بارلىق مٷشەسٸ جەنە ەكٸمدەر بەرٸك ۇستانۋعا تيٸس» دەپ انىق اتاپ ٶتتٸ.

– سايلاۋدان بەرٸ بٸرشاما ۋاقىت ٶتتٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ سايلاۋ الدىندا بەرگەن ۋەدەلەرٸن قالاي جٷزەگە اسىرىپ جاتىر?

– مەملەكەت باسشىسى ٶزٸنٸڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ەلٸمٸزدٸ ودان ەرٸ دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارى جٶنٸندە ٶز ۇستانىمدارىن ۇسىندى.

سايلاۋداعى جەڭٸس قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ ۇسىنعان باعىتىن قوعامنىڭ تولىق قول­دايتىنىن كٶرسەتتٸ. سايلانعان پرەزيدەنت حالىققا بەرگەن ۋە­دەسٸن ورىنداۋ ٷشٸن جۇمىسقا بٸردەن كٸرٸسٸپ كەتتٸ.

قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە ساي­لاۋالدى باعدارلاما مەن «بٸرگە» جالپىۇلتتىق شارا بارىسىندا ازاماتتار تاراپىنان تٷسكەن ۇسى­نىستاردى جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-قيمىلدار جوسپارىن بەكٸتكەن جارلىق قابىلداندى. اتالعان قۇجات مەملەكەتتٸ جەنە قوعامدى ودان ەرٸ جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ناقتى 106 مٸندەت پەن شارانى قامتىدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلعى 12 ماۋسىمدا ٶتكەن ۇلىق­تاۋ رەسٸمٸندە بٸرقاتار جاڭا يدەيانى ايتقان بولاتىن. ونىڭ بەرٸ پرەزيدەنتتٸڭ جىل بويعى اتقارعان جۇمىسىندا انىق كٶ­رٸنٸس تاپتى. سونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ مەن «حا­لىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا كٶشۋ باس­تامالارىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. قازٸر بايقاساڭىز, شىن مەنٸندە حالىقتىڭ ٷنٸنە قۇلاق اساتىن, ەلدٸڭ ارىز-ارمانىن تىڭداپ, جەدەل جاۋاپ بەرەتٸن, مەسەلەلەرٸن شۇعىل قاراستىراتىن مەملەكەتتٸك اپپارات قالىپتاسىپ كەلەدٸ.

پرەزيدەنتتٸڭ اقوردا سايتىن­دا ۆيرتۋالدى قابىلداۋ اشۋى تاعى بٸر ماڭىزدى شەشٸم بولدى. بٷگٸنگە دەيٸن وعان 9 مىڭعا جۋىق حات كەلٸپ تٷستٸ. بۇل حاتتاردا جا­زىلعان تالاپ-تٸلەكتەر مەن شا­عىمدارعا ايرىقشا مەن بەرۋدٸڭ ارقاسىندا كٶپتەگەن ازاماتتىڭ مەسەلەسٸ شەشٸلدٸ, سونداي-اق مەم­لەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۇمى­سى جاقساردى.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇمىس ستيلٸ مەن ۇستانىمدارىن قالاي سيپاتتار ەدٸڭٸز?

– قاسىم-جومارت كەمەلۇلى قازاقستان پرەزيدەنتٸ قىزمەتٸن اتقارعان بٸر جىل ٸشٸندە جٷيەلٸك, جەدەلدٸك, ناقتىلىق, باستا­ماشىلدىق سيياقتى ۇستانىمداردى باسشىلىققا الاتىنىن كٶرسەتتٸ.

پرەزيدەنت جوعارى مەملە­كەتتٸك لاۋازىمداعى العاشقى جۇمىس كٷنٸنەن باستاپ ٶز قىز­مەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن بەل­گٸلەدٸ. ول ەلٸمٸزدە بولعان بارلىق ماڭىزدى وقيعاعا دەر كەزٸندە نازار اۋدارىپ, قازاقستان ازا­ماتتارىنا بيلٸك پەن قوعامنىڭ بٸرتۇتاس ەكەنٸن دەلەلدەدٸ. ەلٸ­مٸزدٸڭ بٷكٸل ٶڭٸرٸنە بٸردەي كٶڭٸل بٶلٸندٸ جەنە وتانداستارىمىزدى الاڭداتقان بٸردە-بٸر ٶزەكتٸ مە­سەلە نازاردان تىس قالمادى.

