ادام ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە نەنٸ قورعاۋعا تيٸس. ەرينە, ارىمىزدى دەپ, جاۋاپ بەرەمٸز. ادامنىڭ قورعاۋعا تيٸس ارى نە? ول: ار-يمانى (سەنٸمٸ), اتامەكەن تۋعان جەرٸ, وتانى جەنە وتباسى. قازٸرگٸ جاعدايدا بۇلاردىڭ قاتارىنا اتا سالتىمىز بەن دەستٷرٸمٸزدٸ, تٸلٸمٸز بەن دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزدٸ قوسۋىمىز كەرەك. ادامدا وسىلار بولسا جەنە ونى قورعاي الاتىن سەنٸمٸ بولسا, ول ادامنىڭ ارىنىڭ بار بولعانى. وسىلاردىڭ بەرٸ, نەمەسە جارتىلاي جوق بولسا, ول ادامنىڭ ارى جوق, ارسىز بولعانى. ەجەلگٸ قازاقتار بٸرٸمەن-بٸرٸ كەزدەسٸپ امانداسقان دا "ارما", ياعني قورعايتىن "ارىڭ بار ما?" دەپ امانداسىپ, وعان "باربول", ياعني "ارىڭ بار بولسىن!" دەپ جاۋاپ بەرگەن. مۇنداي امانداسۋ سالتى "قوبلاندى باتىر" جىرىندا تٶرت رەت قايتالانىپ, ايشىقتاپ ايتىلادى.
«قول سوڭىندا بارادى,
قارا بۇقان جاۋرىنشى,
بۇقانعا كەلدٸ - "ارما!" - دەپ,
"الدىڭدا - كٸسٸ بارما" -دەپ.
قارابۇقان سٶيلەدٸ:
«جىلقى ٸشٸندە الانى,
جوقتاپ ەدٸك قوبلان بالانى,
ارتتا قالار دەيمٸسٸڭ
ٶزٸڭنەن ٷلكەن اعانى?!
وسىناۋ بەلدٸڭ استىندا
قوسداۋلەت كەتٸپ بارادى»,
تايبۋرىل اتتى قۇتىرتىپ,
وعاندا كەلدٸ سىدىرتىپ,
"ٷلكەن ەدٸڭ - ارما"- دەپ,
"الدىڭدا - كٸسٸ بارما" –دەپ,
و دا ايتادى – الانى,
«جوقتاپ ەدٸك قوبلان بالانى,
قىلشىق جٷندٸ قارانى,
وسىناۋ بەلدٸڭ استىندا
اققوزى كەتٸپ بارادى»,
تايبۋرىلدى قۇتىرتىپ,
وعاندا كەلدٸ سىدىرتىپ,
"ٷلكەن ەدٸڭ - ارما"- دەپ,
"الدىڭدا - كٸسٸ بارما" -دەپ
ول دا ايتادى – الانى,
قىلشىق جٷندٸ قارانى,
اداستى دەپ ويلاپ ەك
قوبلاندى سىندى بالانى,
وسىناۋ بەلدٸڭ استىندا
قاراقوزى كەتٸپ بارادى»,
تايبۋرىل اتتى قۇتىرتىپ,
وعان دا كەلدٸ سىپىرتىپ,
"ٷلكەن ەدٸڭ - ارما"- دەپ,
"الدىڭدا - كٸسٸ بارما" -دەپ (47-48 بەتتەر).
بۇلاي امانداسۋ سالتى قازٸرگٸ تاڭ دا ۇمىتىلىپ بارادى. تەك قانا بەس قالادان (قاراقالپاقستان) كەلگەن قازاقتار اراسىندا كەزدەسەدٸ. بٸراق, ولاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ بۇل امانداسۋدى ارىما (شارشاما) دەپ تٷسٸنەدٸ. دەگەنمەن, بۇل ۇعىم دا سول اردان تۋىنداعان بالاماسى. قازاق تا ادامدارمەن قورعالۋعا تيٸس ۇعىمداردىڭ بەرٸن ار دەپ جالپىلاما اتاي بەرەدٸ. مىسالى, قىز بالانىڭ قورعاۋعا تيٸس ارى - ابىرويى, ەر-ازاماتتىڭ ارى - نامىسى ت.ت. بولىپ كەتە بەرەدٸ.
بۇل تۇجىرىمنىڭ راستىعىن ايعاقتايتىن مىناداي سٶز بار. ٷلكەندەر جاستارعا ارىڭدى ساقتا, ارىڭدى قورعا دەپ جاتادى. قورعاي المايتىندارعا "ارسىز", "ٶي, وڭباعان ارسىز" دەپ ۇرىسادى. دەمەك, بۇل سٶزدٸڭ دە نەگٸزگٸ ماعىناسى «قورعايتىن ارىڭ بار ما? دەگەن سٶز بولىپ شىعادى.
مەنٸڭشە, قازٸرگٸ تاڭ دا جوعارىدا كٶرسەتكەنٸمدەي, «قاراقىپشاق قوبلاندى باتىر» اتامىز سيياقتى, امانداسۋ سالتى قازاققا اۋاداي قاجەت بولىپ تۇرعان سىڭايلى.
سەبەبٸ, اتاسىن (رۋىن) تانىمايتىن جەنە عايباتتايتىن ارسىزدار تىم كٶبەيٸپ بارادى.
قوجىربايۇلى مۇحامبەتكەرٸم
