QR Parlamenti Májilisi depýtaty Qazybek Isa QR Premer-Ministriniń orynbasary Eraly Toǵjanovqa Jeltoqsan kóterilisiniń 35 jyldyǵyna arnalǵan depýtattyq saýal joldady, - dep habarlaidy "Ult aqparat".
***
Jeltoqsan kóterilisi – ult azattyq kóterilis retinde tanylyp, baǵalanýy qajet!
“Aq jol” demokratiialyq partiiasy ulttyq ustanym jolynda qashanda qairat kórsetip keledi. Bizdiń Ulttyq tarihymyzda álemge áigili Jeltoqsan kóterilisiniń orny erekshe!
1986 jyly álemdik alpaýytqa ainalyp turǵan qaharly Keńes imperiiasynan teńdik surap, Azattyq úshin alańǵa shyqqan kóteriliske biyl 35 jyl.
Jetpis jyldyq tas buǵaý da jigerin jasyta almaǵan, ulttyq namysyn tunshyqtyra almaǵan Qazaq jastary alańǵa shyqqan kún - Táýelsiz el úshin eń qasterli kúnderdiń biri bolýy tiis!
Qazaq jastary qylyshynan qan tamǵan keńes imperiiasyna qarsy alańǵa jan úshin shyqqan joq, nan úshin shyqqan joq, Namys úshin shyqty! Pul surap shyqqan joq, Til surap shyqty! Joǵalyp bara jatqan Ulttyq Rýhtyń atoilap, alańǵa shyqqan attany edi bul!
Álemge áigili aqynymyz, qaharman qairatker, muzbalaq Muqtar Shahanuly sol bir qiyn kezeńde Jeltoqsan aqiqatyn Máskeýde áshkerelep, Keńes odaǵynan ádildik talap etken edi. Al endi bodandyqtan Bostandyqqa qol jetip, Táýelsizdigimizge 30 jyl tolyp otyrǵanda, óz elimizde sol ádildik ornady ma?
Qazaq jastary qyzyl qanyn tógip júrip, Qyzyl imperiiadan talap etken Ult múddesi qazir Táýelsiz Qazaq elinde qorǵalyp jatyr ma?
Eń bastysy - sol Táýelsizdik jolynda qurban bolyp, aýyr zardap shekken Jeltoqsan qaharmandarynyń qazirgi jaǵdaiy qalai?
Jeltoqsan kóterilisiniń Táýelsiz el tarihyndaǵy zor mańyzyn Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda aiqyn kórsetip berdi. «Biyl áigili Jeltoqsan oqiǵasyna 35 jyl tolady. 1986 jyly órimdei ul-qyzdarymyz Keńes Odaǵynyń qaharynan qaimyqpai, ult namysy úshin alańǵa shyqty. Osy kúnnen soń týra bes jyl ótkende Táýelsizdigimizdi jariialaýymyzdyń simvoldyq máni zor. Bul oraida, Azattyqtyń alǵashqy qarlyǵashtary – Jeltoqsan qaharmandarynyń azamattyq erligi laiyqty baǵasyn alyp, josparly túrde nasihattalýy kerek», – dedi memleket basshysy.
Almatydaǵy Jeltoqsan kóterilisi 70 jyldyq Keńes imperiiasyna qarsy kóterilgen álemdegi tuńǵysh kóterilis! Ol Keńester Odaǵyndaǵy odaqtas respýblikalardyń Táýelsizdik úshin kúres sherýin birinshi bastap berdi.
Jeltoqsannyń sol bir yzǵarly kúnderi tek Almatyda ǵana emes, Qazaqstannyń kóptegen qalalarynda halyq keńestik totalitarlyq rejimge qarsy shyqqany belgili. KSRO Ishki ister ministrligi Almaty,Tashkent, Novosibirsk, Cheliabinsk Frýnze, Tbilisi jáne tb qalalardaǵy bólimshelerin Almatyǵa shuǵyl jetkizip, áskerler sany 5700-ge jetken.
Tek Almaty qalasynyń ózinde 8500-dei adam ustaldy. Onyń 1772-i jaralandy. Prokýratýra 5324 adamdy, Qaýipsizdik komiteti 850 adamdy tergegen. Tutqyndalǵandardan 600-dei adam aqtalyp shyǵyp,103 adam sottalǵan.
Bul málimetterge qarasaq, bul qazir eshqandai da oqiǵa, nemese tolqý emes, muzdy alańda muzdai qarýlanǵan qalyń áskerge qarsy shyqqan, jan alyp, jan berisken qan maidan, naǵyz halyq kóterilisi ekenine kóz jetkizýimizge bolady.
Ult múddesin qorǵap alańǵa shyqqan jeltoqsandyqtardyń basty talaby - «Ár halyqqa óz basshysy» degen uran boldy. Bul 70 jyldyq keńes imperiiasy tarihynda bilikke qarsy alǵashqy ashyq aitylǵan Táýelsizdik ideiasy, alǵashqy aiqas edi. Myńdaǵan jastardyń aiaýsyz jazalanyp, qýdalanýy da, bul jai oqiǵa emes, naǵyz kóterilis bolǵandyǵynyń aiqyn belgisi!
Endeshe nege Keńes Odaǵynyń qyzyl imperiiasyna qarsy shyqqan Jeltoqsan kóterilisi – ult azattyq kóterilisi retinde tanylmaidy?!.