مۇنىڭ بەرٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ قازاقستان پرەزي­دەنتٸ رەتٸندە قىزمەتٸنە كٸرٸسكەن سەتتەن باستاپ جۇمىسىنىڭ ٶتە قىزۋ بولعانىن جەنە ونىڭ ناقتى نەتيجەگە قول جەتكٸزۋگە باعىت­تالعانىن اڭعارتادى.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇمىس كەستەسٸنٸڭ ٶتە تىعىز ەكەنٸن بٸلەمٸز. بٸر جىل ٸشٸندەگٸ پرەزيدەنت قىزمەتٸنٸڭ جالپى نەتيجەسٸ قانداي?

– دۇرىس ايتاسىز, پرەزيدەنت­تٸڭ بىلتىرعى جۇمىس كەستەسٸنٸڭ ٶتە تىعىز بولعانىن قاراپايىم ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەردەن-اق كٶرۋگە بولادى. ول بٸر جىلدا 67 زاڭعا, 357 جارلىققا, 158 ٶكٸمگە قول قويدى.

2019 جىلدىڭ ناۋرىزىنان باستاپ مەملەكەت باسشىسى 500-گە جۋىق تٷرلٸ ٸس-شاراعا قاتىستى. سونىڭ ٸشٸندە 2 قىركٷيەكتەگٸ قازاقستان حالقىنا ارنالعان العاشقى جولداۋى ەرەكشە ورىن الادى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل ٸشٸندە 26 جۇمىس ساپارىن جاساپ, بٷكٸل ٶڭٸردٸ ارالاپ شىقتى. ال سىرتقى ساياسات بويىنشا پرەزي­دەنتتٸڭ قاتىسۋىمەن 100-دەن استام كەزدەسۋ مەن ٸس-شارا ٶتتٸ.

مەملەكەت باسشىسى بٸر جىل ٸشٸندە ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلەرٸندە – 30, شەتەلدە – 28, جالپى 58 كٷن ٸسسا­پاردا بولدى.

قاسىم-جومارت كەمەلۇ­لى­نىڭ ماسس-مەديامەن ىقپال­داس­تىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتكەن جٶن. بٸر جىل ٸشٸندە ول شەت مەملە­كەتتەردٸڭ جەنە حالىقارالىق ۇيىم باسشىلارىمەن بٸرلەسٸپ, 3 باسپاسٶز مەسليحاتىن, 8 بريفينگ ٶتكٸزدٸ. مەملەكەت باسشىسى وتان­دىق جەنە شەتەلدٸك باق ٶكٸل­دەرٸنە 18 سۇحبات بەردٸ. گازەتتەردە ەكٸ ماقالاسى جارىققا شىقتى. ونىڭ Twitter پاراقشاسىندا 1,1 مىڭعا جۋىق حابارلاماسى جەنە Instagram-دا 72 جازباسى جا­رييالاندى.

– ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كە­ڭەسٸنٸڭ قۇرىلۋى – پرەزيدەنتتٸڭ ەڭ ماڭىزدى باستاماسىنىڭ بٸرٸ. وسى كەڭەس جۇمىسىنىڭ العاشقى نەتيجەلەرٸ رەتٸندە نەنٸ ايتۋعا بولادى?

– ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ – ەلٸمٸزدەگٸ تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى باستاما. بۇل ۇيىم مەملەكەتتٸك شەشٸمدەر قابىلداۋ ٷشٸن جاڭا ەدٸستەر ەزٸرلەيتٸن الاڭعا اينالدى. بٷگٸندە ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ بيلٸك پەن قوعام اراسىندا ديالوگ ور­ناتۋ باعىتىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنىڭ ناقتى نەتي­جەلەرٸ انىق بايقالادى.

مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق كەڭەستٸڭ جۇمىسىن ەردايىم با­قىلاۋدا ۇستايدى جەنە ونىڭ مٷ­شەلەرٸمەن اقىلداسىپ وتىرادى. وسىعان دەيٸن پرەزيدەنت ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ 21 مٷ­شەسٸمەن جەكە-جەكە كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.

كەڭەستٸڭ جەلتوقسان ايىندا ٶتكەن ەكٸنشٸ وتىرىسىندا قا­سىم-جومارت توقاەۆ ماڭىزدى رە­فورمالار ۇسىندى. اتاپ ايت­قاندا, قاسىم-جومارت كەمەلۇلى پارتييالاردى تٸركەۋدەن ٶتكٸزۋ شەگٸن 40 مىڭنان 20 مىڭ ادامعا ازايتۋدى, پارلامەنتتٸك وپپوزي­تسييا ينستيتۋتىن ەنگٸزۋدٸ, قىل­مىستىق كودەكستٸڭ جالا جابۋ تۋرالى 130-بابىن قىلمىستىق دەپ تانىماۋ جٶنٸندە شەشٸم قابىلداۋدى, پارتييا مٷشەلەرٸنٸڭ 30 پايىزى ەيەلدەر مەن جاستار بولۋى قاجەتٸن ايتتى. سونداي-اق زاڭ شەڭبەرٸنەن شىقپايتىن بەي­بٸت شەرۋلەرگە رۇقسات بەرۋ مە­سە­لەسٸ دە قولعا الىندى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا اتالعان زاڭ جوباسى – پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ قا­راۋىندا.

پرەزيدەنتتٸڭ ٷكٸمەتكە جٷك­تەگەن مٸندەتتەرٸ الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتٸك اپپارات پەن ەلەۋ­مەتتٸك ساياساتتى جاڭعىرتۋ جٶ­نٸندەگٸ بارلىق جۇمىستىڭ لەيت­موتيۆٸ سانالادى. بۇل – اسا ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋ مٸندەتٸ دەل وسى مەملەكەتتٸك اپپاراتقا جٷكتەلەدٸ.

– پرەزيدەنتتٸڭ وتانداستا­رىمىزدى الاڭداتقان مەسەلەلەرگە, وقيعالارعا دەر كەزٸندە جاۋاپ بەرۋٸ حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جاقسى بٸلەتٸنٸن, ەلٸمٸزدٸڭ تىنىس-تٸرشٸ­لٸگٸن ۇدايى باقىلاپ وتىراتىنىن كٶرسەتەدٸ. سوڭعى وقيعالاردىڭ اراسىنان پرەزيدەنت بٸردەن ٷن قاتىپ, شۇعىل شەشٸم قابىلداعان مەسەلە دەپ قايسىسىن ايتار ەدٸڭٸز?

– شىن مەنٸندە, ٶتكەن كەزەڭ تٷرلٸ وقيعالارعا تولى بولدى. بٷكٸل قوعامنىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلۋىن تالاپ ەتەتٸن كٷردەلٸ سىناقتار مەن قيىنشىلىقتاردى باستان ٶتكەردٸك.

وق-دەرٸ قويماسىنداعى جا­رىلىستان كەيٸن ارىس قالاسىن قالپىنا كەلتٸرۋ ٸسٸ حالىق پەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ بٸرلٸگٸن انىق كٶرسەتتٸ. قاسىم-جومارت تو­قاەۆ كٷللٸ قازاقستان جۇرتشى­لى­عىن الاڭداتقان ارىس قالاسىن­داعى جارىلىس بولعان جەرگە سول كٷنٸ كەشكٸسٸن ٶزٸ ارنايى باردى. زارداپ شەككەن تۇرعىنداردىڭ احۋالىمەن تانىسىپ, ولارعا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتتٸ. پرەزيدەنت ۋەدە ەتكەندەي, قىسقا مەرزٸم ٸشٸن­دە قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىس­تارى جٷرگٸزٸلٸپ, ينفراقۇرىلىم جاڭارتىلدى. ارىس قالاسىنىڭ حالقى پرەزيدەنتتٸڭ تٸكەلەي قامقورلىعىن سەزٸندٸ.

