Adam eń birinshi kezekte neni qorǵaýǵa tiis. Árine, ARYMYZDY dep, jaýap beremiz. Adamnyń qorǵaýǵa tiis ary ne? Ol: ar-imany (senimi), Atameken týǵan jeri, Otany jáne Otbasy. Qazirgi jaǵdaida bulardyń qataryna Ata saltymyz ben dástúrimizdi, tilimiz ben dástúrli dinimizdi qosýymyz kerek. Adamda osylar bolsa jáne ony qorǵai alatyn senimi bolsa, ol adamnyń Arynyń bar bolǵany. Osylardyń bári, nemese jartylai joq bolsa, ol adamnyń Ary joq, Arsyz bolǵany. Ejelgi qazaqtar birimen-biri kezdesip amandasqan da "ARMA", iaǵni qorǵaityn "ARYŃ BAR MA?" dep amandasyp, oǵan "BARBOL", iaǵni "ARYŃ BAR BOLSYN!" dep jaýap bergen. Mundai amandasý salty "Qoblandy batyr" jyrynda tórt ret qaitalanyp, aishyqtap aitylady.
«Qol sońynda barady,
Qara buqan jaýrynshy,
Buqanǵa keldi - "Arma!" - dep,
"Aldyńda - kisi barma" -dep.
Qarabuqan sóiledi:
«Jylqy ishinde alany,
Joqtap edik Qoblan balany,
Artta qalar deimisiń
Ózińnen úlken aǵany?!
Osynaý beldiń astynda
Qosdaýlet ketip barady»,
Taibýryl atty qutyrtyp,
Oǵanda keldi sydyrtyp,
"Úlken ediń - arma"- dep,
"Aldyńda - kisi barma" –dep,
O da aitady – alany,
«Joqtap edik Qoblan balany,
Qylshyq júndi qarany,
Osynaý beldiń astynda
Aqqozy ketip barady»,
Taibýryldy qutyrtyp,
Oǵanda keldi sydyrtyp,
"Úlken ediń - arma"- dep,
"Aldyńda - kisi barma" -dep
Ol da aitady – alany,
Qylshyq júndi qarany,
Adasty dep oilap ek
Qoblandy syndy balany,
Osynaý beldiń astynda
Qaraqozy ketip barady»,
Taibýryl atty qutyrtyp,
Oǵan da keldi sypyrtyp,
"Úlken ediń - arma"- dep,
"Aldyńda - kisi barma" -dep (47-48 better).
Bulai amandasý salty qazirgi tań da umytylyp barady. Tek qana Bes qaladan (Qaraqalpaqstan) kelgen qazaqtar arasynda kezdesedi. Biraq, olardyń basym kópshiligi bul amandasýdy ARYMA (Sharshama) dep túsinedi. Degenmen, bul uǵym da sol ARDAN týyndaǵan balamasy. Qazaq ta adamdarmen qorǵalýǵa tiis uǵymdardyń bárin Ar dep jalpylama atai beredi. Mysaly, qyz balanyń qorǵaýǵa tiis ary - abyroiy, er-azamattyń ary - namysy t.t. bolyp kete beredi.
Bul tujyrymnyń rastyǵyn aiǵaqtaityn mynadai sóz bar. Úlkender jastarǵa aryńdy saqta, aryńdy qorǵa dep jatady. Qorǵai almaityndarǵa "arsyz", "ói, ońbaǵan arsyz" dep urysady. Demek, bul sózdiń de negizgi maǵynasy «Qorǵaityn aryń bar ma? degen sóz bolyp shyǵady.
Menińshe, qazirgi tań da joǵaryda kórsetkenimdei, «Qaraqypshaq Qoblandy batyr» atamyz siiaqty, amandasý salty Qazaqqa aýadai qajet bolyp turǵan syńaily.
Sebebi, atasyn (rýyn) tanymaityn jáne ǵaibattaityn arsyzdar tym kóbeiip barady.
Qojyrbaiuly Muhambetkárim