Foto: Aqorda
Prezident Qasym-Jomart Toqaev eń áýeli konferentsiiany shaqyrý bastamasyn kótergeni úshin Túrikmenstan Prezidenti Serdar Berdimuhamedovke rizashylyǵyn bildirdi. Sondai-aq teńizge shyǵar joly joq damýshy elderdiń problemalaryn sheshýge jáne múmkindikterin paidalanýǵa beiil tanytqany úshin BUU Bas hatshysy Antoniý Gýterrishke alǵys aitty, dep habarlaidy Ult.kz.
Prezidenttiń aitýynsha, osy top quramyndaǵy 32 damýshy elde jarty milliardtan astam adam turady. Olardyń kópshiligi qarjylandyrýǵa jáne tehnologiiaǵa qol jetkizýde, sondai-aq jahandyq naryqqa jol tabýda kezdesetin kedergilermen betpe-bet keledi.
"Aimaqtaǵy shekteýli bailanys – teńizge shyǵar joly joq damýshy elderdiń basty problemasy. Bul tranzit jáne saýda shyǵyny, sondai-aq geosaiasi faktorlarǵa osaldyq sekildi birshama ekonomikalyq qiyndyq týdyrady. Atalǵan kedergiler azamattardyń ál-aýqatyna áser etip, básekege qabilettilikti tómendetedi. Túrli qaqtyǵystar, ekonomikalyq sanktsiialar, jetkizý tizbeginiń buzylýy jáne jahanda senimsizdiktiń beleń alýy jaǵdaidy odan ári ýshyqtyra túsedi. Degenmen Qazaqstan teńizge shyǵar joly joq damýshy memleketterdi jahandyq máselelerdiń sheshimin tabýǵa atsalysatyn teń quqyly ári perspektivti seriktes retinde qaraý kerek dep sanaidy. Mundai elderdiń úni anyq estilýge tiis, al bizdiń ózara yntymaqtastyǵymyz tereń, ujymdyq umtylysymyz batyl bolýy qajet", – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstannyń Avaza is-qimyl baǵdarlamasyn turaqty, inkliýzivti jáne ornyqty keleshekke jetkizer jol kartasy retinde tolyq qoldaitynyn málimdedi.
"Bul mańyzdy bastama tranzittik elderdiń, halyqaralyq damý uiymdary men qarjy institýttarynyń saiasi qoldaýyna ie bolýǵa tiis. Kólik, energetika jáne tsifrly infraqurylym siiaqty basty sektorlarǵa investitsiiany yntalandyrýǵa arnalǵan jańa qarjy tetikteri kerek", – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev klimattyń ózgerýin taǵy bir túitkil retinde atady.
"Teńizge shyǵar joly joq kóptegen damýshy el sý tapshylyǵy, muzdyqtardyń erýi, shóleittený sekildi ekstremaldy tabiǵi qubylystarǵa dýshar bolyp otyr. Bul problemalardy sheshý úshin óńir elderiniń ortaq kúsh-jigeri men belsendi halyqaralyq qoldaý qajet. Degenmen, meniń oiymsha, klimattyń ózgerýine qarsy kúres sharalary teńgerimdi ári inkliýzivti sipatyn saqtap, elderdiń damý jolyndaǵy suranystaryna sai bolýǵa tiis. Klimattyq ózgeristermen kúreske jumylý maqsatynda Sizderdi kelesi jyly sáýir aiynda Birikken Ulttar Uiymymen birge Astanada uiymdastyrylatyn Óńirlik ekologiialyq sammitke shaqyramyn", – dedi Memleket basshysy.
Prezident Qazaqstannyń seriktestermen birge aimaqtaǵy ózara bailanysty nyǵaitý, tsifrlyq transformatsiiany ilgeriletý jáne uzaq merzimdi ári ornyqty ósimge yqpal etýdi kózdeitin eleýli sharalar qabyldap jatqanyn jetkizdi.
"Biz Orta dáliz jáne «Soltústik – Ońtústik» baǵdary boiyndaǵy kólik joldary men tranzit infraqurylymyn damytýǵa basa mán beremiz. Túpki maqsatymyz – temir joldyń, avtokólik joldarynyń, sondai-aq aviatsiia men logistika ortalyqtarynyń birtutas jelisin qurý. Bul Qazaqstannyń Eýraziialyq tranzit haby retindegi pozitsiiasyn nyǵaitady. Qazirgi kezde Aziia men Eýropa arasyndaǵy qurlyq arqyly tasymaldanatyn júktiń 85 paiyzǵa jýyǵy elimiz arqyly ótedi. Biz sondai-aq tsifrlandyrýǵa investitsiia quiyp jatyrmyz. Astana qalasynda AlemAI jasandy intellekt ortalyǵy quryldy. Jýyrda sýperkompiýter iske qosyldy. Ǵylymi yntymaqtastyqqa árdaiym ashyqpyz. Seriktesterimizdi qatarymyzǵa qosylýǵa shaqyramyz", – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy óńirlik kún tártibi jóninde pikir bildirip, elderdiń múmkindigi geografiiamen shektelmeitinin Ortalyq Aziia tájiribesi kórsetip otyrǵanyn aitty.
"Qazir teńizge shyǵar jolymyz bolmaǵanymen, keleshekte amalyn tabamyz. Iaǵni qurlyq arqyly bailanys ornatýdyń mańyzy arta túsedi. Bizdiń óńirdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýy ornyqty. Saiasi erik-jiger, strategiialyq investitsiia men halyqaralyq seriktestik bolsa, teńizge shyǵatyn joldyń joqtyǵy kedergi emes, kerisinshe, ósimge yntalandyrady. Ortalyq Aziia ózara tiimdi yqpaldastyq qanat jaiǵan aimaqqa ainalǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Óńirdiń saýda, investitsiia, kólik, bailanys jáne resýrstardy ornyqty basqarý salalarynda damý áleýeti joǵary. Eki kún buryn Qazaqstan men Birikken Ulttar Uiymy arasynda Ortalyq Aziia men Aýǵanstanǵa arnalǵan ornyqty damý maqsattary jónindegi óńirlik ortalyǵyn qurý týraly kelisimge qol qoiyldy. Onyń shtab-páteri Almatyda ornalasqan. Bul tutas aimaq úshin mańyzdy jetistik ári Avaza baǵdarlamasynyń igi maqsattaryna tolyq sai keledi. Qazaqstannyń osy bastamasyn qoldaǵany úshin BUU Bas hatshysyna jáne Ortalyq Aziiadaǵy seriktesterimizge taǵy da rizashylyǵymdy bildiremin", – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev sózin qorytyndylai kele, Qazaqstannyń teńizge shyǵar joly joq damýshy elder tobynyń maqsattary men qaǵidattaryna beiil ekenin rastady.
"Teńiz qatynasy joq damýshy elderdiń jahandyq kún tártibinen tys qalmaýyn halyqaralyq seriktestikti nyǵaitý arqyly ǵana qamtamasyz ete alamyz", – dedi Memleket basshysy.