2019 جىلدىڭ اياعىندا الماتى قالاسىنىڭ ماڭىندا بولعان ۇشاق اپاتى دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. ول قا­زاعا ۇشىراعان ازاماتتاردىڭ وت­باسىلارىنا ماتەريالدىق كٶمەك كٶرسەتۋدٸ, اپات جاعدايى­نىڭ سە­بەپتەرٸن تەكسەرۋدٸ تاپسىردى.

پرەزيدەنت بيىلعى اقپان ايىن­داعى جامبىل وبلىسى, قور­داي اۋدانىندا بولعان وقيعاعا دا ايرىقشا مەن بەردٸ. قاسىم-جومارت كەمەلۇلى بۇل تٶتەنشە جاعدايعا دەرەۋ نازار اۋدارىپ, ىمىراشىلدىق رٶلٸن ٶز قولىنا الدى جەنە قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتتى.

مەملەكەت باسشىسى العىس ايتۋ كٷنٸ قورداي اۋدانىنا بارعان جۇمىس ساپارىندا جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندارمەن, سونىڭ ٸشٸندە دٷنگەن قاۋىمىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەستٸ.

قازاق حالقى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ارقاسىندا دەربەس مەملەكەت قۇرا بٸلگەنٸن اتاپ ٶتكەن پرەزيدەنت, ونىڭ شىن مەنٸندە مەملەكەت قۇ­راۋشى ۇلتقا اينالعانىن ايتتى. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى ٷشٸن ەر­بٸر ازاماتقا ەرەكشە جاۋاپكەر­شٸلٸك جٷكتەيدٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ جەرگٸلٸكتٸ اقساقالداردى جاستاردىڭ تەربيەسٸنە بەلسەندٸ اتسالىسۋعا, جاس بۋىننىڭ سانا­سىنا بٸرلٸك پەن قوعامدىق كەلٸسٸم يدەيالارىنىڭ مەنٸن سٸڭٸرۋگە شاقىردى.

ول تۇرعىندارعا ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن ناقتى قولداۋ كٶرسەتەتٸنٸن جەنە بارلىق تەرگەۋ شاراسى ەدٸل جٷرگٸزٸلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.

مەملەكەت باسشىسى بارلىق ەتنيكالىق توپتىڭ جاستارى ٶز سالت-دەستٷرلەرٸن ساقتاي وتىرىپ, قازاق حالقىنىڭ مەدەنيەتٸن قۇرمەتتەپ, قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە جەنە قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸن قادٸرلەۋٸ تيٸس ەكەنٸن ايتتى.

ەلەمدە كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنٸڭ تارالۋىنا بايلانىستى اسا اۋقىم­دى شارالار قابىلداندى. وسى رەتتە پرەزيدەنت باتىل قا­دامدار جاسادى, سونىڭ ٸشٸندە قا­زاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋ­لى­عىن ساقتاپ, قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قام­تاماسىز ەتۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدٸڭ بٷكٸل اۋماعىندا تٶتەنشە جاعداي ەنگٸزدٸ.

– ەلەۋمەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاع­دايىن, حالىقتىڭ تۇرمىسىن ارت­تىرۋ – مەملەكەت باسشىسى بەل­گٸلەگەن باسىم باعىتتار. دەگەنمەن وسى باعىتتا ناقتى قانداي جۇمىس­تار اتقارىلدى?

– مەملەكەت باسشىسى ٶزٸنٸڭ قىركٷيەك ايىندا جارييالاعان «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن ٶركەندەۋٸنٸڭ نەگٸزٸ» اتتى جول­داۋىندا مەملەكەتتٸك باسقارۋ­دىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە حا­لىق­پەن كەرٸ بايلانىستى كٷ­شەي­تۋگە نەگٸز بولدى.

اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك بە­رۋدٸڭ جاڭا تەرتٸبٸن ەنگٸزۋ باس­تاماسى دا از قامتىلعان وتباسى­لاردى قولداۋ باعىتىنداعى جۇ­مىستارعا تىڭ سەرپٸن بەردٸ. 2019 جىلى 485 مىڭنان استام وتباسى اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك الدى. بۇل – 2,5 ميلليون ادام دەگەن سٶز.

