Filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor Sherýbai Qurmanbaiuly terminderdi qazaq tiline jii aýdara bermeý qajettigin aitty, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Ǵalym orys tilinen engen terminder qazaq tiline 1990 jyldan beri aýdaryla bastaǵanyn atap ótti. Onyń pikirinshe, osy kezden bastap, qazaqtyń terminologiialyq qory ulttyq sipatqa ie bola bastapty. Alaida túitkildi máseleler joq emes.
"Aýktsion" terminin keńes zamanynan "aýktsion" dep keldik. 1990 jyldary onyń ornyna "bássaýda" degen termin qoldanysqa endi. 2009 jyldary bul termindi memlekettik terminologiialyq komissiia bekitti. 2014 jyly ony "aýktsion" dep qaita aýystyrdyq. "Gimn" sózinde de osyndai jaǵdai . 1992 jyly resmi túrde "ánuran" dep bekitildi. "Mýzei" termini 1998 jyly "murajai" boldy. 2014 jyly bul termindi qaitadan "mýzei "dep qoldana bastadyq. 2000 jyldary "printsip" termini "qaǵidat" bolatyn. "Protsent" termini týraly da osyny aitýǵa bolady", - dedi ol májiliste ótken ǵylymi-praktikalyq konferentsiiada.
Sherýbai Qurmanbaiuly atalǵan máseleni durys nemese burys dep daýlasqysy kelmeitinin, biraq terminderdi ózgerte berý halyqty shatastyratynyn aitty.
Ǵalym orys tilinen engen terminder qazaq tiline 1990 jyldan beri aýdaryla bastaǵanyn atap ótti. Onyń pikirinshe, osy kezden bastap, qazaqtyń terminologiialyq qory ulttyq sipatqa ie bola bastapty. Alaida túitkildi máseleler joq emes.
"Aýktsion" terminin keńes zamanynan "aýktsion" dep keldik. 1990 jyldary onyń ornyna "bássaýda" degen termin qoldanysqa endi. 2009 jyldary bul termindi memlekettik terminologiialyq komissiia bekitti. 2014 jyly ony "aýktsion" dep qaita aýystyrdyq. "Gimn" sózinde de osyndai jaǵdai . 1992 jyly resmi túrde "ánuran" dep bekitildi. "Mýzei" termini 1998 jyly "murajai" boldy. 2014 jyly bul termindi qaitadan "mýzei "dep qoldana bastadyq. 2000 jyldary "printsip" termini "qaǵidat" bolatyn. "Protsent" termini týraly da osyny aitýǵa bolady", - dedi ol májiliste ótken ǵylymi-praktikalyq konferentsiiada.
Sherýbai Qurmanbaiuly atalǵan máseleni durys nemese burys dep daýlasqysy kelmeitinin, biraq terminderdi ózgerte berý halyqty shatastyratynyn aitty.
Sol sebepti ol terminderdi aýdarǵanda asyǵystyqqa jol bermeýge shaqyrdy.
«Termin máselesinde san qýmaý kerek. Mysaly, myna terminderdi san qýǵandyqtan bekittik. Mynany qarańyzdar, «ishkindik» - «gipotsentr», «maituraqtylyq» - «maslostoikost», «tútintartqy» - «dymosos», «aidandy» - «destiliant», «qarymjy» - «zadatok», al «sáýlequraý» - «fotosintez», - dedi ǵalym.
Onyń aitýynsha, termin aýdarý - bul shyǵarmashylyq jumys. Al shyǵarmashylyqta asyǵystyq bolmaýy kerek.
«Qazir indikator bar. Oǵan sáikes, ótken jyly 21 myń termin bekitildi. Biyl taǵy 24 myń termin, al kelesi jyly 27 myń termin bekitilýi kerek. Biraq bul - shyǵarmashylyq protsess. Máselen, aqynǵa bir aida 500 jol óleń, bir jylda 6 myń óleń jazý kerek dep tapsyrma bere almaimyz ǵoi. Aqynǵa japyraqtyń sybdyry, sýdyń syldyry áser etken kezde óleń jazylady. Al ákimshilik jolmen óleń jazdyrtsaq, ol óleń bolmaidy. Sondyqtan termindi shyǵarmashylyqpen jasaý qajet», - dep atap kórsetti Sh.Qurmanbaiuly.
Sondai-aq, professor qazaq tilin ǵylym tili retinde qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn túsindirdi.
Ǵalymnyń aitýynsha, búginde qazaq tili ǵylym men texnologiia salasynda keńinen qoldanylmaidy. Qoǵam tarapynan oǵan degen qajettilik te tolyq týyndamai otyr. "Nege? Birinshiden, qazaq tili ǵylym tili retinde iadrolyq fizikada, kibernetika, aqparattyq texnologiialar salasynda, energetikada, meditsina, qarjy salasynda qoldanylsa, suranys bolatyn edi. Máselen, Ulttyq bank pen qarjy ministrligi qazaqsha sóilep tursa, onda qarjy terminologiiasynyń damýyna qajettilik te, negiz de qalyptasady. Mamandardy da izdei bastaidy. Al qazaq tili osy salalarda qoldanylmaiynsha qazaq tilindegi terminologiianyń ornyǵýyna biz negiz qalai almaimyz. Osyny ashyq aitýymyz kerek. Bul barlyq ǵylym salasyna bailanysty", - dedi Sh.Qurmanbaiuly Parlament Májilisinde ótken ǵylymi-praktikalyq konferentsiiada.
Onyń sózine qaraǵanda, keńester kezindegi saiasatqa bailanysty energetika, texnika, quqyq qorǵaý siiaqty kóptegen salalarda memlekettik tildiń qoldaný aiasy shekteldi. Sonyń saldarynan qazaq tili atalǵan salalarda ǵylym tili retinde órisin jaiyp kete almady. Atalǵan dástúr áli kúnge deiin jalǵasyp keledi. "Sosyn búginde terminderdi qalyptastyrýdyń ǵylymi qaǵidattary áli aiqyn emes. Terminologiialyq jumystardy júrgizý kezinde belgili bir barshaǵa ortaq ustanymdar men qaǵidattar basshylyqqa alyna bermeidi, nemese olardy jaýapty qurylymdar men osy jumysqa jetekshilik etýshiler qalaýyna qarai ózderi belgileidi jáne jii ózgertedi. Terminologiiaǵa bulai qaraý bul saladaǵy jumystyń jolǵa qoiylmaǵandyǵyn, isti ǵylymi, kásibi turǵydan tiisti deńgeide júrgizilmei otyrǵandyǵyn kórsetedi. Sonyń saldarynan turaqty qoldanylatyn ulttyq ǵylymi terminologiialyq qor tolyq qalyptaspai otyr", - dep atap kórsetti Sh.Qurmanbaiuly.
