فوتو: اقوردا
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەڭ ەۋەلٸ كونفەرەنتسييانى شاقىرۋ باستاماسىن كٶتەرگەنٸ ٷشٸن تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ سەردار بەردٸمۇحامەدوۆكە ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ. سونداي-اق تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەردٸڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە جەنە مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانۋعا بەيٸل تانىتقانى ٷشٸن بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشكە العىس ايتتى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, وسى توپ قۇرامىنداعى 32 دامۋشى ەلدە جارتى ميللياردتان استام ادام تۇرادى. ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ قارجىلاندىرۋعا جەنە تەحنولوگيياعا قول جەتكٸزۋدە, سونداي-اق جاھاندىق نارىققا جول تابۋدا كەزدەسەتٸن كەدەرگٸلەرمەن بەتپە-بەت كەلەدٸ.
"ايماقتاعى شەكتەۋلٸ بايلانىس – تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەردٸڭ باستى پروبلەماسى. بۇل ترانزيت جەنە ساۋدا شىعىنى, سونداي-اق گەوساياسي فاكتورلارعا وسالدىق سەكٸلدٸ بٸرشاما ەكونوميكالىق قيىندىق تۋدىرادى. اتالعان كەدەرگٸلەر ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىنا ەسەر ەتٸپ, بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ تٶمەندەتەدٸ. تٷرلٸ قاقتىعىستار, ەكونوميكالىق سانكتسييالار, جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنٸڭ بۇزىلۋى جەنە جاھاندا سەنٸمسٸزدٸكتٸڭ بەلەڭ الۋى جاعدايدى ودان ەرٸ ۋشىقتىرا تٷسەدٸ. دەگەنمەن قازاقستان تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى مەملەكەتتەردٸ جاھاندىق مەسەلەلەردٸڭ شەشٸمٸن تابۋعا اتسالىساتىن تەڭ قۇقىلى ەرٸ پەرسپەكتيۆتٸ سەرٸكتەس رەتٸندە قاراۋ كەرەك دەپ سانايدى. مۇنداي ەلدەردٸڭ ٷنٸ انىق ەستٸلۋگە تيٸس, ال بٸزدٸڭ ٶزارا ىنتىماقتاستىعىمىز تەرەڭ, ۇجىمدىق ۇمتىلىسىمىز باتىل بولۋى قاجەت", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ اۆازا ٸس-قيمىل باعدارلاماسىن تۇراقتى, ينكليۋزيۆتٸ جەنە ورنىقتى كەلەشەككە جەتكٸزەر جول كارتاسى رەتٸندە تولىق قولدايتىنىن مەلٸمدەدٸ.
"بۇل ماڭىزدى باستاما ترانزيتتٸك ەلدەردٸڭ, حالىقارالىق دامۋ ۇيىمدارى مەن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ساياسي قولداۋىنا يە بولۋعا تيٸس. كٶلٸك, ەنەرگەتيكا جەنە تسيفرلى ينفراقۇرىلىم سيياقتى باستى سەكتورلارعا ينۆەستيتسييانى ىنتالاندىرۋعا ارنالعان جاڭا قارجى تەتٸكتەرٸ كەرەك", – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸن تاعى بٸر تٷيتكٸل رەتٸندە اتادى.
"تەڭٸزگە شىعار جولى جوق كٶپتەگەن دامۋشى ەل سۋ تاپشىلىعى, مۇزدىقتاردىڭ ەرۋٸ, شٶلەيتتەنۋ سەكٸلدٸ ەكسترەمالدى تابيعي قۇبىلىستارعا دۋشار بولىپ وتىر. بۇل پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن ٶڭٸر ەلدەرٸنٸڭ ورتاق كٷش-جٸگەرٸ مەن بەلسەندٸ حالىقارالىق قولداۋ قاجەت. دەگەنمەن, مەنٸڭ ويىمشا, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى كٷرەس شارالارى تەڭگەرٸمدٸ ەرٸ ينكليۋزيۆتٸ سيپاتىن ساقتاپ, ەلدەردٸڭ دامۋ جولىنداعى سۇرانىستارىنا ساي بولۋعا تيٸس. كليماتتىق ٶزگەرٸستەرمەن كٷرەسكە جۇمىلۋ ماقساتىندا سٸزدەردٸ كەلەسٸ جىلى سەۋٸر ايىندا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىمەن بٸرگە استانادا ۇيىمداستىرىلاتىن ٶڭٸرلٸك ەكولوگييالىق سامميتكە شاقىرامىن", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ سەرٸكتەستەرمەن بٸرگە ايماقتاعى ٶزارا بايلانىستى نىعايتۋ, تسيفرلىق ترانسفورماتسييانى ٸلگەرٸلەتۋ جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ ەرٸ ورنىقتى ٶسٸمگە ىقپال ەتۋدٸ كٶزدەيتٸن ەلەۋلٸ شارالار قابىلداپ جاتقانىن جەتكٸزدٸ.