وسى رەتتە «قازاقستان رەس­پۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ بو­رىش جٷكتەمەسٸن ازايتۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويىلىپ, ونىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى ەلەۋمەتتٸك باعىتتاعى اۋقىمدى جۇمىستىڭ اتقارىلۋىنا سەبەپ بولدى. نەتيجەسٸندە, 555 مىڭ ازاماتتىڭ 300 مىڭ تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ بە­رەشەگٸنٸڭ قارىز جٷكتەمەسٸ تٶ­مەن­دەتٸلدٸ, 1,2 ميلليون ادامنىڭ ايىپپۇل مەن ٶسٸمپۇلدارى كە­شٸرٸلدٸ. بۇل شارالارعا 149 ميل­ليارد كٶلەمٸندە قارجى بٶلٸندٸ.

– مەملەكەت جاستاردى قول­داۋعا بايلانىستى قانداي جۇ­مىستار اتقارىپ جاتىر?

– جاستار – ەلٸمٸزدٸڭ بولا­شاعى, كەلەشەگٸمٸزدٸڭ كەپٸلٸ. سون­دىقتان پرەزيدەنت جاستاردى قولداۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلەدٸ. مۇنى جاستار جىلىنىڭ قورى­تىندىسىنان كٶرۋگە بولادى. مىسالى, جۇمىس ٸستەيتٸن جاستارعا 9 مىڭ پەتەر بەرٸلدٸ, 5 مىڭ ادام مەملەكەتتٸك گرانت الىپ, كەسٸپ­كەرلٸكپەن اينالىسۋعا مٷمكٸندٸك الدى, 10 مىڭ جاس بيزنەسمەن, ونىڭ ٸشٸندە اۋىلداعى كەسٸپكەر­لەر ميكروكرەديتتەر ەسەبٸنەن ٶزدەرٸنٸڭ ٶندٸرٸسٸن كەڭەيتتٸ.

شەكٸرتاقىنىڭ 25 پايىزعا كٶبەيۋٸ بٸلٸم الىپ جاتقان جاس­تارعا ٷلكەن قولداۋ بولدى دەپ ويلايمىن. جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە وقىپ جاتقان 230 مىڭ ستۋدەنت بۇل باستامانىڭ يگٸلٸگٸن كٶردٸ. مۇنداي جۇمىس ۆو­لونتەر جىلىندا دا جالعاسىپ, جاس­تاردى قولداۋدىڭ جاڭا با­عىتتارى ٸسكە اساتىن بولادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاس­تار كادرلىق رەزەرۆٸن قۇرۋ باس­تاماسىن قوعام جاقسى قابىلدادى. 13 مىڭ ٷمٸتكەردٸڭ اراسىنان بٸلٸمٸ مەن بٸلٸگٸ ساي 300 ازامات ٸرٸكتەلٸپ الىندى. بٷگٸندە ونىڭ 132-سٸ قىزمەتكە تاعايىندالدى. وسىلايشا, ەل باسقارۋدىڭ جاڭا تولقىنىن دايىنداۋدىڭ العاشقى قادامى جاسالدى.

– پرەزيدەنت ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى رەتٸندە قانداي جۇمىستارعا با­سىمدىق بەرٸپ وتىر?

– قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى بٸر جىل ٸشٸندە كٶپتەگەن ماڭىزدى باستامانى قولعا الىپ, بٸرقاتار ناقتى مٸندەت جٷكتەدٸ. ايتالىق, قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىندا ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن كەمٸندە 1,7 ەسەگە ارتتىرىپ, 2025 جىلعا قاراي جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ جىل سايىنعى تۇراقتى ٶسٸمٸن 5 پايىزعا نەمەسە ودان دا اسىرۋدى مٸندەتتەدٸ.

