Zaman ózgerdi, qazaq tili qiyndyqpen bolsa da bel alyp keledi. Demografiialyq ózgerister de senim týǵyzady. Statistikalyq málimetterge súiensek:
+.1959 jyly qazaq el halqynyń 30 paiyzy bolsa, orystar – 42,7 paiyz boldy.
+.1970 jyly qazaqtar – 32,6 paiyz, orystar – 42,4 paiyz, 1979 jyly qazaqtar – 36 paiyz, orystar – 40,8 paiyz,
+. 1989 jyly qazaqtar – 40,1 paiyz, orystar – 37,4 paiyz,
+.1999 jyly qazaqtar – 53,4 paiyz, orystar – 30 paiyz,
+.2009 jyly qazaqtar – 63,1 paiyz, qazir 70 paiyzǵa jaqyndap qaldy. Orystar bolsa – 23,7 paiyz.
Elimizde 2009 jyly júrgizilgen sanaq qorytyndysynda halyq sanynyń 63,1%-yn - qazaqtar, 23,7 %-yn - orystar, 2,9%-yn - ózbekter, 2,1%-yn - ýkrainder, 1,4%-yn - uiǵyrlar, 1,3%-yn - tatarlar, 1,1%-yn – nemister quraǵan.
Al 2013 jylǵy derekte statagenttik halyq sanynyń ishinde qazaqtardyń úlesi 65,2%-ǵa jetti dep jariialaǵan.
2017 jyldyń 1 shildesinde Qazaqstan halqynyń sany 18 034,3 myń adamǵa jetkeni, onyń ishinde qala turǵyndary 10 339,4 myń (57,3%), aýyl turǵyndary - 7 694,9 myń adamdy quraǵany (42,7%) baiandaldy. Bul jyly qazaq sany 68%-ǵa jetti dep jariialandy.
Baiqap otyrsańyz, orystardyń úlesi sońǵy ár on jylda 10 paiyzǵa jýyq azaiyp keledi. Qazaqy tildik orta ábden qalyptasyp qoidy.
Bile júrińizder, 2019 jyly Qazaqstannyń birneshe aimaǵynda qanatqaqty joba retinde jańa tehnologiia arqyly halyq sanaǵy júrgiziledi. Bul 2020 jyly júrgiziletin jalpyulttyq sanaqqa daiyndyq bolady.
2020 jyly Ózbekstan halqy 32 mln bolady degen derek bar. Al 1897 jyly biz olardan eki ese kóp bolǵanbyz. Al bizdiń bilik 2050 jyly Qazaqstandy mekendeitin adamdardyń sany 24,5 mln-ǵa jetetini jaily málimet taratty. Bul málimetke kúlerińdi de jylaryńdy da bilmeisiń! Sebebi, Resei de qazir halyq sanyn ósirý úshin jantalasyp jatyr. Olar «ANA KAPITALY» degen memlekettik baǵdarlama arqyly demografiialyq dúmpý jasaýǵa myqtap kiristi. Bul elde otbasynda ekinshi sábi dúniege kelse, birden 250 myń rýbl tólenedi. Al bizde ana men bala mardymsyz járdemaqy men jórgekpulǵa jaltaqtaidy.
Shyndap kelgende, Táýelsizdik qazaqtarǵa ǵana kerek ekenin ómir ózi kórsetýde. Basqa diasporalardyń kópshiligine onyń kók tiynǵa da keregi joq. Olar ózderiniń tarihi otanyna kóship kete beredi, ketip te jatyr. Ásirese, orystar bizde kóp artyqshylyqtardy paidalanyp otyr. Olar óz tilderinde ǵana sóileidi. Mektepterde qazaq tili memlekettik til retinde oqytylsa da, ony bilý olarǵa mindettelmeidi. Odaq kezindegi siiaqty qazaq tilin bilmese de, 4-5 degen baǵa qoiylyp, kelesi synypqa kóshirile beredi. Bul búkil oqý protsesine, bilim deńgeiine keri áserin tigizip jatsa da muǵalimder bilmegensip júre beredi. Bul Qazaq eliniń bolashaǵyna shabylyp jatqan balta, kóldeneń jatqan bórene bolmaq!
Amantai TOIShYBAIULY
