Foto: maginarius.ru
Astanada Qazaqstandaǵy ýaqytty esepteý máseleleri boiynsha vedomstvoaralyq jumys tobynyń qorytyndy otyrysy ótti, - dep habarlaidy "Ult aqparat" Saýda jáne integratsiia ministrligine silteme jasap.
Vedomstvo málimetinshe, jumys toby osy jyldyń aqpan aiynda qazaqstandyqtardyń qolaily ýaqyt beldeýine kóshý týraly birneshe ret kelip túsken ótinishterine bailanysty qurylǵan. Jyl boiy qazaqstandyq ǵalymdar men túrli sala sarapshylary el aýmaǵynda biryńǵai ýaqyt beldeýin belgileý máselesin zerttegen.
«Jumys tobynyń quramyna F. G. Fesenkov atyndaǵy «Astrofizika institýty», «Genetika jáne fiziologiia institýty», «Geografiia jáne sý qaýipsizdigi institýty», M. A. Aithojin atyndaǵy «Molekýlalyq biologiia jáne biohimiia institýty», «Qazaq onkologiia jáne radiologiia ǵylymi-zertteý institýty» ǵalymdary, sondai-aq sarapshylar, qoǵam qairatkerleri, QR Parlamentiniń depýtattary jáne memlekettik organdardyń ókilderi kirdi», - delingen habarlamada.
Búgingi tańda Qazaqstanda UTC+5 jáne UTC+6 eki ýaqyt beldeýi qoldanylady. Eldiń kóp bóligi (batys aimaqtardy qospaǵanda - esk.) UTC+6 aimaǵynda ornalasqan.
Alaida, ǵalymdardyń pikirinshe, UTC+6 ýaqyt beldeýi tabiǵi kún ýaqytyna sáikes kelmeidi, bul biologiialyq ritmder men adam densaýlyǵyna keri áser etedi. Atap aitqanda, sarapshylar elorda ýaqyty boiynsha turatyn oblystar men qalalardaǵy ýaqytty bir saǵatqa (UTC+5) aýystyrý nusqasyn usynyp otyr. Osylaisha, búkil Qazaqstan boiynsha biryńǵai ýaqyt belgilenedi.
«Men bul máselemen 10 jyldan astam ýaqyt ainalysyp kelemin. Ǵylymi konsensýsqa sáikes, adam densaýlyǵy úshin kún sáýlesine, iaǵni tabiǵi ýaqytqa múmkindiginshe jaqyn turaqty ýaqyt beldeýlerin qoldanǵan durys. Ǵylymi-zertteý institýttary men meniń áriptesterim usynǵan búkil Qazaqstan boiynsha UTC+5 biryńǵai ýaqyt beldeýine kóshý ideiasy - buryn usynylǵan barlyq nusqalardyń ishindegi eń ońtailysy», - dedi qoldanbaly hronobiologiia mamany Bolat Nurhojaev.
Densaýlyq saqtaý ministrligi de osyndai oidy ustanady jáne ýaqyt beldeýin tabiǵi ýaqytqa sáikes keltirý qazaqstandyqtardyń densaýlyǵyna jaǵymdy áser etedi dep sanaidy.
«Qazaqstan halqynyń basym bóligi óziniń geografiialyq ýaqyt beldeýinde turmaidy. Sarapshylar toby, professor-fiziologtar bul máseleni jyl boiy zerttedi. Deneniń fiziologiiasy men qyzmeti, gormonaldy tepe-teńdik turǵysynan biz UTC+5 ýaqyt beldeýine aýysa otyryp, denemizdiń biologiialyq saǵatyna sáikes oianyp, uiyqtaimyz degen pikirdi ustanamyz», - dep atap ótti QR Densaýlyq saqtaý ministrliginiń Ǵylym jáne adam resýrstary departamentiniń direktory Dáýlet Aldynǵurov.
«Astana» meditsina ýniversitetiniń qalypty fiziologiia kafedrasynyń meńgerýshisi Kýreish Hamchievtiń pikirinshe, ýaqyttyń tabiǵi tártibinen ozýy sharshaý men sozylmaly aýrýlardyń paida bolýyna yqpal etedi.
«Desinhronoz, qazir kóptegen aimaqtarda bolyp jatqan nárse, iaǵni biologiialyq ritmdarǵa sáikes kelmeýi uzaq merzimdi sharshaýdyń, depressiianyń, uiqysyzdyqtyń jáne ónimdiliktiń tómendeýiniń sebebi. Munyń bári júrek-qan tamyrlary, qaterli isik jáne basqa aýrýlardyń damý qaýpiniń faktorlary. Tsirkadalyq nemese biologiialyq ritmder bizdiń ómirimizdiń ajyramas bóligi jáne bul tsirkadalyq stressterge qarsy turý óte qiyn. Sondyqtan búkil respýblika halqynyń tabiǵi ritmdaryn úndestirý qajet», - dedi ol.
Sarapshylar densaýlyqqa paidadan basqa, biryńǵai ýaqyt beldeýin ornatý elimizdiń ártúrli óńirleriniń turǵyndary arasyndaǵy ýaqyt kedergilerin joiýdy, kólik jáne basqa da kommýnikatsiialardyń jaqsarýyn, biznesti júrgizýge, sondai-aq memlekettik organdar men tótenshe jaǵdailar qyzmetteriniń ózara is-qimylyna jaǵymdy áser etetinin atap ótti.
«Jumys toby halyqaralyq tájiribeni de zerttedi. Osylaisha, álemniń 175 elinde biryńǵai ýaqyt beldeýi ornatylǵan. Bir ýaqyt beldeýinde barlyǵy 22 memleket turady.
Jumys toby otyrysynyń qorytyndysy boiynsha ǵylymi dálelder men qorytyndylarǵa negizdelgen esep daiyndalyp, bekitildi, ol tiisti memlekettik organdarǵa joldanatyn bolady» - delingen habarlamada.