"بٸز ورتا دەلٸز جەنە «سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك» باعدارى بويىنداعى كٶلٸك جولدارى مەن ترانزيت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسا مەن بەرەمٸز. تٷپكٸ ماقساتىمىز – تەمٸر جولدىڭ, اۆتوكٶلٸك جولدارىنىڭ, سونداي-اق اۆياتسييا مەن لوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ بٸرتۇتاس جەلٸسٸن قۇرۋ. بۇل قازاقستاننىڭ ەۋرازييالىق ترانزيت حابى رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسىن نىعايتادى. قازٸرگٸ كەزدە ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى قۇرلىق ارقىلى تاسىمالداناتىن جٷكتٸڭ 85 پايىزعا جۋىعى ەلٸمٸز ارقىلى ٶتەدٸ. بٸز سونداي-اق تسيفرلاندىرۋعا ينۆەستيتسييا قۇيىپ جاتىرمىز. استانا قالاسىندا AlemAI جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى قۇرىلدى. جۋىردا سۋپەركومپيۋتەر ٸسكە قوسىلدى. عىلىمي ىنتىماقتاستىققا ەردايىم اشىقپىز. سەرٸكتەستەرٸمٸزدٸ قاتارىمىزعا قوسىلۋعا شاقىرامىز", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ٶڭٸرلٸك كٷن تەرتٸبٸ جٶنٸندە پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, ەلدەردٸڭ مٷمكٸندٸگٸ گەوگرافييامەن شەكتەلمەيتٸنٸن ورتالىق ازييا تەجٸريبەسٸ كٶرسەتٸپ وتىرعانىن ايتتى.
"قازٸر تەڭٸزگە شىعار جولىمىز بولماعانىمەن, كەلەشەكتە امالىن تابامىز. ياعني قۇرلىق ارقىلى بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزى ارتا تٷسەدٸ. بٸزدٸڭ ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋى ورنىقتى. ساياسي ەرٸك-جٸگەر, ستراتەگييالىق ينۆەستيتسييا مەن حالىقارالىق سەرٸكتەستٸك بولسا, تەڭٸزگە شىعاتىن جولدىڭ جوقتىعى كەدەرگٸ ەمەس, كەرٸسٸنشە, ٶسٸمگە ىنتالاندىرادى. ورتالىق ازييا ٶزارا تيٸمدٸ ىقپالداستىق قانات جايعان ايماققا اينالعانىنا كۋە بولىپ وتىرمىز. ٶڭٸردٸڭ ساۋدا, ينۆەستيتسييا, كٶلٸك, بايلانىس جەنە رەسۋرستاردى ورنىقتى باسقارۋ سالالارىندا دامۋ ەلەۋەتٸ جوعارى. ەكٸ كٷن بۇرىن قازاقستان مەن بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى اراسىندا ورتالىق ازييا مەن اۋعانستانعا ارنالعان ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. ونىڭ شتاب-پەتەرٸ الماتىدا ورنالاسقان. بۇل تۇتاس ايماق ٷشٸن ماڭىزدى جەتٸستٸك ەرٸ اۆازا باعدارلاماسىنىڭ يگٸ ماقساتتارىنا تولىق ساي كەلەدٸ. قازاقستاننىڭ وسى باستاماسىن قولداعانى ٷشٸن بۇۇ باس حاتشىسىنا جەنە ورتالىق ازيياداعى سەرٸكتەستەرٸمٸزگە تاعى دا ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن", – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستاننىڭ تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەر توبىنىڭ ماقساتتارى مەن قاعيداتتارىنا بەيٸل ەكەنٸن راستادى.
"تەڭٸز قاتىناسى جوق دامۋشى ەلدەردٸڭ جاھاندىق كٷن تەرتٸبٸنەن تىس قالماۋىن حالىقارالىق سەرٸكتەستٸكتٸ نىعايتۋ ارقىلى عانا قامتاماسىز ەتە الامىز", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