پرەزيدەنت مەملەكەتتٸك حول­دينگتەر مەن ۇلتتىق كومپانييا­لاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن, مونوپوليستەر بەلگٸلەگەن باعانى قايتا قاراۋدى, سالىق جٷيەسٸن جاڭعىرتۋدى تاپ­سىردى. ەسٸرەسە, قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ ميكرو جەنە شاعىن بيزنەس ٶكٸلدەرٸن ٷش جىلعا تەك­سەرۋ جەنە سالىقتان بوساتۋ تۋرالى شەشٸمٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ اراسىندا ٷلكەن قولداۋعا يە بولدى.

2020 جىلدىڭ باسىنان باس­تالعان ەلەمدٸك نارىقتاعى ايتۋلى وقيعالار دا بٸزدٸ سىن تەزٸنەن بٸر ٶتكٸزٸپ الدى. وسى ناۋرىز ايىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەت باسشىلىعىمەن شۇعىل كەڭەس ٶتكٸزٸپ, جاھاندىق ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋىنا قاراماي, ەل ەكونو­ميكاسىن دامىتۋعا قاتىستى بٸر­قاتار ناقتى مٸندەتتٸ تاپسىردى.

– قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى بٸر جىل ٸشٸندە سىرتقى ساياسات بويىنشا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. سولاردىڭ اراسىنان سٸز قايسىسىن اتاپ ايتار ەدٸڭٸز?

– ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ تەڭدەستٸرٸلگەن كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتتى جٷرگٸزۋ جەنە قازاقستاندىق ديپلوماتييانىڭ ەكو­نوميكالىق قۇرامداس بٶلٸگٸن كٷشەيتۋدٸ نەگٸزگٸ باعىت رەتٸندە بەلگٸلەگەن ەدٸ. وسى مٸندەتتەردٸ جال­عاستىرۋ قاسىم-جومارت تو­قاەۆتىڭ سىرتقى ساياساتتاعى قىز­مەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ ۇستانىمى دەسەك بولادى.

بٸر جىل ٸشٸندە مەملەكەت باسشىسى شەتەلدەرگە 14 رەت, ونىڭ ٸشٸندە 3 مەملەكەتتٸك جەنە 3 رەس­مي ساپارعا شىعىپ, 12 حالىقارا­لىق فورۋمعا, سامميتتەر مەن كونفەرەنتسييالارعا قاتىستى.

ايتۋلى وقيعا رەتٸندە قازاق­ستان پرەزيدەنتٸنٸڭ رەسەي فەدە­راتسيياسىنا, قىتاي حالىق رەس­پۋبليكاسىنا ساپارلارىن, بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ سەسسيياسىنا قاتىسىپ, اقش پرەزيدەنتٸ دو­نالد ترامپپەن كەزدەسۋٸن اتاپ ٶتۋگە بولادى. وسىلايشا, ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ دەرجاۆالارىنىڭ كٶش­باسشىلارىمەن بايلانىس ور­ناتتى.

بٸز ٷشٸن ورتالىق ازييا ەل­دەرٸمەن ٶزارا تيٸمدٸ دوستىق قا­رىم-قاتىناس قۇرۋ نەگٸزگٸ باسىم­دىق بولىپ قالا بەرەدٸ. بۇل تۇر­عىدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٶز­بەكستان مەن قىرعىز رەسپۋب­ليكاسىنا ساپارلارى ٷلكەن ما­ڭىزعا يە بولدى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت گەرمانيياعا, بٸرٸككەن اراب ەمٸر­لٸكتەرٸنە باردى. ەۋرازييالىق ەكو­نوميكالىق وداق, شانحاي ىن­تىماقتاستىق ۇيىمى, ازييا­داعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەس, تە­ۋەل­سٸز مەملەكەتتەر دوستاستىعى سامميتتەرٸنٸڭ جۇمىسىنا قا­تىستى.

قازاقستانعا ٶتكەن جىلى رەسمي جەنە مەملەكەتتٸك ساپار­لارمەن 13 شەت مەملەكەتتٸڭ باس­شىلارى مەن ٷكٸمەتتەرٸنٸڭ جە­تەكشٸلەرٸ كەلدٸ. ولاردىڭ ارا­سىندا كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ مۋن چجە يننٸڭ, ۆەن­گرييا پرەمەر-مينيسترٸ ۆيك­تور ورباننىڭ, ەۋروپالىق كەڭەستٸڭ تٶراعاسى دونالد تۋسك­تٸڭ, شۆەيتسارييا پرەزيدەنتٸ ۋلي ماۋرەردٸڭ, بەلارۋس پرەزيدەنتٸ الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ ساپار­لارىن اتاپ ٶتۋ قاجەت.

– پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ نەمەسە پرەزيدەنتتٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ بٸر جىلدىققا ارنالعان ٸس-شارالار ٶتكٸزە مە?

– ەرينە, 12 ايدىڭ ٸشٸندە كٶپتەگەن جۇمىس اتقارىلدى. وسى جىل ەلٸمٸزدٸ دامۋدىڭ جاڭا بە­لەسٸنە شىعارۋعا, ساياسي جەنە ەلەۋ­مەتتٸك-ەكونوميكالىق ٶزگە­رٸس­تەردٸ بەلسەندٸ, جٸگەرلٸ تٷردە ٸسكە اسىرۋعا ارنالعان ۋاقىت بولدى.

بٸز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت قىزمەتٸنٸڭ بٸر جىل­دىعىن تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە قارسى الىپ وتىرمىز. قازٸر مەملەكەتتٸڭ بارلىق كٷشٸ ەلەمدٸك ەكونوميكا مەن قارجى جٷيەسٸن تۇرالاتىپ جاتقان كوروناۆيرۋس پاندەميياسى مەن كاتاكليزمنٸڭ جاعىمسىز سالدارىن ەڭسەرۋگە باعىتتالعانى بەلگٸلٸ.

وسىنداي كەلەڭسٸز جاعدايلارعا قاراماستان, ەكونوميكا مەن ەلەۋ­مەتتٸك سالاداعى بەلگٸلەنگەن با­سىمدىقتاردىڭ بارلىعى ٶز كٷ­شٸن­دە قالادى. مەملەكەت حالىق ال­دىنداعى بارلىق مٸندەتتەمەسٸن تولىق كٶلەمدە ورىندايدى. بۇل – پرەزيدەنت قويىپ وتىرعان باستى مٸندەت جەنە ونى ورىنداۋ ٷشٸن قا­سىم-جومارت كەمەلۇلى ۋاقىت­پەن ساناسپاي جۇمىس ٸستەۋدە.

الايدا بٷگٸنگٸ جاعدايدا قان­داي دا بٸر سالتاناتتى ٸس-شارا­لاردى ۇيىمداستىرۋ ورىنسىز. بٸزگە مەملەكەت يگٸلٸگٸ ٷشٸن, حا­لىق­تىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن ەڭبەك ەتۋ قاجەت.

سونىمەن قاتار جىل ٸشٸندە اتقارىلعان جۇمىستىڭ قورىتىن­دىسى رەتٸندە اقوردانىڭ باسپا­سٶز قىزمەتٸ مەملەكەت باسشى­سىنىڭ سٶيلەگەن سٶزدەرٸ, سۇحبات­تارى مەن ماقالالارىنىڭ جينا­عىن شىعاردى. تٶرت تومنان تۇ­راتىن كٸتاپ «ساباقتاستىق. ەدٸل­دٸك. ٶرلەۋ» دەپ اتالادى.

بٸرٸنشٸ تومعا پرەزيدەنتتٸڭ جالپىۇلتتىق ٸس-شارالاردا جا­ساعان باياندامالارى, ەكٸنشٸ تومعا ٶڭٸرلەرگە ساپار بارىسىندا سٶيلەگەن سٶزدەرٸ, ٷشٸنشٸ تومعا سىرتقى ساياسي كەزدەسۋلەردەگٸ سٶزدەرٸ, تٶرتٸنشٸ تومعا وتاندىق جەنە شەتەلدٸك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا بەرگەن سۇحباتتارى مەن ماقالالارى توپتاستىرىلعان. وسى ارقىلى قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ مەملەكەت تٸزگٸنٸن قولىنا العاننان كەيٸنگٸ بٸر جىلدا اتقارعان جۇمىسىنا شولۋ جاساۋعا بولادى.

– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!

ەڭگٸمەلەسكەن ەليحان يسمان