Almatydaǵy Jeltoqsan kóterilisinen keiin bolǵan, qazaq jastarynyń qaharmandyǵynan qýat alǵan Baký, Tbilisi, Vilniýs qalalaryndaǵy oqiǵalar ult azattyq kóterilis retinde zańdy tanylyp, IýNESKO deńgeiinde moiyndaldy.
Bizde 1916 jylǵy Torǵai, Qar¬qara ult azattyq kóterilisteriniń 100 jyldyǵy, 1917 jylǵy Alashordanyń 100 jyldyǵy, Jeltoqsannyń 30 jyldyǵy memlekettik deńgeide atap ótilmedi.
1991 jyly QR Prezidentiniń «1986 jylǵy Jeltoqsan oqiǵasyna qatysqandary úshin jazyqsyz sottalǵandardy aqtaý týraly» Jarlyǵy shyqqasyn, naqaq sottalǵan 103 adamnyń 92- si aqtalǵan.
Jeltoqsan kóterilisine qatysqandardan tek tastúrmede qanisherler qolynan qapyda qaza tapqan qaharmanymyz Qairat Rysqulbekovke ǵana berildi. Al, Resei 1991 jylǵy 19 tamyzda Máskeýde bolǵan GKChP búliginde topalańda tankiniń astyna túsip qalǵan úsh adamǵa “Resei Batyry” ataǵyn berdi. Biz nege el táýelsizdigi jolyndaǵy naǵyz kóteriliste alańǵa shyqqany úshin mert bolǵan Lázzat Asanova, Erbol Sypataev, Sábira Muhamedjanovalarǵa «Halyq Qaharmany» ataǵyn bermeske?
Jeltoqsan kóterilisine qatysyp, oqýdan, jumystan shyǵyp qalyp, sol kezdegi qoǵamdyq-saiasi ortadan qýǵyn-súrgin kórip, moraldyq zardap shekkenin áli rastai almai, anyqtama ala almai júrgen azamattar áli kóp. Olardy «Jeltoqsan kóterilisine qatysýshy» retinde tanýda qaptaǵan qoldan jasalǵan biýrokratiialyq kedergiler tosqaýyl bolýda. Jalpy, Jeltoqsan kóterilisi kúnderi El bolashaǵy úshin, erlik kórsetip, ádildik surap alańǵa shyqqandardyń barlyǵyn «Jeltoqsan kóterilisine qatysýshy» dep taný kerek.
Sol bir qaharly, qiyn kezeńde Azattyq úshin alańǵa shyqqandardyń bári batyr, bári baqytty!
Endi búginde «Jappai saiasi qýǵyn-súrginder qurbandaryn aqtaý týraly» QR zańyna Jeltoqsan kóterilisine qatysýshylarǵa jeńildik qaralatyn arnaiy ózgeris engizý kerek. Qazirgi qoldanystaǵy zań boiynsha Jeltoqsandyqtarǵa bolmashy jeńildikter tek zeinetke shyqqanda ǵana nemese múgedek bolyp qalǵandarǵa ǵana qaralǵan. Jeltoqsanda muzdy alańda qarýly áskermen qaqtyǵysyp, qýǵyn-súrginnen densaýlyqtary syr bergen jeltoqsandyqtardyń zeinetke jetetinderi de sanaýly shyǵar...
Qazaqstan Prezident arnaiy atap aitqan Jeltoqsannyń 35 jyldyǵyn bizdiń úkimet qalai atap ótpekshi? Ázirge biz biletin alǵashqy «syilyq»- Soltústik Qazaqstan oblysy boiynsha Jeltoqsan atyndaǵy jalǵyz kósheniń atyn alyp tastaý boldy!?. Mine, osyndai masqaraǵa da kýá bolyp otyrmyz!?.
Osy máselelerge orai «Aq jol» partiiasynyń usynystary:
1. 1986 jylǵy 17-18 jeltoqsandaǵy Keńestik qyzyl imperiiaǵa qarsy shyqqan Jeltoqsan kóterilisi – ult azattyq kóterilis retinde tanylyp, baǵalanýy qajet. Jeltoqsandyqtarǵa «Jeltoqsan kóterilisine qatysýshy» quqyqtyq mártebesi berilýi kerek.
2. Qazaqstan Prezidenti Q.Toqaev elimizdegi airyqsha ataýly kúnder qatarynda ataǵan Jeltoqsan kóterilisiniń 35 jyldyǵy resmi deńgeide atap ótilýi kerek.
3. Jappai saiasi qýǵyn-súrginder qurbandaryn aqtaý týraly zańǵa Jeltoqsan kóterilisine qatysýshylardy qoldap, kótermeleitin arnaiy ózgeris engizilýi kerek.
4. Jeltoqsan kóterilisine qatysyp, oqýdan, jumystan shyǵyp qalǵanyn áli rastai almai júrgen azamattardy «Jeltoqsan kóterilisine qatysýshy» retinde tanýda qoldan jasalǵan qaptaǵan kedergilerdi joiyp, anyqtama alýdy jeńildetý kerek.
5. Azattyqtyń alǵashqy qarlyǵashtary – Jeltoqsan qaharmandarynyń azamattyq erligi laiyqty baǵasyn alyp, josparly túrde nasihattalýy tiis. Jastarymyzǵa patriottyq tárbie berý úshin oqýlyqtarda jetkilikti jazylýy qajet.
Qazaqstan qalalarynda Jeltoqsan qaharmandaryna arnalǵan alańdar ashylyp, monýmentter ornatylýy tiis.
Qurmetpen, «Aq jol» fraktsiiasy músheleri
